343

LESSON 31

 Structural Content: Afactual Mood: Verbal Affixes (-i) in Benefactive and           Locative Focus (i-) in Instrumental Focus (i-), (-i) in Goal Focus
 Setting: Pedro and another PCV are talking about their practice-teaching. Nagsultihanay si Pedro ug ang laing PCV bahin sa ilang “practice-teaching”.
 I. DIALOGUE Hey Pedro, hurry up with your lesson and come with me to Kona. A: Uy Pedro, paspasi ang imong leksyon ug ubani ako sa Kona. Why? B: Ngano man? Because I’ll start practice-teaching in Kona today. A: Kay musugod ako karon ug “practice-teaching” sa Kona. Oh really! Very good. Teach the new math to the children. B: Ah diay! Maayo kaayo. Itudlo ang bag-ong mate­matika sa mga bata. Yes, definitely. A: Oo, segurado. It would be better if you study first in the library what you will teach the children. B: Maayo tingali, tun-i una sa libreriya ang imong ileksyon sa mga bata. That’s right. A: Bitaw. II. DIALOGUE BREAKDOWN Hey Pedro, hurry up with your lesson and come with me to Kona. A: Uy Pedro, paspasi ang imong leksyon ug ubani ako sa Kona. hurry paspas (i) your lesson [ang] imo (ng) leksyon and accompany me ug uban (i) ako to Kona [sa] Kona344 Why? B: Ngano man? why [tell me] ngano [man] Because I’ll start practice-teaching in Kona today. A: Kay musugod ako karon ug “practice-teaching” sa Kona. because kay will start I today (mu) sugod ako karon practice-teaching [ug] “practice-teaching” in Kona [sa] Kona Oh really! Very good. Teach the new math to the children. B: Ah diay! Maayo kaayo. Itudlo ang bag-ong mate­matika sa mga bata. oh you don’t say ah [diay] good very maayo kaayo teach the (i) tudlo [ang] new mathematics bag-o (ng) matematika to children [sa] [mga] bata Yes, definitely. A: Oo, segurado. It would be better if you study first in the library what you will teach the children. B: Maayo tingali, tun-i una sa libreriya ang imong ileksyon sa mga bata. good maybe maayo tingali learn first tun-(i) una in library [sa] libreriya your lesson [ang] imo (ng) (i) leksyon to children [sa] [mga] bata That’s right. A: Bitaw.
 III. VOCABULARY LIST abridor can opener agi pass, pass by, pass for ahos garlic antipara eyeglasses, spectacles baligya merchandise balita news bangko bench kaguol worry, worries, problems kapilya chapel dagom needle dalya dahlia gulot cut, slice hardin garden345 hasmin jasmin higut tie, bind; rope, string monggos mongo, mung bean plansa/plantsa iron, press pustiso false teeth, dentures repolyo cabbage rosas rose sili pepper, bell or chili pepper tinuod/tuod the truth; true tsitsaron pork cracklings
 IV. DRILLS A. Repetition and Conversion Benefactive Focus (-i) Kataw-i sila. Ayaw silag kataw-i. Ubani ako. Ayaw akog ubani. Gikani siya. Ayaw siyag gikani. Tudloi kami. Ayaw kamig tudloi. Adtoi sila. Ayaw silag adtoi. Pamaliti kamig papel. Ayaw kamig pamaliti ug papel. Panulati silag estorya. Ayaw silag panulati ug estorya. Pangitai akog balay. Ayaw akog pangitai ug balay. Panguhai kamig kan-on. Ayaw kamig panguhai ug kan-on. Pangutan-i siya sa eksamen. Ayaw siyag pangutan-i sa eksamen. Kanaogi siyag kape. Ayaw siyag kanaogi ug kape. Lutoi silag pansit. Ayaw silag lutoi ug pansit. Basahi siyag estorya. Ayaw siyag basabi ug estor­ya. Sulati akog balita. Ayaw akog sulati ug balita. Dulai silag basketbol. Ayaw silag dulai ug basket­bol. Labhi silag sinina. Ayaw silag labhi ug sinina. Tun-i kamig Cebuano. Ayaw kamig tun-i ug Cebuano. Kantahi siyag ‘Dahil sa Iyo’. Ayaw siyag kantahi ug ‘Dahil sa Iyo’. Kuhai kamig bulak. Ayaw kamig kuhaig bulak. Paliti akog awto. Ayaw akog politig awto. Sayawi silag ‘Tinik­ling’. Ayaw silag sayawig ‘Tinik-ling’. Sultihi kami sa tinuod. Ayaw kamig sultihi sa tinuod. Tahii akog sinina. Ayaw akog tahiig sinina. Tokari kamig ‘Si Pili-mon’. Ayaw kamig tokarig ‘Si Pili-mon’.346 Paspasi silag leksyon. Ayaw silag paspasig leksyon. Sugdi silag sulti­hanay. Ayaw silag sugdig sulti­hanay. Kan-i silag pansit. Ayaw silag kan-ig pansit. 2. Locative Focus (-i) Simbahi ang kapilya. Ayaw ug simbahi ang kapilya. Puy-i ang iyang balay. Ayaw ug puy-i ang iyang balay. Kan-i ang pansit. Ayaw ug kan-i ang pansit. Sakyi ang dyip. Ayaw ug sakyi ang dyip. Imni ang kape. Ayaw ug imni ang kape. Tamni ang hardin. Ayaw ug tamni ang hardin. Dul-i si Georgy. Ayaw ug dul-i si Georgy. Lay-i si Mrs. Paraz. Ayaw ug lay-i si Mrs. Paraz. Higdai ang bag-ong katre. Ayaw ug higdai ang bag-ong katre. Tindugi ang bangko. Ayaw ug tindugi ang bangko. Tamni ang hardin ug sampaguita. Ayaw ug tamni ang hardin ug sampaguita. 3. Instrumental Focus (i-) Igulot ang kutsilyo sa manok. Ayaw igulot ang kutsilyo sa manok. Iabre ang bag-ong abridor sa coke. Ayaw iabre ang bag-ong abridor sa coke. Ipalit ang kwarta sa pan. Ayaw ipalit ang kwarta sa pan. Isakay ang bag-ong sinina nimo sa eroplano. Ayaw isakay ang bag-ong sinina nimo sa eroplano. Isulat ang lapis sa leksyon. Ayaw isulat ang lapis sa leksyon. Ikaon ang imong pustiso sa tsitsaron. Ayaw ikaon ang imong pustiso tsitsaron. 4. Goal Focus (-i) and (i-) Paspasi ang ilang leksyon. Ayawg paspasi ang ilang leksyon. Sugdi ang sulti­hanay. Ayawg sugdi ang sultihanay. Tas-i ang higut sa bandera. Ayawg tas-i ang higut sa bandera. Bag-ohi ang kasilyas sa balay. Ayawg bag-ohi ang kasilyas sa balay.347 Isimba siya sa bag-ong kapilya. Ayaw siyag isimba sa bag-ong kapilya. Iduol si Ginoo McGinn sa lamesa. Ayaw iduol si Ginoo McGinn sa lamesa. Ilayo si Ginang Bori­ack sa kan-anan. Ayaw ilayo si Ginang Boriack sa kan-anan. Itaas ang higut sa bandera. Ayaw itaas ang higut sa bandera. Isakay si Ginoo Bisol. Ayaw isakay si Ginoo Bisol. Isugod ang sulti­hanay. Ayaw isugod ang sultihanay. Ikatawa ang kaguol. Ayaw ikatawa ang kaguol. Ihigda ang bata sa bag-ong katre. Ayaw ihigda ang bata sa bag-ong katre. Itindog ang bata sa bangko. Ayaw itindog ang bata sa bangko. Idula ang basketbol sa mga bata. Ayaw idula ang basketbol sa mga bata. Ikanta ang ‘Ahay Kalisud’ sa mga maestra. Ayaw ikanta ang ‘Ahay Kali­sud’ sa mga maestra. Itudlo ang Ininglis sa mga Pilipino. Ayaw itudlo ang Ininglis sa mga Pilipino. Ipaspas ang leksyon sa mga estudyante. Ayaw ipaspas ang leksyon sa mga estudyante. B. Conversion: Ubani siya. Iuban siya sa sine. Gikani siya sa Cebu. Igikan siya sa Cebu. Adtoi siya sa kwarto. Iadto siya sa kwarto. Pangitai sila ug balay. Ipangita sila ug balay. Panguhai sila ug kape. Ipanguha sila ug kape. Pangutan-i siya ug balita. Ipangutana siya ug balita. Pamaliti kami ug papel. Ipamalit kami ug papel. Panulati kami ug estorya. Ipanulat kami ug estorya. Kanaogi kami ug pansit. Ikanaog kami ug pansit. Lutoi ako ug adobo. Iluto ako ug adobo. Basahi ako ug estorya. Ibasa ako ug estorya. Kuhai ang mga PCT ug bulak. Ikuha ang mga PCT ug bulak. Paliti ang mga direk­tor ug awto. Ipalit ang mga direktor ug awto.348 Sayawi ang mga Ameri­kano ug ‘Tinikling’. Isayaw ang mga Amerikano ug ‘Tinikling’. Tahii ang mga Ameri­kana ug sinina. Itahi ang mga Amerikana ug sinina. Tokari ang “Country  Director” ug ‘Matud Nila’. Itokar ang “Country Director” ug ‘Matud Nila’. Labhi ang lalake ug barong Tagalog. Ilaba ang lalake ug barong Tagalog. Kan-i si Jim ug dyutay. Ikaon si Jim ug dyutay. Tun-i si Dick ug Cebuano. Ituon si Dick ug Cebuano. Labhi si Gining Bunye ug sinina. Ilaba si Gining Bunye ug sinina. Tamni ako ug sampa­guita. Itanom ako ug sampaguita. Sugdi sila ug sulti­hanay. Isugod sila ug sultihanay. Imni si Ginang Paraz ug tuba. Iinom si Ginang Paraz ug tuba. Sundi ang babaye ug bulak. Isunod ang bulak sa babaye. Imni siya sa tuba. Iinom siya sa tuba.
 C. Substitution and Expansion: 1. Adtoi. _____ lang. _________si Rita. ______________ sa balay. ____________________ sa alas otso. _____________________________ karong gabii. ________________________________________ ugma sa gabii. Ubani ______________________________________________. ______________ sa syudad _____________________________. Sulati _______________________________________________. Sultihi ______________________________________________. ____________________ sa alas dyes ______________________. ______________ sa kwarto ______________________________.349 2. Pangitai. ______ lang. __________ si Dick. ________________ ug balay. _______________________ sa baryo. ______________________________sa sunod adlaw. Pangutan-i _________________________________ . Paliti ______________________________________. ________________ ug libro ____________________. ______________________ sa tindahan ___________. Basahi _____________________________________. ________________________________ karong gabii. Kuhai ______________________________________. ________________ ug polo ____________________. _________________________ sa balay ___________. Tahii _______________________________________. _______________________________ unyang hapon. Labhi ______________________________________. 3. Ikatawa. ______ lang. __________ ang kaguol. Ikanta ______________. Isayaw _____________. __________ ang ‘Tinikling’. _____________________ sa programa. Itokar __________________________. __________ ang ‘Itik-Itik’ __________. _______________________________ unyang gabii. _____________________ sa klase ______________. Ituon ______________________________________. __________ ang ‘Pambansang Awit ______________.350
 D. Repetition and Conversion: 1. Dayon lang sa balay. Dayona lang ang balay. Dayona lang si Pedro sa balay. Dayoni lang si Pedro sa balay. Idayon lang si Pedro sa balay. Dayoni lang ang balay. 2. Adto lang sa opisina. Adtoa lang ang opisina. Adtoa lang si Pedro sa opisina. Adtoi lang si Pedro sa opisina. Iadto lang si Pedro sa opisina. Adtoi lang ang opisina. 3. Pangita sa sinehan. Pangitaa ang sinehan. Pangitaa si Pedro sa sinehan. Pangitai si Pedro ug sine. Ipangita si Pedro ug sine. Pangitai ang sinehan ni Pedro. 4. Pangutana sa sari-sari. Pangutan-a si Pedro sa sari-sari. Pangutan-i si Pedro sa sari-sari. Ipangutana si Pedro ug mga baligya sa sari-sari Pangutan-i ang sari-sari ug mga baligya. 5. Inom ug serbesa. Imna ang serbesa. Imni ang serbesa. Imni si Pedro ug serbesa. Iinom si Pedro ug serbesa. Imni ang tindahan ug serbesa. 6. Palit ug isda. Palita ang isda. Paliti si Pedro ug isda. Ipalit si Pedro ug isda. Paliti ang merkado ug isda. Ipalit ang kwarta sa isda para kang Pedro. 7. Sulat ug estorya. Sulata ang estorya. Sulati si Pedro ug estorya. Isulat si Pedro ug estorya.351 Sulati ang lamesa ug estorya. Isulat ang lapis ug estorya sa lamesa para ni Pedro. 8. Kaon ug kan-on. Kan-a ang kan-on. Kan-i si Pedro ug kan-on. Ikaon si Pedro ug kan-on. Kan-i ang plato ug kan-on. Ikaon ang kutsara sa kan-on. 9. Basa ug libro. Basaha ang libro. Basahi si Pedro ug libro. Ibasa si Pedro ug libro. Basahi ug libro ang kwarto. Ibasa ang antipara ug libro sa kwarto ni Pedro. 10. Tanom ug bulak. Tamna ang bulak. Itanom ang bulak sa hardin. Tamni si Pedro ug bulak sa hardin. Itanom si Pedro ug bulak sa hardin. Tamni ang hardin ug bulak para kang Pedro. Itanom ang sundang ug bulak sa hardin para kang Pedro. 11. Tahi ug barong Tagalog. Tahia ang barong Tagalog. Tahii si Pedro ug barong Tagalog. Itahi si Pedro ug barong Tagalog. Tahii ug barong Tagalog ang balkon. Itahi ang dagom ug barong Tagalog ni Pedro.
 E. Comprehension: 1. Adtoi lang si Rita sa balay sa alas otso ugma sa buntag. Asa adtoi si Rita? Sa balay. Anus-a adtoi si Rita sa balay? Sa alas otso ugma sa buntag.352 2. Tahii lang si Carling ug polo unyang hapon. Unsay tahion ni Carling? Polo. Anus-a tahii si Carling ug polo? Unyang hapon. 3. Ikatawa lang ang kaguol. Unsay ikatawa? Ang kaguol. Unsaon ang kaguol? Ikatawa lang. 4. Isayaw lang ang ‘Tinikling’ sa programa. Unsay isayaw? Ang ‘Tinikling’ Unsaon ang ‘Tinikling’? Isayaw lang. Asa isayaw? Sa programa. 5. Itokar lang ang ‘Itik-Itik’ sa klase unyang gabii. Unsay itokar? Ang ‘Itik-Itik’ Unsaon ang ‘Itik-Itik’? Itokar lang. Asa itokar? Sa klase. Anus-a itokar? Unyang gabii.
 F. Substitution: Fixed & Movable Slots 1. Dayon lang sa balay, ayaw ug hulat sa gawas. ____________ sulod, __________________. ____________ kwarto, _________________. ____________ awto, ___________________. 2. Agi sa balay una ka mularga. _____ opisina _____________. _____ klinika______________. _____ eskwelahan__________________. _______________________ muadto. _______________________ mulakaw. _______________________ mulangoy. 3. Palit ug isda, dili karne. _____________ manok. _____________ prutas. _____________ utanon. ______ itlog, _________. ______ pan, __________. ______ bugas, ________.353 4. Kaon ug kan-on aron mabusog ka. _______ karne ________________. _______ utanon _______________. _______ pan __________________. _______ sud-an________________. _______ monggos______________. 5. Inom ug gatas kada adlaw. _________________ buntag. _________________ hapon. _________________ gabii. _______ coke _____ adlaw. _______ tubig __________. _______ kape ___________. _______ tuba____________. 6. Basahi si Pedro ug libro. __________________ nobela. __________________ sulat. __________________ komiks. __________________ magasin. __________________ peryodiko. 7. Tamni ang hardin ug bulak. __________________ repolyo. __________________ kamatis. __________________ sili. __________________ sibuyas. __________________ ahos. 8. Tahii si Manolito ug barong Tagalog. __________________ pantalon. __________________ kamisadentro. __________________ kamiseta. Plantsahi __________________. Labhi ____________________. Pangitai___________________. 9. Ilaba ang lalake ug panyo. Iplantsa _________________. Ipangita _________________. Itahi ____________________. _________________ karsones. __________________ kamisadentro.354 10. Itanom ang sampaguita sa hardin. _________ rosas ______________. _________ hasmin _____________. _________ dalya ______________. _________ rosal _______________.
 V. LEXICAL/GRAMMAR NOTES sampaguita - Arabian jasmine or pikake. Still generally regarded as the national flower of the Philippines, al­though the official listing has been changed to the banaba flower. barong Tagalog - man’s native shirt distinguished by its embroidery, formal; the national garb, worn with dark trousers, for men. Pambansang Awit - National Anthem
 Verbs: Afactual Mood The afactual mood (imperative) takes the: 1. Prefix (i-) for a) Goal Focus - Itanom ang bulak… b) Benefactive Focus - Itanom si Pedro ug … c) Instrumental Focus - Itanom ang sundang ug… 2. Suffix (-i) for a) Goal Focus - Sugdi ang sultihanay. b) Benefactive Focus - Imni si Pedro ug … c) Locative Focus - Imni ang tindahan ug…355

Summary of Sentence Patterns: Afactual (Imperative)

1. Actor Focus

 Predicate TOPIC Complements Verb Actor N (Dir. Obj) N (Place) (Time) a) Vbase [ug]-phrase [sa]-phrase b) (paN-)+ Vbase ø [sa]-phrase c) (ka-) + Vbase Kaon ug isda sa kusina ugma. Pagluto merkado Panguha Pamalit Katulog sa banig

2. Goal Focus

 Predicate TOPIC Complements Verb N/Pron (Dir. Obj) N (Place) (Time) a) Vbase + (-a/-ha) [ang]-phrase [sa]-phrase b) Vbase + (-i) [si]-phrase c) (i-) + Vbase ako-class, 1st set d) N/Adj. base+(-a/-ha) Pangutan-a ang lalake sa sulod unya. Basaha leksyon Paspasi Ihigda si Pedro sopa Gwapoha siya356

3. Benefactive Focus

 Predicate Topic Complements Verb N/Pron (Beneficiary) N (Dir. Obj) N (Place) (Time) a) Vbase + (-i) [ang]-phrase [ug]-phrase [sa]-phrase b) (i-) + Vbase [si]-phrase [sa]-phrase Tahii ang tawo ug karsones sa kwarto karon. Iluto si Pedro sa manok kusina

4. Locative Focus

 )Predicate Topic Complements Verb N (Place) N (Dir. Obj) (Time) Vbase + (-i) [ang]-phrase [ug/sa]-phrase Tamni ang hardin ug sampaguita unya.

5. Instrumental Focus

 Predicate Topic Complements Verb N (Instrument) N (Object) N (Place) (Time) (i-) + Vbase [ang]-phrase [ug/sa]-phrase [sa]-phrase Isulat ang lapis sa leksyon sa lamesa karong gabii.

LESSON 30

LESSON 32

ISBN
9780824879761
MARC Record
OCLC
1053885891
Launched on MUSE
2018-09-19
Language
English
Open Access
Yes
Creative Commons
CC-BY-NC-SA