publisher colophon
499

LESSON 43

  Structural Content: Verb :     (magpa-) class
        Focus: Actor
        Mood: Factual and Non-Factual
        Aspect: Progressive Causative
           
    Verb:      (ipa-) class
        Focus: Goal1, Instru­mental
        Mood: Factual and Non-Factual
        Aspect: Causative
           
Setting:   Nihangyo si Maria sa iyang amiga pagpapalit ug mga pitse-pitse sa Magallanes.   Maria asks her friend to buy her various articles at Magallanes.
I.   DIALOGUE
    Maria, I’ll be going to Magallanes in a little while. Is there anything you want me to buy you?   A:   Maria, karong taudtaud muadto ako sa Magallanes. Wala ka bay ipapalit?
    Yes. I’d like you to buy me a cake of Camay soap, a tooth­brush, toothpaste and envelopes.   B:   Aduna. Magpapalit ako kanimo ug usa ka bari­tang sabong kamay, sipil­yo, kolget ug sobre.
    What else? Is there nothing else?   A:   Unsa pa? Wala nay lain?
    Yes, there is, if you can go to the post office. Buy me, also, stamps worth 75 centavos and I’d like you to mail this letter for me. Thanks.   B:   Aduna pa diay kung maka­diretso ka sa pos opis. Ipalit sab ako ug selyong bale setentay-singko sen­tabos ug ipahulog ko ka­nimo kining akong sulat. Salamat ha? 500
    Just for that! Come on. Let me have the money.   A:   Para kana. Sige na. Ambi na ang kwarta.
II.   DIALOGUE BREAKDOWN
    Maria, I’ll be going to Magallanes in a little while.   A:   Maria, karong taudtaud muadto ako sa Magallanes.
       now while-while           karon(g) taudtaud
      go I         (mu)adto ako
      to Magallanes         [sa] Magallanes
    Is there anything you want me to buy you?       Wala ka bay ipapalit?
      nothing you         wala ka [ba(y)]
      have buy         (ipa)palit
    Yes. I’d like you to buy me. a cake of Camay soap, a tooth­brush, toothpaste and envelopes.   B:   Aduna. Magpapalit ako ka­nimo ug usa ka baritang sabong kamay, sipilyo, kolget ug sobre.
      there is         aduna
      will have buy I you         (magpa)palit ako kanimo
      one bar soap Camay        

[ug] usa [ka] barita(ng) sabon(g) kamay

      toothbrush toothpaste         sipilyo kolget
      and envelope         ug sobre
    What else? Is there nothing else?   A:   Unsa pa? Wala nay lain?
      what yet         unsa [pa]
     

nothing already other

        wala [na(y)] lain
    Yes, there is, if you can go to the post office.   B:   Aduna pa diay kung maka­diretso ka sa pos opis.
     

there is yet [by the way]

       

aduna [pa] [diay]

      if can proceed you         kung (maka)diretso ka
      to post office         [sa] pos opis 501
                 
    Buy me, also, stamps worth 75 centavos and I’d like you to mail this letter for me. Thanks.       Ipalit sab ako ug selyong bale setentay-singko sen­tabos ug ipahulog ko ka­nimo kining akong sulat. Salamat ha.
      buy also I         (i)palit [sab] ako
      stamp worth         selyo(ng) bale
      seventy-five centavos         setentay-singko sentabos
      and have mail I you         ug (ipa)hulog ko kanimo
      this my letter         kini(ng) ako(ng) sulat
      thanks         salamat [ha]
    Just for that! Come on.   A:   Para kana. Sige na.
      for that         para kana
      [come on]         sige [na]
    Let me have the money.       Ambi na ang kwarta.
      give me already         ambi [na]
      the money         [ang] kwarta
                 
III.   RELATED UTTERANCES
   

If it’s not too much trouble for you.

 

Kung di makasamok kaayo kanimo.

   

It’s up to you to figure it out.

  Ikaw nay mag-igo.
   

What shall I do with the change?

  Unsaon man nako ang sukli?
   

If it’s less than one peso…

  Ug di makaabot ug pesos…
   

If it’s more than one peso…

  Ug kapin sa pesos…
IV.   VOCABULARY LIST
          ambi give (it) to me
      bale worth, value
      barita bar, cake (soap)
      botelya bottle
      kapin more than, in excess of
      kargador porter, bellboy
      kolget toothpaste (generic term) 502
      diretso

go straight ahead, proceed on; straight ahead

      igo

be sufficient, be right, be adequate, make right

      lista

list down, make a list, enroll, register; list

      maleta suitcase, luggage, bag
      panit leather, skin
      pitse-pitse

sundries, miscellaneous articles

      sipilyo toothbrush
      tag-iya owner, proprietor
      tseke check
V.   DRILLS
A.   Comprehension;
    Giingnan si Maria sa iyang amiga nga muadto siya sa Magallanes. Gipangutana siya niini kung wala ba siyay ipapalit. Nagpapalit siya ug usa ka baritang sabong kamay, sipilyo, kolget, ug sobre. Gipahulog sab kini niya ug iyang sulat sa pos opis duol sa Customs House, kilid sa Cebu City Zoo. Gipadala niya ang dyes pesos ug gitugon nga ipa­hatag ang sukli sa mga makililimos sa atubangan sa simbahan sa Santo Nin̄o.
       
        Kinsay giingnan sa iyang amiga?
      Unsay giingon niya?
      Kinsay nangutana?
      Unsay iyang pangutana?
      Unsay gipapalit ni Maria?
      Unsang sabona?
      Pila ka barita?
      Gipaunsa niya ang iyang sulat?
      Diin niya ipahulog?
      Hain ang pos opis?
      Hain ang Customs House?
      Unsay iyang gipadala?
      Pilay iyang gipadala? 503
      Unsay iyang gitugon?
      Kinsay hatagan sa sukli?
      Asa sila?
      Unsang simbahana?
B.   Repetition and Conversion:
     
1.   Magpapalit ako kanimo ug selyo unya.
    Nagpapalit _________________ ganina.
     
2.   Magpahulog kami kaninyo ug sulat.
    Nagpahulog ____________________.
     
3.   Magpadala siya kanako ug kwarta karon.
    Nagpadala __________________ gahapon.
     
4.   Magpabayad kita kanila ug tseke.
    Nagpabayad _______________ .
     
5.   Magpahatag ka kaniya ug pagkaon.
    Nagpahatag _________________ .
     
6.   Magpasulat kamo kanamo ug balita.
    Nagpasulat __________________ .
     
7.   Magpaluto sila kanato ug panihapon.
    Nagpaluto ____________________.
     
8.   Magpakaon ang mayor sa mga PCV ug paniudto.
    Nagpakaon _____________________________.
     
9.   Magpasuhol ang bata sa Amerikano.
    Nagpasuhol __________________ .
     
10.   Magpaabre si Rosita sa binatonan ug serbesa.
    Nagpaabre __________________________ .
     
11.   Magpalista si Jose sa maestra sa iyang bata.
    Nagpalista _________________________.
C. Substitution and Conversion:
1.       Magpapalit ako ug selyo unya.
  Kinahanglang magpapalit ako ug selyo unya.
  Mahimong  ___________________________.
  Gusto akong magpapalit         _____________. 504
   
2.       Magpahulog kami kaninyo ug sulat.
  Kinahanglang magpahulog kami kaninyo ug sulat.
  Mahimong _____________________________ .
  Gusto kaming ________ ______.
       
3.       Magpadala siya kanako ug kwarta karon.
  Kinahanglang magpadala siya kanako ug kwarta karon.
  Mahimong ________________________________ .
  Gusto siyang __________ _________.
       
4.       Magpabayad kita kanila ug tseke.
  Kinahanglang magpabayad kita kanila ug tseke.
  Mahimong _______________________________ .
  Gusto kitang __________ _________.
       
5.       Magpahatag ka kaniya ug pagkaon.
  Kinahanglang magpahatag ka kaniya ug pagkaon.
  Mahimong _______________________________ .
  Gusto kang __________ _________ .
       
6.       Magpasulat kamo kanamo ug balita.
  Kinahanglang magpasulat kamo kanamo ug balita.
  Mahimong ________________________________ .
  Gusto kamong __________ __________ .
       
7.       Magpaluto sila kanato ug panihapon.
  Kinahanglang magpaluto sila kanato ug panihapon.
  Mahimong ________________________________ .
  Gusto silang __________ __________.
       
8.       Magpakaon ang mayor sa mga PCV ug paniudto.
 

Kinahanglang magpakaon ang mayor sa mga PCV ug pani­udto.

  Mahimong

_______________________________________ .

  Gustong

_______________________________________ .

       
9.       Magpasuhol ang bata sa Amerikano.
  Kinahanglang magpasuhol ang bata sa Amerikano.
  Mahimong ___________________________ .
  Gustong ___________________________ .
       
10.       Magpaabre si Rosita sa binatonan ug serbesa.
  Kinahanglang magpaabre si Rosita sa binatonan ug serbesa.
  Mahimong

_______________________________________ .

  Gustong

_______________________________________ . 505

       
11.       Magpalista si Jose sa maestra sa iyang bata.
 

Kinahanglang magpalista si Jose sa maestra sa iyang bata.

  Mahimong

_______________________________________ .

  Gustong

_______________________________________ .

D.   Conversion:
     
1.   Magpapalit ako kanimo ug selyo unya.
    Dili ba ako magpapalit kanimo ug selyo unya?
     
    Nagpapalit ako kanimo ug selyo ganina.
    Wala ba ako magpapalit kanimo ug selyo ganina?
     
2.   Dili ba kami magpahulog kaninyo ug sulat?
    Wala _____________________________?
     
3.   Dili ba siya magpadala kanako ug kwarta karon?
    Wala ____________________________ gahapon?
     
4.   Dili ba kita magpabayad kanila ug tseke?
    Wala ___________________________?
     
5.   Dili ka ba magpahatag kaniya ug pagkaon?
    Wala _____________________________?
     
6.   Dili ba kamo magpasulat kanamo ug balita?
    Wala _____________________________?
     
7.   Dili ba sila magpaluto kanato ug panihapon?
    Wala ______________________________?
     
8.   Dili ba magpakaon ang mayor sa mga PCV ug paniudto?
    Wala ________________________________________?
     
9.   Dili ba magpasuhol ang bata sa Amerikano?
    Wala _____________________________ ?
     
10.   Dili ba magpaabre si Rosita sa binatonan ug serbesa?
    Wala ____________________________________ ?
     
11.   Dili ba magpalista si Jose sa maestra sa iyang bata?
    Wala ___________________________________?506
E.   Repetition and Conversion:
       
1a.   Magpapalit ba ako kanimo ug selyo unya?
   

Oo, magpapalit ka kanako.

Dili, dili ka magpapalit kanako.

       
b.   Nagpapalit ba ako kanimo ug selyo ganina?
   

Oo, nagpapalit ka kanako.

Wala, wala ka magpapalit kanako.

   

 

 

2a.  

Oo, magpahulog kamo kanamo.

Dili, dili kamo magpahulog kanamo.

b.  

Oo, nagpahulog kamo kanamo.

Wala, wala kamo magpahulog kanamo.

   

 

 

3a.  

Oo, magpadala siya kanimo.

Dili, dili siya magpadala kanimo.

b.  

Oo, nagpadala siya kanimo.

Wala, wala siya magpadala kanimo.

   

 

 

4a.  

Oo, magpabayad kita kanila.

Dili, dili kita magpabayad kanila.

b.  

Oo, nagpabayad kita kanila.

Wala, wala kita magpabayad kanila.

   

 

 

5a.  

Oo, magpahatag ako kaniya.

Dili, dili ako magpahatag kaniya.

b.  

Oo, nagpahatag ako kaniya.

Wala, wala ako magpahatag kaniya.

   

 

 

6a.  

Oo, magpasulat kami kaninyo.

Dili, dili kami magpasulat kaninyo.

b.  

Oo, nagpasulat kami kaninyo.

Wala, wala kami magpasulat kaninyo.

   

 

 

7a.  

Oo, magpaluto sila kanato.

Dili, dili sila magpaluto kanato.

b.  

Oo, nagpaluto sila kanato.

Wala, wala sila magpaluto kanato.

   

 

 

8a.  

Oo, magpakaon siya nila.

Dili, dili siya magpakaon nila.

b.  

Oo, nagpakaon siya nila.

Wala, wala siya magpakaon nila.

   

 

 

9a.  

Oo, magpasuhol siya niya.

Dili, dili siya magpasuhol niya. 507

b.  

Oo, nagpasuhol siya niya.

Wala, wala siya magpasuhol niya.

   

 

 

10a.  

Oo, magpaabre siya niya.

Dili, dili siya magpaabre niya.

b.  

Oo, nagpaabre siya niya.

Wala, wala siya magpaabre niya.

   

 

 

11a.  

Oo, magpalista siya niya.

Dili, dili siya magpalista niya.

b.  

Oo, nagpalista siya niya.

Wala, wala siya magpalista niya.

F.   Conversion:
1.   Ipapalit nako kanimo ang selyo unya.
    Gipapalit _________________ ganina.
     
2.   Ipahulog namo kaninyo ang sulat.
    Gipahulog ___________________.
     
3.   Ipadala niya kanako ang kwarta karon.
    Gipadala _________________ gahapon.
     
4.   Ipahatag nimo kaniya ang pagkaon.
    Gipahatag _____________________.
     
5.   Ipasulat ninyo kanamo ang balita.
    Gipasulat _____________________.
     
6.   Ipaluto nila kanato ang panihapon.
    Gipaluto ______________________.
     
7.   Ipakaon sa mayor sa mga PCV ang paniudto.
    Gipakaon ____________________________.
     
8.   Ipaabre ni Rosita sa binatonan ang serbesa.
    Gipaabre ____________________________.
     
9.   Ipalista ni Jose sa maestra ang bata.
    Gipalista ________________________.
     
10.   Ipabayad nato kanila ang tseke.
    Gipabayad __________________.
     
11.   Ipasuhol sa Amerikano sa bata ang kwarta.
    Gipasuhol ____________________________.508
G.    Substitution and Conversion:
1.         Ipapalit nako kanimo ang selyo unya.
    Kinahanglang ipapalit nako kanimo ang selyo unya.
    Mahimong ______________________________.
    Gusto nakong ________ ____________.
         
2.         Ipahulog namo kaninyo ang sulat.
    Kinahanglang ipahulog namo kaninyo ang sulat.
    Mahimong ______________________________.
    Gusto namong ________ ____________.
         
3.         Ipadala niya kanako ang kwarta karon.
    Kinahanglang ipadala niya kanako ang kwarta karon.
    Mahimong ______________________________.
    Gusto niyang ________ ____________.
         
4.         Ipahatag nimo kaniya ang pagkaon.
    Kinahanglang ipahatag nimo kaniya ang pagkaon.
    Mahimong ______________________________.
    Gusto nimong ________ ____________.
         
5.         Ipasulat ninyo kanamo ang balita.
    Kinahanglang ipasulat ninyo kanamo ang balita.
    Mahimong ______________________________.
    Gusto ninyong ________ ____________.
         
6.         Ipaluto nila kanato ang panihapon.
    Kinahanglang ipaluto nila kanato ang panihapon.
    Mahimong ______________________________.
    Gusto nilang ________ ____________.
         
7.         Ipakaon sa mayor sa mga PCV ang paniudto.
    Kinahanglang ipakaon sa mayor sa mga PCV ang pani­udto.
    Mahimong

_______________________________________.

    Gustong

_______________________________________.

         
8.         Ipaabre ni Rosita sa binatonan ang serbesa.
    Kinahanglang ipaabre ni Rosita sa binatonan ang serbesa.
    Mahimong

_______________________________________.

    Gustong

_______________________________________. 509

         
9.         Ipalista ni Jose sa maestra ang bata.
    Kinahanglang ipalista ni Jose sa maestra ang bata.
    Mahimong ______________________________.
    Gustong ______________________________.
         
10.         Ipabayad nato kanila ang tseke.
    Kinahanglang ipabayad nato kanila ang tseke.
    Mahimong ______________________________.
    Gusto natong ________ ____________.
         
11.         Ipasuhol sa Amerikano sa bata ang kwarta.
   

Kinahanglang ipasuhol sa Amerikano sa bata ang kwarta.

    Mahimong

_______________________________________.

    Gustong

_______________________________________.

H.   Conversion:
     
1.   Ipapalit nako kanimo ang selyo unya.
    Ipapalit ba nako kanimo ang selyo unya?
     
    Gipapalit nako kanimo ang selyo ganina.
    Gipapalit ba nako kanimo ang selyo ganina?
     
2.   Ipahulog ba namo kaninyo ang sulat?
    Gipahulog  _____________________?
     
3.   Ipadala ba niya kanako ang kwarta karon?
    Gipadala ____________________ gahapon?
     
4.   Ipahatag ba nimo kaniya ang pagkaon?
    Gipahatag ________________________?
     
5.   Ipasulat ba ninyo kanamo ang balita?
    Gipasulat  ______________________?
     
6.   Ipaluto ba nila kanato ang panihapon?
    Gipaluto ________________________?
     
7.   Ipakaon ba sa mayor sa mga PCV ang paniudto?
    Gipakaon _______________________________?
     
8.   Ipaabre ba ni Rosita sa binatonan ang serbesa?
    Gipaabre ______________________________? 510
     
9.   Ipalista ba ni Jose sa maestra ang iyang bata?
    Gipalista _____________________________?
     
10.   Ipabayad ba nato kanila ang tseke?
    Gipabayad ____________________?
     
11.   Ipasuhol ba sa Amerikano sa bata ang kwarta?
    Gipasuhol _____________________________?
I.   Conversion:
     
1a.   Ipapalit ba nako ‘kanimo ang selyo unya?
    Dili ba nako ipapalit kanimo ang selyo unya?
     
b.   Gipapalit ba nako kanimo ang selyo ganina?
    Wala ba nako ipapalit kanimo ang selyo ganina?
     
2a.   Dili ba namo ipahulog kaninyo ang sulat?
b.   Wala ___________________________ ?
     
3a.   Dili ba niya ipadala kanako ang kwarta karon?
b.   Wala ___________________________gahapon?
     
4a.   Dili ba nimo ipahatag kaniya ang pagkaon?
b.   Wala _____________________________?
     
5a.   Dili ba ninyo ipasulat kanamo ang balita?
b.   Wala ___________________________ ?
     
6a.   Dili ba nila ipaluto kanato ang panihapon?
b.   Wala ____________________________?
     
7a.   Dili ba ipakaon sa mayor sa mga PCV ang paniudto?
b.   Wala ____________________________________ ?
     
8a.   Dili ba ipaabre ni Rosita sa binatonan ang serbesa?
b.   Wala __________________________________ ?
     
9a.   Dili ba ipalista ni Jose sa maestra ang iyang bata?
b.   Wala _________________________________ ?
     
10a.   Dili ba nato ipabayad kanila ang tseke?
b.   Wala _________________________ ?
     
11a.   Dili ba ipasuhol sa Amerikano sa bata ang kwarta?
b.   Wala __________________________________ ?511
J.   Expansion:
1.   Magpapalit si Bessie.
    ________________kanako.
    ______________________ug sinina.
    _____________________________sa Manila.
   

____________________________________________ugma.

     
2.   Magpahulog si Pedro.
    _________________kanimo.
    ______________________ ug sulat.
    ____________________________ nga “air mail”.
   

____________________________________________para sa Amerika.

   

____________________________________________karong hapon.

     
3.   Nagpadala ang inahan.
    __________________kaniya.
    _______________________ ug kwarta.
    _______________________________nga usa ka gatos.
   

____________________________________________para sa iyang anak.

   

____________________________________________sa Cebu.

   

____________________________________________gahapon.

     
4.   Nagpabayad ang tag-iya.
    ___________________kanamo.
    _________________________ug abangan.
    __________________________________ sa balay.
   

____________________________________________sa bulan.

   

________________________________________________sa Enero.

   

____________________________________________kaganina.

     
5.   Nagpahatag ang mga tawo.
    ______________________kanato.
    ____________________________ug tabang.
   

____________________________________nga dako kaayo.

   

____________________________________________para sa kabus. 512

   

____________________________________________sa lungsod.

   

____________________________________________Tuburan.

   

____________________________________________sa niaging bulan.

     
6.   Ipasulat ninyo.
    ____________ni Ditang.
    ____________________kanamo.
    ___________________________ang balita.
   

___________________________________bahin sa gubat.

   

________________________________________________sa Vietnam.

   

________________________________________________sa sunod semana.

     
7.   Ipaluto nila.
    _________ni Osper.
    ________________kaninyo.
    _______________________ang adobo.
    ________________________________nga baboy.
   

________________________________________para sa bisita.

   

________________________________________________nga gikan sa Davao.

     
8.   Ipakaon namo.
    ____________ni Tessie.
    ___________________kanila.
    ________________________ang ‘leche flan’.
   

____________________________________ gikan ni Fely.

   

________________________________________________karong taudtaud.

     
9.   Gipaabre sa agalon.
    _______________sa binatonan.
    ________________________ ang serbesa.
   

__________________________________nga unom ka botelya.

   

_____________________________________________ para sa presidente.

   

______________________________________________ ganinang hapon.

513
     
10.   Gipalista ni Turging.
    ________________sa maestra.
    ________________________ si Jerry.
   

______________________________sa segundo grado.

   

________________________________________________sa Talisay.

   

__________________________________________________ sa alas otso.

   

________________________________________________ganinang buntag.

     
11.   Gipasuhol sa Amerikano.
    ____________________sa kargador.
    _____________________________ang singkwenta sentabos.
   

________________________________________________para sa iyang maleta.

   

________________________________________________nga panit.

   

________________________________________________nga bug-at kaayo.

VI.   LEXICAL/GRAMMAR NOTES
           
  Verb:     (magpa–) class
    Focus: Actor
    Mood: Non-Factual (magpa–)
      Factual (nagpa–)
    Aspect: Progressive Causative
           
  The progressive causative form usually means ‘to cause someone to do an action’.
           
  In the (magpa–) class, the causative actor, i.e. the originating agent, is the topic of the con­struction, and is identified by the markers [ang] or [si] or by the ako-class, 1st set of personal pronouns or by the kini-class of demonstrative pronouns. 514
           
  Verb:     (ipa–) class
    Focus: Goal1, Instrumental
    Mood: Non-Factual (ipa–)
      Factual (gipa–)
    Aspect: Causative
           
  1. In the Goal Focus1 construction of the causa­tive aspect, the topic of the sentence is the object or receiver of the action, which the causa­tive actor caused the secondary agent to perform.
           
      causative actor secondary agent (goal) receiver
  a) Ipahulog namo kaninyo ang sulat.
    ‘We will have you mail the letter.’
           
      causative actor secondary agent (goal) receiver
  b) Gipalista ni Jose sa maestra ang bata.
    ‘Jose had the teacher register the child.’
           
  2. In the Instrumental Focus construction, the topic of the sentence is the article or instrument with which the action (that the causative actor caused the secondary agent to perform) is executed.
           
      causative actor secondary agent   instrument
  a) Ipabayad nato kanila ang tseke.
    ‘We will have them pay by check.’
           
      causative actor secondary agent instrument
  b) Gipaputol ni Ramon sa tawo ang iyang kutsilyo.
    ‘Ramon had the man cut with his knife.’

Previous Chapter

LESSON 42

Additional Information

ISBN
9780824879761
MARC Record
OCLC
1053885891
Launched on MUSE
2018-09-19
Language
English
Open Access
Yes
Creative Commons
CC-BY-NC-SA
Back To Top

This website uses cookies to ensure you get the best experience on our website. Without cookies your experience may not be seamless.