publisher colophon
237

LESSON 23

           Structural Content:

Adjectives: Full Reduplica­tion + [pa]

Contrast between the particles [pa] and [na]

Setting:    A country boy rides a jeepney in Cebu. He doesn’t know his way around yet.    Nagsakay ug dyipni sa Cebu ang taga-probinsya. Di pa siyang kahibalo sa mga dalan.
I.    DIALOGUE
    Will it be much long­er before we reach Mabini Street?    A:    Dugay pa ba una kitang muabot sa kalye Mabini?
    It will be a little while longer because it is still a little ways off.   B:   Dugay-dugay pa, kay layo-layo pa ug dyutay.
    I’m new here. I still don’t know my way around.   A:   Bag-o pa man lang gud ako dinhi. Dili pa ko kahi-balong asa musuot-suot.
    Oh, where, by the way, do you come from? Are you from the country?   B:   O diin man diay ka gikan? Taga-probinsya ka ba?
    Yes, bay. I’m from Bohol.   A:   Oo, bay. Taga-Bohol ako.
    Don’t worry, I’ll drive a little bit faster (and get you there sooner).   B:   Ayaw ug kaguol, dali-dalian ko ang pagmaneho.
                 
II.   DIALOGUE BREAKDOWN
    Will it be much long­er before we reach Mabini Street?   A:   Dugay pa ba una kitang muabot sa kalye Mabini?238
        long time yet           dugay [pa] [ba]
      before we arrive         una kita(ng) (mu)abot
      at street Mabini         [sa] kalye Mabini
    It will be a little while longer because it is still a little ways off.   B:   Dugay-dugay pa, kay layo-layo pa ug dyutay.
      little longer still         dugay-dugay [pa]
      because         kay
      little farther still         layo-layo [pa]
      little         [ug] dyutay
    I’m new here. I still don’t know my way around.   A:   Bag-o pa man lang gud ako dinhi. Dili pa ko kahi-balong asa musuot-suot.
     

new still [yet] [only] [you know]

       

bag-o [pa] [man] [lang] [gud]

      I here         ako dinhi
      not yet I know         dili [pa] ako (ka)hibalo
      where go places         asa (mu)suot-suot
    Oh, where, by the way, do you come from? Are you from the country?   B:   O diin man diay ka gikan? Taga-probinsya ka ba?
      where [tell me]         diin [man] [diay]
      you from         ka gikan
      from province you         [taga]-probinsya ka [ba]
    Yes, bay. I’m from Bohol.   A:   Oo, bay. Taga-Bohol ako.
      yes, bay         oo, bay
      from Bohol I         [taga]-Bohol ako
    Don’t worry, I’ll drive a little bit faster (and get you there sooner).   B:   Ayaw ug kaguol, dali-dalian ko ang pagmaneho.
      don’t worry         ayaw [ug] (ka)guol
      little faster I         dali-dali(an) ko
      the driving         [ang] (pag)maneho
III.   RELATED UTTERANCES  
  just right husto-husto lang/ igo-igo lang
  not very/not quite dili pa kaayo239
  a little more dyutay pa
 

only a little/ just a little

kadyut na lang
  almost ripe hapit nang mahinog
             time to eat                   mangaon
             (arrived) here/ there                   muabot
             finished                   mahuman
IV.   VOCABULARY LIST
       bata young (animate)
    kung if, whether
    eksamen examination, exam
    edad age
    gahi hard, tough
    gulang old, aged (animate)
    gunting scissors
    guol worry, anguish
    habol blanket
    hapit almost, close to
    hibalo know
    human finish, complete
    igo sufficient, enough
    labaha straight razor
    lisud difficult, hard
    maneho drive
    nangka/langka jackfruit
    pa still, yet
    pag-umangkon niece/nephew
    sayon easy, not difficult
    suot-suot go places, exploring, spelunking
    tubag answer, reply
    una before, prior to
V.    DRILLS
   A.   Expansion and Conversion:
1.         Adunay bag-ong niabot sa syudad.
    Q: Kanus-a siya niabot?   A: Gahapon.
    Q: Diin siya gikan?   A: Sa probinsya.
    Q: Unsang probinsyaha?   A: Bohol.
     
          Adunay bag-on niabot sa syudad gahapon gikan sa probinsya sa Bohol.240
     
2.         Nisakay siya sa dyipni.
    Q: Ngano man?   A: Paingon siya sa kalye Mabini.
    Q:

Nganong paingon siya sa kalye Mabini?

  A:

Kay mupalit siya ug mga regalo.

    Q:

Para kang kinsa ang regalo?

  A:

Para sa iyang mga pag umangkon.

          Nisakay siya sa dyipni paingon sa kalye Mabini kay mupalit siya ug mga regalo para sa iyang mga pag-umangkon.
             
3.         Nangutana siya sa drayber.
    Q:

Unsay iyang pangutana?

  A:

Dugay pa ba silang muabot sa kalye Mabini?

    Q:

Unsay tubag sa drayber?

  A:

Dugay-dugay pa kay layo-layo pa ug dyutay.

          Nangutana siya sa drayber kung dugay pa ba silang muabot sa kalye Mabini ug nitubag ang drayber? nga dugay-dugay pa kay layo-layo pa ug dyutay.
             
4.         Niingon siyang bag-ong abot siya.
    Q: Diin?   A: Sa syudad.
    Q:

Kay kinsa siya niingon?

  A: Sa drayber.
    Q:

Unsa pa ang iyang ingon?

  A:

Dili siya mahibalong asa musuot-suot.

          Niingon siya sa drayber nga bag-ong abot siya sa syudad ug dili pa siya mahibalong asa musuot-suot.
             
5.         Nangutana ang drayber kaniya.
    Q:

Unsay pangutana sa drayber?

  A: Taga-diin siya?
    Q:

Unsa pay ingon sa drayber kaniya?

  A: Dili siya maguol.
    Q: Ngano man?   A:

Kay dali-dalian niya ang pagmaneho.

          Nangutana ang drayber kaniya kung taga-diin siya ug niingon pa sab siya niya nga dili siya maguol kay dali-dalian niya ang pagmaneho.241
     
    Paragraph:
          Adunay bag-ong niabot sa syudad gahapon gikan sa prohinsya sa Bohol. Nisakay siya sa dyipni paingon sa kalye Mabini kay mupalit siya ug mga regalo para sa iyang mga pag-umangkon. Nangutana siya sa drayber kung dugay pa ba silang muabot sa kalye Mabini ug nitubag ang drayber nga dugay-dugay pa kay layo-layo pa ug dyutay. Niingon siya sa drayber nga bag-ong abot siya sa syudad ug dili pa siya mahibalong asa musuot-suot. Nangutana ang drayber kaniya kung taga-diin siya ug niingon pa sab siya niya nga dili siya maguol kay dali-dalian niya ang pagmaneho.
B. Repetition:  
  Layo ang kapitolyo. Layo-layo pa ang kapitolyo.
  Layo ang hotel. Layo-layo pa ang hotel.
  Layo ang merkado. Layo-layo pa ang merkado.
  Layo ang eskwelahan. Layo-layo pa ang eskwelahan.
  Layo ang tindahan. Layo-layo pa ang tindahan.
  Husto ang kan-on. Husto-husto pa ang kan-on.
  Husto ang pan. Husto-husto pa ang pan.
  Husto ang sud-an. Husto-husto pa ang sud-an.
  Husto ang prutas. Husto-husto pa ang prutas.
  Husto ang bugas. Husto-husto pa ang bugas.
  Gahi ang saging. Gahi-gahi pa ang saging.
  Gahi ang mangga. Gahi-gahi pa ang mangga.
  Gahi ang kamote. Gahi-gahi pa ang kamote.
  Gahi ang kapayas. Gahi-gahi pa ang kapayas.
  Gahi ang bayabas. Gahi-gahi pa ang bayabas.
  Humok ang kan-on. Humok-humok pa ang kan-on.
  Humok ang keso. Humok-humok pa ang keso.
  Humok ang pinya. Humok-humok pa ang pinya.
  Humok ang nangka. Humok-humok pa ang nangka.
  Humok ang kahil. Humok-humok pa ang kahil.
  Hait ang korta. Hait-hait pa ang korta.
  Hait ang kutsilyo. Hait-hait pa ang kutsilyo.
  Hait ang gunting. Hait-hait pa ang gunting.
  Hait ang sundang. Hait-hait pa ang sundang.
  Hait ang labaha. Hait-hait pa ang labaha.242
C.   Question and Answer:
  Example: Q:    Layo-layo pa ba ang simbahan?
    A:    Oo, layo-layo pa. Dili, duol na.
  Question:   Answer:
  Layo-layo pa ba ang merkado?             Oo, layo-layo pa. Dili, duol na.
  Husto-husto pa ba ang kan-on?   Oo, husto-husto pa. Dili, kulang na.
  Gahi-gahi pa ba ang saging?   Oo, gahi-gahi pa. Dili, humok na.
  Humok-humok pa ba ang nangka?   Oo, humok-humok pa. Dili, bulok na.
  Hait-hait pa ba ang sundang?   Oo, hait-hait pa. Dili, habolan na.
  Dako-dako pa ba ang lugar?   Oo, dako-dako pa. Dili, gamay na.
  Baga-baga pa ba ang papel?   Oo, baga-baga pa. Dili, nipis na.
  Lapad-lapad pa ba ang daan?   Oo, lapad-lapad pa. Dili, hiktin na.
  Hilaw-hilaw pa ba ang mangga?   Oo, hilaw-hilaw pa. Dili, hinog na.
  Tambok-tambok pa ba si Ana?   Oo, tambok-tambok pa. Dili, daut na.
  Taas-taas pa ba ang programa?   Oo, taas-taas pa. Dili, mubo na.
  Sayon-sayon pa ba ang eksamen?   Oo, sayon-sayon pa. Dili, lisud na.
  Puti-puti pa ba ang habol?   Oo, puti-puti pa. Dili, itum na.243
  Limpyo-limpyo pa ba ang kwarto?   Oo, limpyo-limpyo pa. Dili, hugaw na.
  Bata-bata pa ba si Jose?   Oo, bata-bata pa. Dili, gulang na.
D.    Conversion:
    Example:   Layo pa ang simbahan.
                      Layo-layo pa ba ang simbahan?
     
    Declarative: Interrogative:
    Layo pa ang hotel. _____________________________ ?
    Layo pa ang merkado. _____________________________ ?
    Layo pa ang eskwelahan. _____________________________ ?
    Layo pa ang tindahan. _____________________________ ?
    Husto pa ang kan-on. _____________________________ ?
    Husto pa ang pan. _____________________________ ?
    Husto pa ang sud-an. _____________________________ ?
    Husto pa ang prutas. _____________________________ ?
    Husto pa ang bugas. _____________________________ ?
    Gahi pa ang saging. _____________________________ ?
    Gahi pa ang mangga. _____________________________ ?
    Gahi pa ang kamote. _____________________________ ?
    Gahi pa ang kapayas. _____________________________ ?
    Gahi pa ang bayabas. _____________________________ ?
    Humok pa ang kan-on. _____________________________ ?
    Humok pa ang keso. _____________________________ ?
    Humok pa ang pinya. _____________________________ ?
    Humok pa ang nangka. _____________________________ ?
    Humok pa ang kahil. _____________________________ ?
    Hait pa ang korta. _____________________________ ?
    Hait pa ang kutsilyo. _____________________________ ?
    Hait pa ang gunting. _____________________________ ?
    Hait pa ang sundang. _____________________________ ?
    Hait pa ang labaha. _____________________________ ?
E.    Expansion and Substitution:
    Example:

Layo ang eskwelahan.

Mas layo ang kapitolyo.

Mas layo-layo pa ang kapitolyo kay sa eskwelahan.244

Dagko ang mga sala. _________________ kusina.
  ____________________________ sala.
Taas ang hotel. _________________ sinehan.
  ____________________________ hotel.
Gahi ang kapayas. _________________ bayabas
  ____________________________ kapayas.
Hait ang kutsilyo. _________________ gunting.
  ____________________________ kutsilyo.
Mubo si Juanito. _________________ Arsenio.
  ____________________________ Juanito.
Buotan si Cornelio. _________________ Lauro.
  ____________________________ Cornelio.
Lami ang pansit. _________________ adobo.
  ____________________________ pansit.
Nindot ang “Star”. _________________ “Finian’s Rainbow”.
  _____________________________________ “Star”.
Gwapo si Florencio. _________________ Rodolfo.
  ____________________________ Florencio.
Daghan ang babaye. _________________ lalake.
  ____________________________ babaye.245
F. Question & Answer and Expansion:
1.      A: Kaon na.
    B: Kay ngano man?
    A: Kay tugnaw-tugnaw na ang kan-on.
  Kaon na kay tugnaw-tugnaw na ang kan-on.
       
2.   A: Lakaw na.
    B: Kay ngano man?
    A: Kay ngitngit-ngitngit na.
  Lakaw na kay ngitngit-ngitngit na.
       
3.   A: Inom na ug gatas.
    B: Kay ngano man?
    A: Kay daut-daut ka nag dyutay.
  Inom na ug gatas kay daut-daut ka nag dyutay.
       
4.   A: Ayaw ug adto sa dagat.
    B: Kay ngano man?
    A: Kay itum-itum ka nag dyutay.
  Ayaw ug adto sa dagat kay itum-itum ka nag dyutay.
       
5.   A: Ayaw ug kaon ug daghan.
    B: Kay ngano man?
    A: Kay tambok-tambok ka na.
  Ayaw ug kaon ug daghan kay tambok-tambok ka na.
       
6.   A: Ayaw ug saba.
    B: Kay ngano man?
    A: Kay duol-duol na kita sa simbahan.
  Ayaw ug saba kay duol-duol na kita sa simbahan.
       
7.   A: Pagtuon sa imong leksyon.
    B: Kay ngano man?
    A: Kay lisud-lisud na karon ang eksamen.
  Pagtuon sa imong leksyon kay lisud-lisud na karon ang eksamen.
       
8.   A: Pagmais na lang.
    B: Kay ngano man?
    A: Kay mahal-mahal na ang humay.
  Pagmais na lang kay mahal-mahal na ang humay.246
       
9.   A: Pagsugod na ug leksyon.
    B: Kay ngano man?
    A: Kay daghan-daghan na ang eskwela.
  Pagsugod na ug leksyon kay daghan-daghan na ang eskwela.
       
10.   A: Pagminyo na.
    B: Kay ngano man?
    A: Kay dako-dako na ang imong edad.
  Pagminyo na kay dako-dako na ang imong edad.
VI.   LEXICAL/GRAMMAR NOTES
  nag     -      contraction of particle [na] + [ug]
  Full Reduplication of Adjectives:
         In general, reduplicated adjectives denote the diminutive form of what the adjectival base desig­nates, e.g.
    layo --- layo-layo ‘not very far’ or ‘a little bit far’
    itum --- itum-itum ‘not very black’ or ‘a little black’
    taas --- taas-taas ‘not very tall’ or ‘a bit tall’
   
        When the particle (pa] co-occurs with the reduplicated form, it modifies the meaning of the base to denote ‘yet’ or ‘still’, e.g.
          Layo-layo pa ‘still far (but not very far)’
    Taas-taas pa ‘still high (but not very high)’
   
        The particle [na] co-occurring with the redup­licated form changes the meaning to ‘already’, e.g.
    itum-itum na ‘already dark-complexioned’
    duol-duol na ‘already near’247

Summary: Sentence Patterns

1. Predicate Topic
Adjective Particle Noun
Layo-layo pa/na [ang/si]-phrase

2. Interrogative:

Predicate Topic
Adjective Particle Int. Mkr. Noun
Layo-layo pa/na ba [ang/si]-phrase

3. Comparative:

Predicate
Predicate Topic Predicate
Adjective Particle Noun/Pron Comp. Mkr. Noun/Pron
Mas layo-layo ba [ang/si]- kay sa gen. noun
        taas-taas      phrase        kang per. name
    ako-class kay kanako-class
       1st set       4th set

Next Chapter

LESSON 24

Additional Information

ISBN
9780824879761
MARC Record
OCLC
1053885891
Launched on MUSE
2018-09-19
Language
English
Open Access
Yes
Creative Commons
CC-BY-NC-SA
Back To Top

This website uses cookies to ensure you get the best experience on our website. Without cookies your experience may not be seamless.