publisher colophon
412

LESSON 36

  Structural Content: Verb : (-on), (-an) classes
          Focus:    Goal, Benefactive
        Mood:   Factual, Non-Factual, Afactual
        Aspect:   Neutral
             
Setting:   A teacher has to make up the program for a conference.   Kinahanglan ang maestra magbuhat ug tulomanon sa tigum.
I.     DIALOGUE            
    What are you going to do?   A:   Unsay imong buhaton?
    I have to write what the principal wants me to do.   B:   Sulaton nako ang gipa­buhat sa prinsipal.
    What did he want you to do?   A:   Unsay iyang gipabuhat nimo?
    I should make up, he says, the program for the teachers at their forthcoming conference.   B:   Buhatan ko kono ang mga maestra ug tulomanon sa umaabot nga tigum nila.
    Are you going to write it now?   A:   Sulaton mo ba dayon?
    No. I’ll plan it first.   B:   Dili. Ako unang huna­hunaon.
    Good.   A:   Maayo.
                 
II.   DIALOGUE BREAKDOWN          
    What are you going to do?   A:   Unsay imong buhaton?
       what your         unsa(y) imo(ng)
      do          buhat(on) 413
    I have to write what the principal wants me to do.   B:   Sulaton nako ang gipa­buhat sa prinsipal.
      write I         sulat(on) nako
      asked to be done         [ang] (gipa)buhat
      by principal         [sa] prinsipal
    What did he want you to do?   A:   Unsay iyang gipabuhat nimo?
      what his         unsa(y) iya(ng)
      asked to be done         (gipa)buhat
      you         nimo
    I should make up, he says, the program for the teachers at their forthcoming conference.   B:   Buhatan ko kono ang mga maestra ug tulomanon sa umaabot nga tigum nila.
      do me         buhat(an) ko
      [he says]         [kono]
      the teachers         [ang] [mga] maestra
      a program         [ug] tulomanon
      in coming         [sa] (uma)abot [nga]
      conference theirs         tigum nila
    Are you going to write it now?   A:   Sulaton mo ba dayon?
      write you         sulat(on) mo [ba]
      immediately         dayon
    No. I’ll plan it first.   B:   Dili. Ako unang huna­hunaon.
      I first         ako una(ng)
      think         hunahuna(on)
    Good.   A:   Maayo.
               
III.   VOCABULARY LIST          
      basahon  

reading material, something to read

      bilin  

leave message/something for someone

      kono  

he/they say(s), it is said, so it’s said 414

      konperensya   conference
      dapit   invite
      handum   remember, think of
      hitabo  

happen, occur; event, occurrence

      mahitungod   about, concerning, regarding
      plaka  

honograph record, recorded disc

      sangpit  

mention, call; invite, implore, beseech, call on

      tulomanon   program
IV.        DRILLS  
A.     Comprehension:  
  1.   Gipatawag ni Mr. Arellano si Jose kang Juan.
       

Unsay gipabuhat ni Mr. Arellano?

Gipatawag niya.
        Kinsa? Si Jose.
        Kang kinsa? Kang Juan.
           
  2.   Nagsultihanay sila mga 25 minutos sa opisina.
        Nag-unsa sila? Nagsultihanay.
        Mga pila ka minuto? Mga 25 minutos.
        Diin? Sa opisina.
           
  3.   Giingnan ni Mr. Arellano si Jose mahitungod sa konperensya sa mga maestra.
       

Kinsay ingnan ni Mr. Arellano?

Si Jose.
        Mahitungod sa unsa? Sa konperensya.
        Konperensya sa unsa? Sa mga maestra.
           
  4.   Paggawas niya sa opisina nakit-an siya ni Juan.
        Nakit-an siya ni kinsa? Ni Juan.
        Kanus-a? Paggawas niya.
        Diin siya gikan? Sa opisina.
           
  5.   Pagkita nilang duha, gipangutana siya ni Juan kung unsay gisulti ni Mr. Arellano kaniya.
       

Unsay nahitabo pagkita nilang duha?

Gipangutana siya ni Juan.
        Unsay iyang gipangutana?

Kung unsay gisulti ni Mr. Arellano. 415

           
  6.   Nitubag siya nga niingon si Mr. Arellano nga kinahanglang buhaton niya ang tulomanon sa konperensya una muabot ang mga maestra.
        Unsay gitubag niya?

Nitubag siya nga dunay ingon ni Mr. Arellano kaniya.

        Unsay iyang giingon?

Niingon siya nga kina­hanglang buhaton niya ang tulomanon sa kon­perensya.

        Kanus-a?

Una muabot ang mga maestra.

B.   Repetition and Conversion:
    1.     Benefactive Focus: Non-Factual
      Kuhaan ni Juan si Pedro ug basahon.
      Hulatan ni Anita si Maria ug panihapon unya.
      Sulatan ni Bella si Ramon.
      Kuyogan ni Leon si Cristina.
      Hatagan ni Filimon si Rosa ug rosas.
      Binlan ni Tomas si Jose ug kwarta.
      Buhatan ni Simon si Clara ug lamesa.
      Bisitahan ni Tina si Alicia ugma.
      Balikan ni Melanie si Nestor ug sulat sa Lunes.
      Palitan ni Roberto si Eduardo ug plaka.
       
  2.   Benefactive Focus: Factual
      Gikuhaan ni Juan si Pedro ug basahon gahapon.
      Gihulatan ni Anita si Maria ug panihapon ganina.
      Gisulatan ni Bella si Ramon sa niaging semana.
      Gikuyogan ni Leon si Cristina gabii.
     

Gihatagan ni Filimon si Rosa ug rosas gahapon sa hapon.

     

Gibinlan ni Tomas si Jose ug kwarta ganina.

     

Gibuhatan ni Simon si Clara ug lamesa gahapon sa buntag.

      Gibisitahan ni Tina si Alicia gabii.
      Gibalikan ni Melanie si Nestor ug sulat gahapon.
     

Gipalitan ni Roberto si Eduardo ug plaka sa niaging bulan.416

       
  3.   Si Pedro kuhaan ni Juan ug basahon.
      Si Maria hulatan ni Anita ug panihapon unya.
      Si Ramon sulatan ni Bella.
      Si Cristina kuyogan ni Leon.
      Si Rosa hatagan ni Filimon ug rosas.
      Si Jose binlan ni Tomas ug kwarta.
      Si Clara buhatan ni Simon ug lamesa.
      Si Alicia bisitahan ni Tina ugma.
      Si Nestor balikan ni Melani ug sulat sa Lunes.
      Si Eduardo palitan ni Roberto ug plaka.
       
  4.   Gikuhaan siya niya ug basahon gahapon.
      Gihulatan ako nimo ug panihapon ganina.
      Gisulatan siya nila sa niaging semana.
      Gikuyogan kamo namo gabii.
      Gihatagan kami niya ug rosas gahapon sa hapon.
      Gibinlan kita nila ug kwarta ganina.
      Gibuhatan sila nato ug lamesa gahapon sa buntag.
      Gibisitahan ka nako gabii.
      Gibalikan ka namo ug sulat gahapon.
      Gipalitan siya niya ug plaka sa niaging bulan.
C. Repetition:
         Benefactive Focus: Afactual
  Pangitai si Mariano ug medyas.
  Kuhai si Pedro ug basahon.
  Sulati si Ramon ug sulat.
  Kuyogi si Cristina sa party.
  Hatagi si Rosa ug gasa.
  Binli si Jose ug kwarta.
  Buhati si Clara ug lamesa.
  Bisitahi si Alicia ugma.
  Baliki si Nestor karong hapon.
  Paliti si Eduardo ug plaka.
D.    Conversion:        
      Cue Sentence: Pangitai si Mariano ug medyas.
      Conversion: Pangitai kini niini.
               
   1.   Kuhai si Pedro ug basahon.
      ______ kana niana.    
               
  2.   Sulati si Ramon ug sulat.
      ______ kadto niadto.    
               
417 3.   Kuyogi si Cristina sa party.
      ______ kana sa party.    
               
  4.   Hatagi si Rosa ug gasa.
      ______ kini niini.    
               
  5.   Binli si Jose ug kwarta.
      ______ kadto niadto.    
               
  6.   Buhati si Clara ug lamesa.
      ______ kini niini.    
               
  7.   Bisitahi si Alicia ugma.
      ______ kana ugma.    
               
  8.   Baliki si Nestor karong hapon.
      ______ kadto karong hapon.    
               
  9.   Paliti si Eduardo ug plaka.
      ______ kini niini.    
E. Repetition:
          Goal Focus: Non-Factual
  Handumon nimo siya sa tanang panahon.
  Sangpiton nila sila kung kinahanglan.
  Dapiton niya ikaw sa dili madugay.
  Hangyoon namo ikaw nga mutabang.
  Pamation niya siya kanunay.
  Sundon nila sila karong hapon.
  Pasayloon niya siya gihapon.
  Tawgon nako ikaw sa telepono.
   
         Benefactive Focus: Non-Factual
  Awitan niya siya ug balitaw.
  Balakan nako sila ug balak. 418
F.    Conversion:
    C.S.: Handumon nimo siya sa tanang panahon.
    (a)    Siya, handumon nimo sa tanang panahon.
    (b)   Siya imong handumon sa tanang panahon.
         
    1. Sangpiton nila sila kung kinahanglan.
    (a)   ________________________________.
    (b)   ________________________________.
         
    2. Dapiton niya ikaw sa dili madugay.
    (a)   ________________________________.
    (b)   ________________________________.
         
    3. Hangyoon namo ikaw nga mutabang.
    (a)   ________________________________.
    (b)   ________________________________.
         
    4. Pamation niya siya kanunay.
    (a)   ________________________________.
    (b)   ________________________________.
         
    5. Sundon nila sila karong hapon.
    (a)   ________________________________.
    (b)   ________________________________.
         
    6. Pasayloon niya siya gihapon.
    (a)   ________________________________.
    (b)   ________________________________.
         
    7. Tawgon nako ikaw sa telepono.
    (a)   ________________________________.
    (b)   ________________________________.
         
    8. Awitan niya siya ug balitaw.
    (a)   ________________________________.
    (b)   ________________________________.
         
    9. Balakan nako sila ug balak.
    (a)   ________________________________.
    (b)   ________________________________.
G.    Conversion:
    Cue Sentence:   Handumon nimo siya ugma.
    Conversion:   Gihandum nimo siya gahapon.
         
    sangpit __________ nila sila gabii.
    dapit __________ niya ikaw sa niaging adlaw.
    hangyo __________ namo ikaw karong hapon.
    pamati __________ niya siya kaniadtong udto.
    sunod __________ nila sila sa niaging bulan.
    pasaylo __________ niya siya ganina sa buntag. 419
    tawag __________ nako ikaw sa niaging Hwebes.
    awit

__________ niya siya ug balitaw sa tungang gabii.

    balak __________ nako sila ug balak ganina.
H.   Substitution: Movable Slot
  1. Handumon nimo siya sa tanang panahon.
    _________ nato ________________________.
    _________ ninyo _______________________.
    _______________ sila ___________________.
    _______________ kami __________________.
    Pangitaon______________________________.
    Tawgon________________________________.
    _______________________________oras.
     
  2. Sangpiton nila sila kung kinahanglan.
    __________ nato   _______________________.
    __________ namo _______________________.
    __________ niya  _______________________.
    ______________ ako ____________________.
    ______________ kamo ___________________.
    Lutoan ________________________________.
    Tabangan ______________________________.
    ____________________ighuman niya.
    Sulatan_________________________.
    Tawgon ________________________.
     
  3. Pamation niya siya kanunay.
    ______________ si Pedro ________.
    ______________ sila si Juan_______.
    ______________ ang bata_________.
    __________________mga babae___________.
    Pasayloon______________________________.
    ________ni Ana_________________________.
    ________nila ni Josefa__________________________.
    ________sa inahan_____________________________.
    Awitan_______________________________________.
     
  4. Dapiton niya ikaw sa labing dali.
    ________ni Nena___________________.
    ________________siya_______________.
    ________________________sunod adlaw.
    Balakan___________________________.
    ________nila ni Pedro________________. 420
    _____________________kita__________.
    _____________________________semana.
    Hangyoon__________________________.
    _________________si  Ana____________.
    ________ninyo         __________________.
    Bisitahan____________________________.
V.    LEXICAL/GRAMMAR NOTES
             
    Verb Class: (-an) (-on)
      Focus: Benefactive Goal
      Aspect: Factual (gi- -an) (gi-)
        Non-Factual       (-an) (-on)
        Afactual       (-i)/(i-) (-a/-ha)/(-i)/(i-)
             
    The topic of a benefactive focus construction is the one for whom an action is performed. (cf. Lessons 26, 31).
             
    The topic of a goal focus construction is the direct object of the action. (cf. Lessons 24, 30, 31).

Next Chapter

LESSON 37

Additional Information

ISBN
9780824879761
MARC Record
OCLC
1053885891
Launched on MUSE
2018-09-19
Language
English
Open Access
Yes
Creative Commons
CC-BY-NC-SA
Back To Top

This website uses cookies to ensure you get the best experience on our website. Without cookies your experience may not be seamless.