publisher colophon
455

LESSON 40

  Structural Content: Verb:        (ma-) class
      Focus:    Goal
      Mood:   Factual and Non-Factual
      Aspect:   Aptative
           
Setting:    A postal mix-up caused a letter to be picked up by the wrong person.   Nadala ang sulat sa laing tawo.
I.   DIALOGUE        
  Anita, did you receive the letter from your parents yesterday?     A:    Anita, nadawat ba nimo gahapon ang sulat nga gikan sa imong ginikanan?
  No. Maybe Elsa took it with her. Please, if you should see her, tell her I’d like to have it as soon as possible.   B:   Wala ra ba. Tingali, nadala ni Elsa. Palihog, makita gani nimo siya, ingnang gusto nakong makuha dayon kaniya.
  Yes, I’ll tell her.   A:   Oo, ingnon nako siya.
  Be sure, now.   B:   Basta, ha?
  Sure, don’t worry. For you, I can’t possibly forget.   A:   O lagi, ayaw lang kaba­laka. Basta ikaw, dili mahimo nakong makalimtan.
  Thanks a lot in advance.   B:   Daghang salamat daan, ha?
  You’re welcome.   A:   Way sapayan.
II.   DIALOGUE BREAKDOWN
  Anita, did you receive the letter from your parents yesterday?   A:    Anita, nadawat ba nimo gahapon ang sulat nga gikan sa imong ginikanan? 456
      were able to receive           (na)dawat [ba]
    you yesterday         nimo gahapon
    the letter         [ang] sulat
    from your parents        

[nga] gikan [sa] imo(ng) ginikanan

           
  No. Maybe Elsa took it with her.   B:   Wala ra ba. Tingali, nadala ni Elsa.
    none         wala [ra] [ba]
    maybe         tingali
    was able to bring         (na)dala
    Elsa         [ni] Elsa
  Please, if you should see her, tell her I’d like to have it as soon as possible.       Palihog, makita gani nimo siya, ingnang gusto na­kong makuha dayong kaniya.
    please         palihog
    able to see         (ma)kita
    [as it were]         [gani]
    you she         nimo siya
   

tell like I can get

       

ingna(ng) gusto nako(ng) (ma)kuha

    immediately         dayon(g)
    her         kaniya
               
 

Yes, I’ll tell her. tell I she

  A:  

Oo, ingnon nako siya. ingnon nako siya

               
 

Be sure, now. provided

  B:  

Basta, ha? basta ha

           
  Sure, don’t worry. For you, I can’t possibly forget.   A:   O lagi, ayaw lang kaba­laka. Basta ikaw, dili mahimo nakong makalimtan.
   

yes [I’m telling you]

        o [lagi]
   

don’t [only] be anxious

        ayaw [lang] kabalaka
    provided it’s you         basta ikaw
    not do I         dili (ma)himo nako(ng)
    can forget         (maka)limtan
               
  Thanks a lot in advance.   B:   Daghang salamat daan, ha? 457
    many thanks         daghan(g) salamat
    (old) ahead         daan
               
  You’re welcome.   A:   Way sapayan.
III.    VOCABULARY LIST
               alkansi           

lose (business transaction/ enterprise), receive short end of a deal; loss

      kabalaka   apprehension, anxiety
      ganansya   profit
      sukli   change (money)
IV.    DRILLS
A.   Comprehension:
    Dunay sulat nga niabot para kang Anita gikan sa iyang mga ginikanan gahapon. Wala niya madawat kay sa pagdali ni Elsa, nakalimot siyang ihatag kini kaniya. Mao nga pagkakita ni Anita kang Vir­ginia gipapalihog niyang ingnon si Elsa nga gusto niyang basahon dayon ang sulat gikan sa iyang mga ginikanan. Gitubag ni Virginia nga ingnon niya dayon si Elsa kung magkita sila.
         
1.     Dunay sulat nga niabot para kang Anita gikan sa iyang mga ginikanan gahapon.
    Unsay niabot? Sulat.
    Para kang kinsa? Para kang Anita.
    Diin gikan ang sulat?

Gikan sa iyang mga gini­kanan.

   

Kanus-a niabot ang sulat?

Gahapon.
         
2.     Wala niya madawat kay sa pagdali ni Elsa, nakalimot siyang ihatag kini kaniya.
   

Nganong wala niya madawat?

Kay nakalimot si Elsa nga ihatag kaniya.

   

Kanus-a nakalimot si Elsa?

Sa pagdali niya. 458
         
3.     Mao nga pagkakita ni Anita kang Virginia gipapalihog niyang ingnon si Elsa nga gusto niyang basahon dayon ang sulat gikan sa iyang mga ginikanan.
    Kinsay gipalihog ni Anita? Si Virginia.
    Unsay gipapalihog ni Anita kang Virginia?

Ingnon si Elsa nga gusto niyang basahon ang sulat.

    Kanus-a niya gusto basahon ang sulat? Dayon.
         
4.     Gitubag ni Virginia nga ingnon niya dayon si Elsa kung magkita sila.
   

Kung magkita sila, unsay buhaton ni Virginia?

Ingnon si Elsa.
B.     Repetition and Conversion:     
         
1.  

Mahimo namo ang libro ugma.

 

Nahimo namo ang libro kagahapon.

   

Matawag niya ang iyang trato unya.

 

Natawag niya ang iyang trato kaganina.

   

Malangoy ni Nicolas ug ni Miguelito ang Cebu-Mactan Channel ugma sa buntag.

 

Nalangoy ni Nicolas ug ni Miguelito ang Cebu-Mactan Channel gahapon sa buntag.

   

Mapalit sa estudyante ang relo sa sunod adlaw.

 

Napalit sa estudyante ang relo sa niaging adlaw.

   

Mabaligya sa tindera ang balut sa sunod Sabado.

 

Nabaligya sa tindera ang balut sa niaging Sabado.

   

Mahangyo nimo ang sinina ug singko pesos.

 

Nahangyo nimo ang sinina ug singko pesos.

   

Maalkansi sa imong hangyo ang babaye ugma.

 

Naalkansi sa imong hangyo ang babaye kagahapon.

   

Maganansya sa tindera ang iyang hangyo unya.

 

Naganansya sa tindera ang iyang hangyo ganina.

   

Matudlo sa mga “trainee” ang ilang leksyon sa sunod bulan.

 

Natudlo sa mga “trainee” ang ilang leksyon sa niaging bulan.

   

Makaon ninyo ang balut sa sunod tuig.

 

Nakaon ninyo ang balut sa niaging tuig. 459

   

Mainom sa mga apohan ang serbesa sa sunod semana.

 

Nainom sa mga apohan ang serbesa sa niaging semana.

   

Maadto natong tanan ang syudad ugma sa gabii.

 

Naadto natong tanan ang syudad kagabii.

   

Matahi sa mananahi ang terno ugma sa hapon.

 

Natahi sa mananahi ang terno kagahapon sa hapon.

   

Matabas nako ang panapton karong gabii.

 

Natabas nako ang panapton kagabii.

   

Malakaw sa gamayng bata ang Hawi sa sunod buntag.

 

Nalakaw sa gamayng bata ang Hawi sa niaging buntag.

         
2.  

Dili nako maluto pero malimpyo nako ugma.

 

Wala nako maluto pero nalimpyo nako gahapon.

   

Dili niya makanta pero masayaw niya ugma sa buntag.

 

Wala niya makanta pero nasayaw niya gahapon sa buntag.

   

Dili nimo masakay pero malakaw nimo.

 

Wala nimo masakay pero nalakaw nimo.

   

Dili namo matahi pero matabas namo.

 

Wala namo matahi pero natabas namo.

   

Dili nila matokar pero makanta nila sa sunod semana.

 

Wala nila matokar pero nakanta nila sa nia­ging semana.

   

Dili ni Rose maluto pero mahiwa niya ugma sa sa hapon.

 

Wala ni Rose maluto pero nahiwa niya gahapon sa hapon.

   

Dili sa maestra masabut pero mabasa niya.

 

Wala sa maestra masabut pero nabasa niya.

   

Dili ni Vida ug ni Belen makita pero madungog nila unya sa panihapon.

 

Wala ni Vida ug ni Belen makita pero nadungog nila ganina sa pani­hapon.

         
3.  

Mahatag sa apohan ang pinaskohan karong Pasko.

 

Nahatag sa apohan ang pinaskohan niadtong Pasko.

   

Magasto nato ang kwarta kada sweldo.

 

Nagasto nato ang kwarta kada sweldo.

   

Mahapit ka nako unya sa kaadlawon.

 

Nahapit ka nako kaganina sa kaadlawon.

   

Maihap sa mga bata ang mga numero gikan sa usa hangtud sa usa ka gatos sa sunod adlaw.

 

Naihap sa mga bata ang mga numero gikan sa usa hangtud sa usa ka gatos sa niaging adlaw. 460

   

Mapelde nimo ang kwarta sa sugal karong gabii.

 

Napelde nimo ang kwarta sa sugal kagabii.

   

Matudlo nako ang Ininglis sa primerong grado.

 

Natudlo nako ang Ininglis sa primerong grado.

   

Maluto niya ang laming sud-an.

 

Naluto niya ang laming sud-an.

   

Matrabaho nila ang uma.

 

Natrabaho nila ang uma.

   

Mahimo ninyo ang “lesson plan”.

 

Nahimo ninyo ang “lesson plan”.

C.    Conversion:
1.      Mahatag sa apohan ang pinaskohan.
    Wala pa ba mahatag sa apohan ang pinaskohan?
    Dili na ba _____________________________?
2.     Magasto nato ang kwarta.
    ________________________________?
    ________________________________?
3.     Mahapit ka niya.
    ________________________________?
    ________________________________?
4.     Maihap sa mga bata ang mga numero.
    ________________________________?
    ________________________________?
5.     Mapelde nimo ang kwarta sa sugal. ?
    ________________________________?
    ________________________________?
6.     Matudlo niya ang Ininglis.
    ________________________________?
    ________________________________?
7.     Maluto nimo ang laming sud-an.
    ________________________________?
    ________________________________?
8.     Matrabaho nila ang uma.
    ________________________________?
    ________________________________?
9.     Mahimo ninyo ang “lesson plan”.
    ________________________________?
    ________________________________?461
D.    Substitution: Movable Slot  
1.   Wala nako matudlo. Dili nako matudlo.
    ____ niya _______. ____ niya _______.
    ____ namo _______. ____ namo _______.
    _________ malangoy. ________ malangoy.
    ____ni Pedro _____. ____ ni Pedro ________.
    ____________makita. ____________makita.
   

____________________ ganina.

____________________ unya.

   

____ nato ____________.

____nato ____________.

   

____ namo ____________.

________namo ____________.

   

____________ masulat ________.

________masulat ____.
    ___________________ gabii.

____________________ karong gabii.

    ________madula _______.

________ madula ____________.

    ____nimo ____________.

____nimo ____________________.

              
2.    Madaug ni Lorna ug ni Dory ang dula.
    ______          nila                ________.
    _________________________ basketbol.
    ______  sa mga “trainee” _____________.
       
3.   Maluto niya ang pansit.
    ______ni Alice __________.
    Mapalit ________________ .
    ______sa labandera ___________.
    Madala _____________________.
       
4.   Natubag namo ang pangutana.
    _______ sa estudyante ____.
    _______ sulat ___________.
    Nalabay________________.
    _______ni Tikay      ______.
       
5.   Nagasto sa kusinera ang kwarta.
    _______ nila __________.
    _______ ni Jaime __________.
    ______________________ sukli.
    ______        nato         _______. 462
       
6.   Nabasa sa igsoon ang sulat.  
    ______ ni Benito _________.
    ___________________ libro.
    ______     nako   _________.
    ___________________ letra.
    ______ sa bata   __________.
       
7.   Mahatag nako ang pinaskohan.  
    ________________ regalo.
    _______ niya __________.
    ________________ kwarta.
       
8.   Mahimo niya ang balay.  
    _____ sa karpintero _______.
    Mapalit __________________.
    Mabuhat ________________.
    ________ amahan  ______.
    ___________________kwarto.
       
9.   Mapalit nako ang medyas.  
    _______ niya __________.
    Mabaligya ______________.
    _____ sa tindera _________.
    ________________ korbata.
       
10.   Matahi sa inahan ang kamisadentro.
    ________ mananahi _____________.
    ____________________terno.
    Matabas _________________.
    ________ sastre ___________.
    ___________________ pantalon.
E.    Expansion and Conversion:
l.   Madagan niya.
    _______ ang hawanan.
    __________________ sa sunod tuig.
    Nadagan ____.
    _______________________ .
    _______________________ sa niaging tuig.
     
2.   Madula nako.
    ___________ ang “bowling”.
    ________________________ karong Domingo. 463
    Nadula ____.
    ________________________ .
    ________________________ niadtong Domingo.
     
3.   Masayaw nato.
    ____________ ang ‘Subli’.
    _______________________ karong gabii.
    Nasayaw ____.
    ________________________ .
    ________________________ kagabii.
     
4.   Masulti sa mga “trainee”.
    _______________________ ang tinuod.
    __________________________________ karon.
    Nasulti ________________.
    _______________________________ .
    _______________________________ kagahapon.
     
5.   Makanta namo.
    ____________ ang ‘Pambansang Awit’.
    _________________________________ sa “auditorium”
   

______________________________________________ unya sa gabii.

    Nakanta ____.
    ____________________________ .
    ________________________________________________  .
   

________________________________________________ kagabii.

     
6.   Matubag sa bata.
    _____________ ang pangutana.
    _________________________ ugma.
    ______________________________ sa udto.
    Natubag ________.
    ____________________________ .
    ____________________________ kagahapon.
    ______________________________________ sa udto.
     
7.   Mabasa nila.
    ___________ ang ilang libro.
    _______________________ sa sunod hapon. 464
    Nabasa ____.
    __________________________ .
    __________________________ sa niaging hapon.
     
8.   Masulat nimo.
    ____________ ang estorya.
    _____________________ karon dayon.
    Nasulat ____.
    _______________________ .
    _______________________ kaganina dayon.
     
9.   Matanom sa magdadaro.
    ___________________ ang mais.
    ___________________________ kada tuig.
    Natanom _________.
     
10.   Matrabaho sa labandera.
    _____________________ ang trabahoon.
    ________________________________ sa balay.
   

_______________________________________ kada buntag.

    Natrabaho __________.
    ____________________________________.
    __________________________________________ .
   

____________________________________________________ .

     
11.   Mabuhat ni Rosita.
    _________________ ang mamon.
    __________________________ unya.
    Nabuhat _________.
    __________________________ .
    __________________________ kaganina.
12.   Masayaw niya.
    ____________ ang ‘Pandanggo sa Ilaw’.
    ___________________________________ sa programa.
    Nasayaw ____.
    ___________________________________ .
    _____________________________________________ .465
     
13.   Masulti niya.
    ____________ ang estorya.
    ______________________ ug hinay.
    _____________________________ kaayo.
    Nasulti ____.
    ______________________ .
    _____________________________ .
    _____________________________________ .
     
14.   Makaon kini.
    ___________ sa inahan.
    ___________________ sa kusina.
    ___________________________ karon.
    Nakaon ____.
    ____________________ .
    ___________________________ .
    ____________________________ ganina.
     
15.   Malakaw namo.
    ____________ ang bukid.
    _____________________ adlaw-adlaw.
    Nalakaw ____.
    _____________________ sa niaging bulan.
     
16.   Mabaligya nila.
    ____________ ang sud-an.
    _____________________ ang sud-an.
    ______________________________ sa tindera.
    ___________________________________ sa merkado.
    Nabaligya ____.
    ________________________ .
    ___________________________________ .
    ____________________________________________ .
     
17.   Makuha nako.
    ___________ ang tambis.
    ____________________ gikan sa punoan.
    __________________________________unya.
    Nakuha ____.
    ________________ .
    __________________________________ .
    __________________________________ ganina. 466
     
18.   Madawat sa iyang igsoon.
    ____________________ ang sulat.
    ____________________________ karong hapon.
    Nadawat _______________.
    _________________________________ .
    _________________________________ ganinang hapon.
V.        LEXICAL/GRAMMAR NOTES
                 
    [lagi] - O lagi, ayaw lang kabalaka.
            Particle expressing complete assurance and certainty; roughly translated as ‘I’m telling you’; ‘You can bet on it’; ‘sure’.
                 
    daan - Daghang salamat daan.
            Although daan means ‘old’, it is used in various Cebuano expressions in different contexts, such as:
      Daghang salamat daan - ‘Thanks in advance’
      Daang human - ‘ready-made (clothes)’
      Daan pa ako -

‘Just as I thought’, ‘I knew it!’

                 
    Verb:      (ma-) class*      
      Focus:   Goal      
      Mood:    Factual    (na-)  
          Non-Factual   (ma-)  
      Aspect:   Aptative      
                 
    *This is the second (ma-) class of verbs dealt with in this text. The first identified a neutral aspect of verbs in the actor-focus (cf. Lesson 33), as in
                 
        Matulog ako ug dyutay.
        Mahadlok ang bata ug ungo.
        Mahulog si Nene sa hagdan.
                 
    This second classification of (ma-) verbs is in
           
    a)

Goal Focus, i.e. the goal or object is the topic of the sentence

    b)

Aptative Aspect, i.e. it expresses an ability to do an action 467

    c) Active construction
      e.g.   Makaon sa Amerikano ang balut sa sunod tuig.
          Natrabaho nila ang uma.
          Magasto niini ang kwarta.

Previous Chapter

LESSON 39

Additional Information

ISBN
9780824879761
MARC Record
OCLC
1053885891
Launched on MUSE
2018-09-19
Language
English
Open Access
Yes
Creative Commons
CC-BY-NC-SA
Back To Top

This website uses cookies to ensure you get the best experience on our website. Without cookies your experience may not be seamless.