publisher colophon
382

LESSON 34

      Structural Content:

Verbal Affixes in Dependent

Clauses:     (pag-/pagka-)
             (ig-/igka-)

Nominalized Verb:
             (pag-) + Vbase

Question Words:   Anus-a
                        Kanus-a

Setting:    Belen goes to Cebu to attend Cris’ wedding.     Muadto si Belen sa Cebu aron pagtambong sa kasal ni Cris.
I. DIALOGUE
  Hey Belen, so you’re herel What’s up?     A:    Uy Belen, nia ka diay! Ngano man?
  I’m here because Cris is getting married on Saturday evening at Santo Rosario Church.   B: Nia ko kay kaslon man si Cris sa Sabado sa gabii sa simbahan sa Santo Rosario.
  When are you going back to Cagayan de Oro?   A: Kanus-a ka man mubalik sa Cagayan de Oro?
  After the wedding. You know, when I get to Cagayan, we’re conducting a seminar. Come on to the seminar, huh?   B: Pagkahuman sa kasal. Abi nimo no, ig-abot nako sa Cagayan, mag-“seminar” kami. Adto unya sa “seminar”, ha?
  Sure, whatever you say.   A: Oo, basta ikaw, segurado.
             
II.    DIALOGUE BREAKDOWN
  Hey Belen, so you’re here! What’s up?   A: Uy Belen, nia ka diay! Ngano man?
       here you [I didn’t know]         nia ka [diay] 383
    why [tell me]       ngano [man]
  I’m here because Cris is getting married on Saturday evening at Santo Rosario Church.   B:

Nia ko kay kaslon man si Cris sa Sabado sa gabii sa simbahan sa Santo Rosario.

    here I       nia ko
    because married [you know]       kay kasl(on) [man]
    Cris       [si] Cris
    on Saturday at night       [sa] Sabado [sa] gabii
    at church of       [sa] simbahan [sa]
    Santo Rosario       Santo Rosario
  When are you going back to Cagayan de Oro?   A: Kanus-a ka man mubalik sa Cagayan de Oro?
    when you [tell me]       kanus-a ka [man]
    return       (mu)balik
    to Cagayan de Oro       [sa] Cagayan de Oro
  After the wedding. You know, when I get to Cagayan, we’re conducting a seminar. Come on to the seminar, huh?   B: Pagkahuman sa kasal. Abi nimo no, ig-abot nako sa Cagayan, mag-“seminar” kami. Adto unya sa “seminar”, ha?
    finish the wedding       (pagka)human [sa] kasal
    know you       abi nimo no
    arrive I       (ig)-abot nako
    in Cagayan       [sa] Cagayan
    seminar we       (mag)-“seminar” kami
    go later to seminar       adto unya sa “seminar”
  Sure, whatever you say.   A: Oo, basta ikaw, segurado.
    yes       oo
    provided you       basta ikaw
    certainly       segurado
III. VOCABULARY LIST
           bantay stand guard, watch
    kampanya campaign
    kasal wedding; wed, marry
    diskurso give a speech; speech, address384
    hepe chief
        sa polisiya     of police
    presidente president
    tambag advice, counsel
    tapus finish, terminate, end; after
    tawag call
    tigum meet, confer
IV.    DRILLS
A.   Question & Answer and Expansion and Tranformation:
1.   Si Belen ug si Rodolfo nagkita.
    ________________________ karong buntag.
    ____________________________________ sa “airport”.
    Kinsay nagkita? Si Belen ug si Rodolfo
    Kanus-a? Karon buntag
    Diin? Sa “airport”
   

Si Belen ug si Rodolfo nagkita karong buntag sa “airport”.

     
2.    Gisugat ni Rodolfo si Belen.
    ______________________ karong buntag.
    _________________________________ sa “air­port”.
    ______________________ nga bag-ong abot gikan
      sa Cagayan de Oro ___________________________.
    Kinsay gisugat ni Rodolfo? Si Belen
    Kanus-a? Karong buntag
    Diin? Sa “airport”
    Diin siya gikan? Sa Cagayan de Oro
    Gisugat ni Rodolfo si Belen nga bag-ong abot gikan sa Cagayan de Oro karong buntag sa “airport”.
       
3.   Nianhi si Belen sa Cebu.
    __________________ aron mutambong sa kasal ni Cris karong Sabado.
        ____ ang iyang amigo, _______________.
    __________________________________________________________
        _________________________________ sa gabii.
        ______________________________________________________
        sa simbahang Santo Rosario.385
    Kinsa ang nianhi sa Cebu? Si Belen.
    Nganong nianhi siya sa Cebu?

Aron mutambong sa kasal ni Cris.

    Kinsa si Cris? Ang iyang amigo.
    Kanus-a ang kasal niya? Karong Sabado sa gabii.
    Asa?

Sa simbahang Santo Rosario.

    Nianhi si Belen sa Cebu aron mutambong sa kasal ni Cris, ang iyang amigo, karong Sabado sa gabii sa simbahang Santo Rosario.
       
4.   Mubalik si Belen sa Cagayan de Oro.
    Pagkahuman sa kasal, __________________________.
    __________________________________________________________
        ______ aron siya mag-“seminar”.
    __________________________________________________________
    __________________________________________ ig-abot niya.
   

Mag-unsa siya pagkahuman sa kasal?

Mubalik siya sa Cagayan de Oro.

    Ngano man? Kay mag-“seminar” siya.
    Kanus-a? Ig-abot niya.
    Pagkahuman sa kasal, mubalik si Belen sa Cagayan de Oro aron siya mag-“seminar” ig-abot niya.
       
5.   Giimbitar niya si Rodolfo aron mutambong sa “semi­nar”.
    __________________________________________________________
        ______ sa “Rice Production”.
    __________________________________________________________
    _________________________ sa Cagayan de Oro.
    Giunsa niya si Rodolfo? Giimbitar niya.
    Asa niya giimbitar? Sa “seminar”.
    “Seminar” sa unsa? Sa “Rice Production”.
   

Giimbitar niya si Rodolfo aron mutambong sa “semi­Nar” sa “Rice Production” sa Cagayan de Oro.

       
6.   Giingnan niya si Belen nga mutambong siya.
    __________________________________ sa “semi-nar”.
    __________________________________________________________
         ______ sa “Rice Production”.  
    __________________________________________________________
    _________________________ sa Cagayan de Oro.386
    __________________________________________________________
    _________________________________________ ug mularga siya ighuman sa kasal.
    Kanus-a siya mularga? Ighuman sa kasal.
    Asa siya mularga? Sa Cagayan de Oro.
    Ngano man?

Kay mutambong siya sa “seminar”.

    Giingnan niya si Belen nga mutambong siya sa “seminar” sa “Rice Production” sa Cagayan de Oro ug mularga siya ighuman sa kasal.
B.    Multiple Substitution:
1.   Anus-a man siya mularga?
    ______ ka ____ muabot?
    ______ man sila musugat?
    __________ kamo mubalik?
    __________ kami mukaon?
    __________ kita muinom?
    __________ si Luz musakay?
    ___________ Gerardo mulakaw?
    __________ ang eskwela musayaw?
    ___________ maestra mukanta?
     
2.   Anus-a man ang maestro magtuon pagdrayb?
    _____________ prinsipal magtudlo pag-“lesson plan”?
    _____________ superbisor magtawag pagtigum?
    _____________ PCV magsugod pagtrabaho?
    _____________ hepe sa polisiya mag-uban pagbantay?
    _____________ kusinera magtawag pagkaon?
    _____________ panday magsugod pagpintal?
    _____________ PCT magtuon pagSinibwano?
    _____________ mananahi magtudlo pagtahi?
     
3.   Anus-a ang presidente mahuman pagsulti?
    _________ mayor mahuman pagkampanya?
    ______ si Inday mahibalo pagluto?
    _________ Undo mahibalo paglangoy?
    _________ Manang matulog pagbalik?
    _________ Manong mahadlok pagbiyahe?
    ______ ang doktor matapos pagtambal?
    _________ doktora musugod pagtambag?
    _________ dalaga maulaw pag-imbitar?
    _________ ulitawo maligo pag-usab?387
C.   Repetition and Conversion:
1.      Anus-a man siya mularga?
      Kanus-a man siya mularga?
      Kanus-a man siya nilarga?
       
2.     Anus-a ka man muabot?
      Kanus-a ka man muabot?
      Kanus-a ka man niabot?
       
3.     Anus-a man sila musugat?
      Kanus-a man sila musugat?
      Kanus-a man sila nisugat?
       
4.     Anus-a man kamo mubalik?
      Kanus-a man kamo mubalik?
      Kanus-a man kamo nibalik?
       
5.     Anus-a man kami musakay?
      Kanus-a man kami musakay?
      Kanus-a man kami nisakay?
       
6.     Anus-a man ang maestro magtuon pagdrayb?
      Kanus-a man ang maestro magtuon pagdrayb?
      Kanus-a man ang maestro nagtuon pagdrayb?
     
7.   Igbalik niya sa Cebu, muadto ka sa Manila.
    Pagbalik niya sa Cebu, muadto ka sa Manila.
    Pagbalik niya sa Cebu, niadto ka sa Manila.
     
8.   Igsayaw ni Gerardo sa eskwelahan, mukanta si David.
    Pagsayaw ni Gerardo sa eskwelahan, mukanta si David.
    Pagsayaw ni Gerardo sa eskwelahan, nikanta si David.
     
9.   Ig-abot nako sa Cagayan, mahuman na ang presidente pagdiskurso.
    Pag-abot nako sa Cagayan, mahuman na ang presidente pagdiskurso.
    Pag-abot nako sa Cagayan, nahuman na ang presidente pagdiskurso.
     
10.   Iglarga namo sa Amerika, mahuman na ang mayor pag­kampanya.
    Paglarga namo sa Amerika, mahuman na ang mayor pag­kampanya.
    Paglarga namo sa Amerika, nahuman na ang mayor pag­kampanya.388
     
11.    Igbalik nato sa Cebu, mahibalo na si Inday pagluto.
    Pagbalik nato sa Cebu, mahibalo na si Inday pagluto.
    Pagbalik nato sa Cebu, nahibalo na si Inday pagluto.
     
12.   Ig-adto ninyo sa Zamboanga, mahibalo na si Undo paglangoy.
    Pag-adto ninyo sa Zamboanga, mahibalo na si Undo paglangoy.
    Pag-adto ninyo sa Zamboanga, nahibalo na si Undo paglangoy.
     
13.   Ighuman nila sa sine, matulog na si Manang pag-usab.
    Paghuman nila sa sine, matulog na si Manang pag-usab.
    Paghuman nila sa sine, natulog na si Manang pag-usab.
     
D.   Multiple Substitution:
    Ig-abot nako sa Cagayan, mag-“seminar” kami.
    __larga namo sa Amerika, ___minyo ako.
    __sugat nimo sa Mactan,   ___hulat siya.
    __balik niya sa Cebu,        ___buotan ka.
    __sakay nato sa dyip,        ___bantay sila.
    __kanaug nila sa trak,       ___hulat kita.
    __sayaw ni Gerardo sa eskwelahan, ___kanta si David ug si Eugenio.
    __tudlo ni Ramon sa kwarto, ___trabaho si Islao ug si Margarita.
    __katulog sa bata, ___sulat ang inahan.
    __lakaw sa amahan, ___dula ang bata.
    __-abot nako sa Cagayan, mupahulay kami.
    __larga namo sa Amerika, __palit akog sinina.
    __sugat nimo sa Mactan,   __tan-aw siya sa eroplano.
    __balik niya sa Cebu,        __adto ka sa Manila.
    __sayaw ni Gerardo sa eskwelahan, __kanta si David ug si Eugenio.
E.    Repetition:
    Ig-abot nako sa Cagayan, mahuman na ang presidente pagsulti.
    Iglarga namo sa Amerika, mahuman na ang mayor pag­kampanya.
    Igbalik nato sa Cebu, mahibalo na si Inday pagluto.
    Ig-adto ninyo sa Zamboanga, mahibalo na si Undo paglangoy.389
    Ighuman nila sa sine, matulog na si Manang pagbalik.
     
F.   Repetition and Conversion:
     
1.   Ig-abot nako sa Cagayan, mag-“seminar” kami.
    Pag-abot nako sa Cagayan, mag-“seminar” kami.
    Pag-abot nako sa Cagayan, nag-“seminar” kami.
     
2.   Iglarga namo sa Amerika, magminyo ako.
    Paglarga namo sa Amerika, magminyo ako.
    Paglarga namo sa Amerika, nagminyo ako.
     
3.   Igbalik niya sa Cebu, magbuotan ka.
    Pagbalik niya sa Cebu, magbuotan ka.
    Pagbalik niya sa Cebu, nagbuotan ka.
     
4.   Igkanaug nila sa trak, maghulat kita.
    Pagkanaug nila sa trak, maghulat kita.
    Pagkanaug nila sa trak, naghulat kita.
     
5.   Igsayaw ni Gerardo sa eskwelahan, magkanta si David ug si Eugenio.
    Pagsayaw ni Gerardo sa eskwelahan, magkanta si David ug si Eugenio.
    Pagsayaw ni Gerardo sa eskwelahan, nagkanta si David ug si Eugenio.
     
6.   Ig-abot nako sa Cagayan, mupahulay dayon kami.
    Pag-abot nako sa Cagayan, mupahulay dayon kami.
    Pag-abot nako sa Cagayan, nipahulay dayon kami.
     
7.   Iglarga namo sa Amerika, mupalit akog sinina.
    Paglarga namo sa Amerika, mupalit akog sinina.
    Paglarga namo sa Amerika, nipalit akog sinina.
     
8.   Igsugat nimo sa Mactan, mutan-aw siya sa eroplano.
    Pagsugat nimo sa Mactan, mutan-aw siya sa eroplano.
    Pagsugat nimo sa Mactan, nitan-aw siya sa eroplano.
     
9.   Anus-a man ang prinsipal magtudlo pag-“lesson plan”?
    Kanus-a man ang prinsipal magtudlo pag-“lesson plan”?
    Kanus-a man ang prinsipal nagtudlo pag-“lesson plan”?
     
10.   Anus-a man ang PCV magsugod pagtrabaho?
    Kanus-a man ang PCV magsugod pagtrabaho?
    Kanus-a man ang PCV nagsugod pagtrabaho?390
     
11.   Anus-a man ang hepe sa polisiya mag-uban pagbantay?
    Kanus-a man ang hepe sa polisiya mag-uban pagbantay?
    Kanus-a man ang hepe sa polisiya nag-uban pagbantay?
     
12.   Anus-a man ang panday magsugod pagpintal?
    Kanus-a man ang panday magsugod pagpintal?
    Kanus-a man ang panday nagsugod pagpintal?
     
13.   Anus-a man ang presidente mahuman pagsulti?
    Kanus-a man ang presidente mahuman pagsulti?
    Kanus-a man ang presidente nahuman pagsulti?
     
14.   Anus-a man ang mayor mahuman pagkampanya?
    Kanus-a man ang mayor mahuman pagkampanya?
    Kanus-a man ang mayor nahuman pagkampanya?
     
15.   Anus-a man si Undo mahibalo paglangoy?
    Kanus-a man si Undo mahibalo paglangoy?
    Kanus-a man si Undo nahibalo paglangoy?
     
16.   Anus-a man si Inday matulog pag-usab?
    Kanus-a man si Inday matulog pag-usab?
    Kanus-a man si Inday natulog pag-usab?
     
17.   Anus-a man ang ulitawo maligo pag-usab?
    Kanus-a man ang ulitawo maligo pag-usab?
    Kanus-a man ang ulitawo naligo pag-usab?
G.    Question and Answer:
1.  

Muabot ka sa Cebu sa Nobyembre 10.

    Asa ka muabot? Sa Cebu.
    Anus-a?

Sa Nobyembre 10.

       
2.  

Mukanta si Luz sa eskwelahan karong hapon.

    Asa siya mukanta? Sa eskwelahan.
    Anus-a? Karong hapon.
       
3.  

Musayaw si Luz ug si Gerardo sa programa karong gabii.

    Asa sila musayaw? Sa programa.
    Anus-a? Karong gabii.391
       
4.  

Magtuon pagdrayb ang maestra sa sunod nga semana.

    Mag-unsa siya? Magtuon siya pagdrayb.
    Anus-a? Sa sunod nga semana.
       
5.  

Magtudlo pagtahi ang mananahi sa sunod nga bulan.

    Mag-unsa siya? Magtudlo siya pagtahi.
    Anus-a? Sa sunod nga bulan.
       
6.  

Magtuon pagsinibwano ang mga PCT unyang hapon.

    Mag-unsa sila? Magtuon sila pagsinibuwano.
    Anus-a? Unyang hapon.
       
7.  

Magsugod pagtrabaho ang PCV unyang gabii.

    Mag-unsa sila? Magsugod sila pagtrabaho.
    Anus-a? Unyang gabii.
       
8.  

Magsugod pagpintal ang mga panday ugmang buntag.

    Mag-unsa sila? Magsugod sila pagpintal.
    Anus-a? Ugmang buntag.
       
9.  

Maligo pag-usab ang ulitawo ugmang udto.

    Mag-unsa siya? Maligo siya pag-usab.
    Anus-a? Ugmang udto.
       
10.  

Matulog pagbalik ang doktora sa alas syete sa buntag.

    Mag-unsa siya? Matulog siya pagbalik.
    Anus-a? Sa alas syete sa buntag.
       
11.  

Mahuman pagsulti ang presidente sa alas dose sa udto.

    Mag-unsa siya? Mahuman siya pagsulti.
    Anus-a? Sa alas dose sa udto.
       
12.  

Mahibalo pagluto si Inday ug si Undo sa alas tres sa hapon.

    Mag-unsa sila? Mahibalo sila pagluto.
    Anus-a? Sa alas tres sa hapon.392
H.    Repetition and Question & Answer:
1.  

Ig-abot nako sa Cagayan, mag-“seminar” kami.

Pag-abot nako sa Cagayan, mag-“seminar” kami.

    Kanus-a kamo mag-“seminar”? Ig-abot nako sa Caga­yan.
    Kanus-a kamo nag-“seminar”? Pag-abot nako sa Cagayan.
       
2.  

Iglarga namo sa Amerika, magminyo ako.

Paglarga namo sa Amerika, nagminyo ako.

    Kanus-a ka magminyo? Iglarga namo sa Amerika.
    Kanus-a ka nagminyo? Paglarga namo sa Amerika.
       
3.  

Ig-abot namo sa Cagayan, mupahulay sila.

Pag-abot namo sa Cagayan, nipahulay sila.

    Kanus-a sila mupahulay? Ig-abot namo sa Cagayan.
    Kanus-a sila nipahulay? Pag-abot namo sa Cagayan.
       
4.  

Igbalik niya sa Cebu, magbuotan ka.

Pagbalik niya sa Cebu, nagbuotan ka.

    Kanus-a ka magbuotan? Igbalik niya sa Cebu.
    Kanus-a ka nagbuotan? Pagbalik niya sa Cebu.
       
5.  

Ig-adto ninyo sa Zamboanga, mahibalo na kamo paglangoy.

Pag-adto ninyo sa Zamboanga, nahibalo na kamo paglangoy.

    Kanus-a kami mahibalo na paglangoy? Ig-adto ninyo sa Zambo­anga.
    Kanus-a kami nahibalo na paglangoy? Pag-adto ninyo sa Zambo­anga.
V.   LEXICAL/GRAMMAR NOTES
         
  Nia ka diay! -    implies surprise, amazement at an unexpected presence, arrival or coming.
         
  Abi nimo,… -   roughly equivalent to the English expressions ‘For your information,’ or ‘You know, …’ and implied non­knowledge on the part of the person addressed.393
         
  karon -   ‘now’ -- may carry a time meaning either of ‘earlier’ or ‘later’ on a specific period, e.g.
       

Si Belen ug si Rodolfo nagkita karong buntag.

       

‘Belen and Rodolfo met (earlier) this morning.’

        or
       

Nianhi si Belen aron mutambong sa kasal karong Sabado.

       

‘Belen came here to attend the wedding this (coming) Saturday.’

         
  usab -   ‘also’ used here to mean ‘again’, e.g.
       

Matulog na si Manang pag-usab.

‘Manang will sleep (once) again.’

         
  dayon -   used here to mean ‘immediately’, e.g.
       

Pag-abot nako sa Cagayan, mupahulay dayon kami.

       

‘When we arrive in Cagayan, we will rest immediately/right away.’

Dependent Clauses:
Dependent clauses are introduced by two types of non-verbal affixes which occur with time meanings.
 
When a dependent clause is introduced by (ig-) or (igka-), it means that the action designated by the verb in the dependent clause occurs immediately before or simultaneously with the action designated by the verb found in the independent clause. The verb in the independent clause is in the non-factual mood, e.g.
   
  Igkanaug nila sa trak, maghulat kita.
  ‘While they get down the bus, we wait for them.’
  ‘As they alight from the bus, we’ll be waiting.’
     
  Igbalik niya sa Cebu, magbuotan ka.
  ‘Upon his return from Cebu, you behave well.’ 394
     
When a dependent clause is introduced by (pag-) or (pagka-), the action of the verb in the dependent clause occurs before the action of the verb in the independent clause. The independent clause verb may take either the factual or non-factual form.
   
  Pagbalik niya sa Cebu, muadto ka sa Manila.
  ‘When he returns to Cebu, you go to Manila.’
   
  Pagbalik niya sa Cebu, niadto ka sa Manila.
  ‘When he went back to Cebu, you left for Manila.’
 
Both forms of dependent clauses will take any of the following as predicates: nako-class, pronouns
                 [ni]-phrase
                 [sa]-phrase
    niya
         Igbalik -- ni Gerardo ….
  Pagbalik sa estudyante
     
Question Words: Anus-a and Kanus-a ‘when’
 
Anus-a has a time meaning of a future occurrence and is used only with the non-factual mood, whereas kanus-a is not limited in time meaning and co-occurs with either the factual or non-factual form of the verb, e.g.
     
  Anus-a man ang panday magsugod pagpintal?
  Kanus-a man ang panday magsugod pagpintal?
  ‘When will the carpenter begin painting?’
  ‘When is the carpenter going to begin painting?’
     
  Kanus-a man ang panday nagsugod pagpintal?
  ‘When did the carpenter begin painting?’
     
Nominalized Verb: (pag-) + Vbase
 
The affix (pag-) is used as a nominalizer. The nominalized verb form corresponds to the gerunds in English, e.g.
     
  pagpintal ‘painting’
  pagsulti ‘speaking’

Previous Chapter

LESSON 33

Next Chapter

LESSON 35

Additional Information

ISBN
9780824879761
MARC Record
OCLC
1053885891
Launched on MUSE
2018-09-19
Language
English
Open Access
Yes
Creative Commons
CC-BY-NC-SA
Back To Top

This website uses cookies to ensure you get the best experience on our website. Without cookies your experience may not be seamless.