publisher colophon
302

LESSON 28

         Structural Content:

Demonstrative Pronouns:
anhi-class

Compound Demonstratives:
nia dinhi
anhi dinhi

Question Words: asa, hain, diin

Dili and Wala in Verbal Construction expressing Time Meaning

Setting:   Ana and her neigh­bor are chatting. Nagkulokabildo si Ana ug ang iyang silingan.
I.    DIALOGUE
    Ana, where are you going now? A:    Ana, asa ka muadto karon?
    To the market. B:   Adto sa merkado.
    Why not stay for a while? A:   Anhi lang una kita.
    Okay, let’s stay in the house. B:   Sige, anhi lang kita sa balay.
     
II.   DIALOGUE BREAKDOWN
    Ana, where are you going now? A:   Ana, asa ka muadto karon?
          where you        asa ka
      go now       (mu) adto karon
    To the market. B:   Adto sa merkado.
      over there to market       adto [sa] merkado
    Why not say for a while? A:   Anhi lang una kita.
      here [just]       anhi [lang]
      first we       una kita
    Okay, let’s stay in the house. B:   Sige, anhi lang kita sa balay.303
      okay       sige
      here [just] we       anhi [lang] kita
      in house       [sa] balay
               
III.   RELATED UTTERANCES
            Asa ka man?/
      Where are you going?     Asa ka paingon?/
            Asa ka padulong?
      Let’s stay here.     Ari una ta./
            Dinhi usa ta.
IV.   VOCABULARY LIST
           butong    fresh young coconut, enjoyed for its tender meat and clear sweet water
    mamutong   eat butong
    kasilyas   toilet
    komiks   comic book, cartoon strip
    daronhan   area to be plowed; plowed field
    hawan/hawanan   yard, open space
    isda   fish, go fishing
    magasin   magazine
    pyesa   music piece
    rayna   queen
    relo   clock, watch, time piece
    sensya   science
    silong   ground floor, downstairs, the ground space under­neath a raised house
    taas   upstairs
    una   first, before, ahead304
V.    DRILLS
A.   Repetition:
    Asa si Jose? Asa ang estudyante?
    Asa si Ana? Asa ang maestra?
    Asa si Pedro? Asa ang prinsipal?
    Asa si Logrito? Asa ang direktor?
    Asa si Juan? Asa ang nars?
       
B.   Repetition and Question & Answer:
1a.   Hain ang bata? Dia diri sa balay.
    Hain ang papel? Nia dinhi sa kwaderno.
    Hain ang relo? Naa dinha sa bongbong.
    Hain ang lungsod? Tua didto sa Kaunakakai.
    Hain ang siya? Dia diri sa lamesa.
       
b.   Hain ka? Nia dinhi sa sala.
    Hain ka? Dia diri sa banyo.
    Hain siya? Naa dinha sa kusina.
    Hain siya? Nia dinhi sa opisina.
    Hain sila? Tua didto sa balay.
    Hain sila? Naa dinha sa kapiteriya.
    Hain kamo? Nia dinhi sa kwarto.
    Hain kamo? Dia diri sa dormitoryo.
    Hain kita? Nia dinhi sa silong.
   

Hain kita?

Dia diri sa eskwelahan.
       
c.   Hain si Lito? Tua didto sa banyo.
    Hain si Lagrimas? Nia dinhi sa balkon.
    Hain si Marta? Naa dinha sa tanaman.
       
2a.   Asa siya paingon? Adto sa opisina.
    Asa siya padulong? Adto sa kasilyas.
    Asa siya paingon? Adto sa klinika.
    Asa ka padulong? Adto sa kapiteriya.
    Asa ka padulong? Adto sa lungsod.
       
b.   Asa si Romero paingon? Adto siya sa libreriya.
    Asa si Simon paingon? Adto siya sa sinehan.
    Asa si Carlos paingon? Adto siya sa dormitoryo.
    Asa si Carmen paingon? Adto siya sa syudad.
    Asa si Rosita paingon? Adto siya sa baryo.
       
3a.   Asa siya? Anhi dinhi sa silong.
    Asa sila? Anha dinha sa taas.
    Asa kita? Adto didto sa sala.305
    Asa kamo? Anha dinha sa baryo.
    Asa kami? Anhi dinhi sa kasilyas.
    Asa ka? Adto didto sa klinika.
       
b.   Asa si Terry? Anhi dinhi sa opisina.
    Asa si Vida? Anha dinha sa hagdan.
    Asa si Cecilia? Adto didto sa sine.
       
c.   Asa ang maestro? Anhi dinhi sa kwarto.
    Asa ang prinsipal? Anha dinha sa hawanan.
    Asa ang eskwela? Adto didto sa dalan.
       
4.   Asa ka paingon? Muadto ako sa merkado aron magpalit ug isda.
      Muadto ako sa simbahan aron mag-ampo.
      Muadto ako sa kusina aron magluto.
       
    Asa siya padulong? Muadto siya sa opisina aron magtrabaho.
      Muadto siya sa balay aron magpahulay.
       
    Asa kamo paingon? Muadto kami sa syudad aron mangarbun.
      Muadto kami sa kan-anan aron mangaon.
      Muadto kami sa dulaanan aron magdula.
      Muadto kami sa eskwelahan aron magtudlo.
       
    Asa sila paingon? Muadto sila sa libreriya aron magbasa.
      Muadto sila sa kwarto aron magsulat.
5. Asa ka mukaon unya? Anhi dinhi.
  Asa sila muinom sunod adlaw? Anhi dinhi.
  Asa kamo mutuon sunod semana? Anhi dinhi.
  Asa kita mupalit ug pagkaon karon? Anha dinha.
  Asa sila mubasa sunod bulan? Anha dinha.
  Asa kami musulat ug sulat ugma? Anha dinha.
  Asa ko musimba sunod Domingo? Adto didto.
  Asa siya mutrabaho ugma sa buntag? Adto didto.
  Asa siya mubaligya ugma sa hapon? Adto didto.306
     
6. Diin ka musulat ug sulat gabii? Dinhi.
  Diin siya muadto gahapon? Dinhi.
  Diin kamo mukaon ug saging gabii? Dinhi.
  Diin kami mutanom ug tanom gabii? Dinha.
  Diin sila muinom sa niaging adlaw? Dinha.
  Diin ko mubasa sa niaging bulan? Dinha.
  Diin kita musimba sa niaging Domingo? Didto.
  Diin ka mutahi gahapon sa hapon? Didto.
  Diin sila mulangoy gabii? Didto.
C.   Expansion:      
1.          Mukaon ako.    
  kan-on   Mukaon ako ug kan-on.
  isda   Mukaon ako ug kan-on ug isda.
  kusina   Mukaon ako ug kan-on ug isda sa kusina.
  ugma.   Mukaon ako ug kan-on ug isda sa kusina ugma.
       
  Mag-unsa ka?   Mukaon ako.
  Unsa?   Kan-on.
  Unsa pa?   Ug isda.
  Asa?   Sa kusina.
  Kanus-a?   Ugma.
       
2.        Magbasa siya.    
  libro   Magbasa siya ug libro.
  magasin   Magbasa siya ug libro ug magasin.
  libreriya   Magbasa siya ug libro ug magasin sa libreriya.
  sunod adlaw   Magbasa siya ug libro ug magasin sa libreriya sunod adlaw.
  Mag-unsa siya?   Magbasa siya.
  Unsa?   Libro.
  Unsa pa?   Ug magasin.
  Asa?   Sa libreriya.
  Kanus-a?   Sunod adlaw.
       
3.        Magpalit kami.    
  itlog   Magpalit kami ug itlog.
  isda   Magpalit kami ug itlog ug isda.
  merkado   Magpalit kami ug itlog ug isda sa merkado.
  ugma sa buntag   Magpalit kami ug itlog ug isda sa merkado ugma sa buntag.307
  Mag-unsa kamo?   Magpalit kami.
  Unsa?   Itlog.
  Unsa pa?   Ug isda.
  Asa?   Sa merkado.
  Kanus-a?   Ugma sa buntag.
       
4.       Magtanom sila.    
  mais   Magtanom sila ug mais.
  humay   Magtanom sila ug mais ug humay.
  uma   Magtanom sila ug mais ug humay sa uma.
  sunod bulan   Magtanom sila ug mais ug humay sa uma sunod bulan.
  Mag-unsa sila?   Magtanom sila.
  Unsa?   Mais.
  Unsa pa?   Ug humay.
  Asa?   Sa uma.
 

Kanus-a?

  Sunod bulan.
       
5.       Magsulat kamo.    
  sulat   Magsulat kamo ug sulat.
  estorya   Magsulat kamo ug sulat ug estorya.
  kwarto   Magsulat kamo ug sulat ug estorya sa kwarto.
  sunod semana   Magsulat kamo ug sulat ug estorya sa kwarto sunod semana.
  Mag-unsa kami?   Magsulat kamo.
  Unsa?   Sulat.
  Unsa pa?   Ug estorya.
  Asa?   Sa kwarto.
  Kanus-a?   Sunod semana.
       
6.       Niinom kami.    
  serbesa   Niinom kami ug serbesa.
  coca-cola   Niinom kami ug serbesa ug coca-cola.
  balay   Niinom kami ug serbesa ug coca-cola sa balay.
  niaging Sabado   Niinom kami ug serbesa ug coca-cola sa balay sa niaging Sabado.308
  Nag-unsa kamo?   Niinom kami.
  Unsa?   Serbesa.
  Unsa pa?   Ug coca-cola.
  Diin?   Sa balay.
  Kanus-a?   Sa niaging Sabado.
       
7.       Nagluto kita.    
  karne   Nagluto kita ug karne.
  manok   Nagluto kita ug karne ug manok.
  kusina   Nagluto kita ug karne ug manok sa kusina.
  gabii   Nagluto kita ug karne ug manok sa kusina gabii.
  Nag-unsa kita?   Nagluto kita.
  Unsa?   Karne.
  Unsa pa?   Ug manok.
  Diin?   Sa kusina.
  Kanus-a?   Gabii.
       
8.      Nagsayaw kamo.    
  ‘Tinikling’   Nagsayaw kamo sa ‘Tinikling’.
  ‘Itik-Itik’   Nagsayaw kamo sa ‘Tinikling’ ug ‘Itik-Itik’.
  “auditorium”   Nagsayaw kamo sa ‘Tinikling’ ug ‘Itik-Itik’ sa “auditorium”.
  gahapon   Nagsayaw kamo sa ‘Tinikling’ ug ‘Itik-Itik’ sa “auditorium” gahapon.
  Nag-unsa kami?   Nagsayaw kamo.
  Unsa?   ‘Tinikling’.
  Unsa pa?   Ug ‘Itik-Itik’.
  Diin?   Sa “auditorium”.
  Kanus-a?   Gahapon.
       
9.        Nikaon siya.    
  saging   Nikaon siya ug saging.
  mangga   Nikaon siya ug saging ug mangga.
  sala   Nikaon siya ug saging ug mangga sa sala.
  ganina   Nikaon siya ug saging ug mangga sa sala ganina.
  Nag-unsa siya?   Nikaon siya.
  Unsa?   Saging.
  Unsa pa?   Mangga.
  Diin?   Sa sala.
  Kanus-a?   Ganina.309
D.   Expansion and Conversion:
1.    Gikaon nako ang kan-on.
    ___________________ ug isda.
    _________________________ sa kusina.
    _________________________________ gahapon.
    ________________________________________ sa paniudto.
     
    Kan-on nako ang kan-on.
    ____________________ ug isda.
    __________________________ sa kusina.
    __________________________________ ugma.
    _______________________________________ sa paniudto.
     
2.   Gibasa niya ang libro.
    _________________ ug magasin.
    __________________________ sa libreriya.
    ___________________________________ sa niaging adlaw.
    _________________________________________________ aron magtuon.
     
    Basahon niya ang libro.
    __________________ ug magasin.
    ___________________________ sa libreriya.
    ____________________________________ sunod semana.
    ________________________________________________ aron magtuon.
     
3.   Gipalit namo ang itlog.
    _________________ ug isda.
    _______________________ sa merkado.
    ________________________________ gahapon.
    _______________________________________ sa buntag.
     
    Paliton namo ang itlog.
    __________________ ug isda.
    ________________________ sa merkado.
    _________________________________ ugma.
    ______________________________________ sa buntag.310
     
4.   Gitanom nila ang mais.
    __________________ ug humay.
    __________________________ sa uma.
    ________________________________ sa niaging ting-tanom.
     
    Itanom nila ang mais.
    ________________ ug humay.
    ________________________ sa uma.
    ______________________________ karong ting-tanom.
     
5.   Gisulat namo.
    __________ ang sulat.
    _________________ ug estorya.
    __________________________ sa kwarto.
    ___________________________________ sa nia­ging semana.
     
    Sulaton namo.
    ___________ ang sulat.
    __________________ ug estorya.
    __________________________ sa kwarto.
    __________________________________ sa sunod semana.
     
6.   Giluto nato.
    _________ ang karne.
    _________________ ug manok.
    _________________________ sa kusina.
    _________________________________ ganina sa alas kwatro.
     
    Lutoon nato.
    _________ ang karne.
    _________________ ug manok.
    _________________________ sa kusina.
    _________________________________ karong alas kwatro.
     
7.   Gisayaw namo ang ‘Tinikling’.
    _______________________ ug ‘Itik-Itik’.
    _________________________________ sa “auditorium”.
    ______________________________________________ ganina.311
    Sayawon namo ang ‘Tinikling’.
    ________________________ ug ‘Itik-Itik’.
    __________________________________ sa “auditorium”.
    _______________________________________________ unya.
     
8.   Giinom ninyo ang coke.
    __________________ ug serbesa.
    __________________________ sa balay.
    ________________________________ nako.
    ____________________________________ gabii sa alas otso.
     
    Imnon ninyo ang coke.
    _________________ ug serbesa.
    _________________________ sa balay.
    _______________________________ nako.
    ___________________________________ unya sa alas otso.
     
E.   Substitution:     Movable Slot
l.   Muadto ako sa simbahan sa mga Redemptorista.
    ____ siya _____________________________ .
    __________ eskwelahan ____________________ .
    ________________________ baryo Oboob.
    Mubisita ___________________________ .
     
    Magbasa kita ug libro sa libreriya.
    _______ ako _______________ .
    ____________ sulat __________ .
    Magsulat ____________________ .
    _______ siya _________________ .
    ___________________ balay.
     
2.   Nagtanom sila ug bulak sa tanaman.
    ______ kami _________________ .
    ______________ mais _________ .
    _______________________ uma.
    ______ ako ________________ .
     
    Niinom kita ug serbesa sa restawran.
    ______ kita __________________ .
    ____________ tubig ___________ .
    ____________________ balay .312
     
3.   Basahon nato ang libro sa libreriya.
    _____ nako _________________ .
    _____________ sulat __________ .
    Sulaton _____________________ .
    ______ nila __________________ .
    _____________ balak __________ .
    _____ niya __________ balkon.
     
    Imnon nato ang serbesa sa restawran.
    ____________ tuba ____________ .
    _____ ninyo __________________ .
    _______________ tubig _________ .
    _____ nila ____________________ .
    ____________________ sapa.
     
4.   Giadtoan nako ang simbahan sa mga Redemptorista.
    _______ niya _____________________________ .
    _______________ eskwelahan _______________ .
    ____________________________ baryo Oboob.
    Gibisitahan ______________________________ .
     
    Gitamnan nila ug bulak ang tanaman.
    ________ namo _______________ .
    ________________ mais ________ .
    _______________________ darohan.
    ________ nako _________________.
F.    Repetition and Conversion:
 1.   Factual/Positive Afactual/Negative
    Gisulat nila ang nobela. Wala nila sulata ang nobela.
    Gikaon nako ang  pansit. Wala nako kan-a ang pansit.
    Gibasa ni Tonio ug ni Juanita ang komiks. Wala basaha ni Tonio ug Juanita ang komiks.
    Giinom ninyo ang bino. Wala ninyo imna ang bino.
    Gikanta nimo ang ‘Si Pilimon’. Wala nimo kantaha ang ‘Si Pilimon’.
    Gipalit niya ang sinina. Wala niya palita ang sinina.
    Giluto ni Inday ang bola-bola. Wala lutoa ni Inday ang bola-bola.
    Gitudlo sa maestra ang Cebuano. Wala itudlo sa maestra ang Cebuano.313
    Giadto sa kusinera ang merkado. Wala adtoa sa kusinera ang merkado.
    Gilangoy nato ang “swimming pool”. Wala nato langoya ang “swimming pool”.
       
2.   Non-Factual/Positive Afactual/Negative
    Tahion sa mananahi ang terno. Dili tahion sa mananahi ang terno.
    Tanawon nako ang sine. Dili nako tanawon ang sine.
    Tokaron ni Aida ang pyesa. Dili tokaron ni Aida ang pyesa.
    Buhaton sa karpintero ang balay. Dili niya buhaton ang balay.
    Kantahon niya ang ‘Mga Bulan’. Dili niya kantahon ang ‘Mga Bulan’.
    Lutoon ni Donaldo ang pinakbet. Dili lutoon ni Donaldo ang pinakbet.
    Paliton nako ug nimo ang panapton. Dili nato paliton ang panapton.
    Itanom sa magdadaro ang humay. Dili itanom sa magdadaro ang humay.
    Lakawon sa bana ug asawa ang syudad. Dili nila lakawon ang syudad.
    Langyon ni Undo ug nimo ang Talisay. Dili ninyo langyon ang Talisay.
G. Question and Answer:
1.       Hain siya magbasa? Nia nganhi.
    Sa unsa? Iyang leksyon.
    Para sa unsa? Iyang klaseng Ininglis.
  Nia nganhi siya magbasa sa iyang leksyon para sa iyang klaseng Ininglis.
       
2.   Hain sila magtuon? Naa nganha.
    Sa unsa? Problema.
    Sa unsang klaseha? Matematika.
  Naa nganha sila magtuon sa problema sa matematika.
       
3.   Hain kamo mangaon? Tua ngadto.
    Ug unsa? Pansit.
    Ni kinsa? Georgy.
  Tua ngadto kami mangaon ug pansit ni Georgy.314
       
4.   Hain kita manginom? Nia nganhi.
    Ug unsa? Tuba.
    Diin gikan? Bantayan.
  Nia nganhi kita manginom ug tuba gikan sa Bantayan.
       
5.   Hain kami magluto? Naa nganha.
    Ug unsa? Adobo.
    Para kang kinsa? Fina.
  Naa nganha kamo magluto ug adobo para ni Fina.
       
6.   Hain ka magpalit? Tua ngadto.
    Ug unsa? Panapton.
    Kinsang tindahana? Tindahan sa Insik.
  Tua ngadto ako magpalit ug panapton sa tindahan sa Insik.
       
7.   Asa si Perla magsulat? Anhi nganhi.
    Ug unsa? “Homework”.
    Sa unsa? Sensya.
  Anhi nganhi si Perla magsulat ug “homework” sa sensya.
       
8.   Asa si Anita magtahi? Anha nganha.
    Ug unsa? Sinina.
    Ni kinsa? Rayna.
  Anha nganha si Anita magtahi ug sinina sa rayna.
       
9.   Asa si May mamisita? Adto ngadto.
    Kinsang balaya? Balay ni Fe.
    Anus-a? Karong gabii.
  Adto ngadto si May mamisita sa balay ni Fe karong gabii.
       
10.   Asa ang PCV manlaba? Anhi nganhi.
    Sa unsa? Banyo.
    Ni kinsa? Ambrosio.
  Anhi nganhi ang PCV manlaba sa banyo ni Ambrosio.315
       
11.   Asa ang tawo mangisda? Anha nganha.
    Anus-a? Ugma sa buntag.
    Uban ni kinsa? Uban ni Turging.
  Anha nganha ang tawo mangisda ugma sa buntag uban ni Turging.
       
12.   Asa ang magdadaro mamutong? Adto ngadto.
    Anus-a? Karong hapon.
    Uban ni kinsa? Uban ni Osper.
  Adto ngadto ang magdadaro mamutong karong hapon uban ni Osper.
VI.    LEXICAL/GRAMMAR NOTES  
    Talisay -     a resort in Cebu famous for its fresh and salt water pools.
    Tinikling -   a Filipino folk dance wherein a couple step in and out of fast clap­ping bamboo poles in imitation of the long-legged bird tikling.
    Itik-Itik -   a Filipino folk dance wherein a row of dancers imitate the waddling motion of the duck itik.
    bola-bola -   meatballs
      Demonstrative Pronouns: anhi-class
  ari    -    ‘here’ (nearest to speaker)
  anhi   -   ‘here’ (near to both speaker and hearer)
  anha   -   ‘there’ (near to hearer)
  adto   -   ‘over there’ (far from both speaker and hear­er; also used for referrents out of sight from both princi­pals)
             
  The demonstrative pronouns that belong to the anhi-class answer the question asa ‘where’, implying that the destination expressed by anhi has not yet been reached. Therefore, the verbs used are in their non-factual mood.316
  In Compound Demonstrative Constructions, as in
         dia diri ari diri dia ngari
    nia dinhi anhi dinhi nia nganhi
    naa dinha anha dinha naa nganha
    tua didto adto didto tua ngadto
  the first part of the compound construction deter­mines the time meaning, and the second part co-occur for emphatic purposes.

Locational Demonstratives:

Time Meaning Question Word Demonstrative-class
    Nia
Right now Hain? Nia dinhi
    Nia nganhi
Factual Diin? Dinhi
    Stationary: Anhi
Non-Factual Asa?                   Anhi dinhi
                      Anhi nganhi
    Directional: Nganhi

Negative Particles: Dili and Wala

1. Dili is used to negate nouns, pronouns and adjectives, e.g.

Dili libro ang gihangyo ko.

Dili siya ang gitawag nimo.

Dili gwapa si Maria.

In verbal constructions, dili negates verbs when the action is non-factual (future, habitual or possible), e.g.

Dili tahion sa mananahi ang terno.

Dili itanom sa magdadaro ang humay.

Dili siya mukaon ug ginamos kada adlaw.

2. Wala negates the existential forms aduna and may (cf. Lessons 11, 27).317

In verbal constructions, wala negates factual action (past), and action associated with continu­ing time (progressive), as in ‘is/was doing …’ Compare the following sentences:

       Wala siya muadto. ‘She did not go.’
  Dili siya muadto. ‘She will not go.’
  Wala siya magsulat. ‘She is/was not writing.’
  Dili siya magsulat. ‘She will not be writing.’

The Afactual form of verbs in non-Actor Focus con­struction co-occurs with wala, e.g.

Wala niya palita ang sinina.

Wala lutoa ni Inday ang bola-bola.

Wala itudlo sa maestra ang leksyon.

Previous Chapter

LESSON 27

Next Chapter

LESSON 29

Additional Information

ISBN
9780824879761
MARC Record
OCLC
1053885891
Launched on MUSE
2018-09-19
Language
English
Open Access
Yes
Creative Commons
CC-BY-NC-SA
Back To Top

This website uses cookies to ensure you get the best experience on our website. Without cookies your experience may not be seamless.