publisher colophon
220

LESSON 22

  Structural Content:

Preposed Possessive Pronouns: 2nd set, ako-class

    Non-Verbal Affix: (-a/-ha)
    Adjectives:
            Pluralization: Non-Verbal
Affix (-g-)
       

Comparative Form:
[mas] + Adj base

       

Superlative Form:
[labing] + Adj base

     

Personal Pronouns: 4th set, kanako-class

         
Setting:   Pedro and a PCV happen to meet in school and chat for a short while.     Nagkakita si Pedro ug ang PCV sa eskwelahan ug nagkulokabildo makadiyut.
I. DIALOGUE
  Pedro, what’s that? A:   Pedro, unsa kana?
  What? This? B: Unsa? Kini?
  Yes. A: Oo.
  Oh, this is my new book in Cebuano. B: Ah, kini ang akong bag­ong libro sa Cebuano.
  Where is your old one? A: Hain man diay ang imong librong daan?
  It got lost. B: Nawala.
       
II.   DIALOGUE BREAKDOWN    
  Pedro, what’s that? A: Pedro, unsa kana?
      what       unsa
      that       kana
  What? This? B: Unsa? Kini?
      what       unsa
      this       kini221
  Yes. A: Oo.
  Oh, this is my new book in Cebuano. B: Ah, kini ang akong bag­ong libro sa Cebuano.
      this my       kini [ang] ako(ng)
      new book       bag-o(ng) libro
      in Cebuano       [sa] Cebuano
  Where is your old one? B: Hain man diay ang imong librong daan?
      where [tell me]       hain [man diay]
      your       [ang] imo(ng)
      book old       libro(ng) daan
  It got lost. B: Nawala.
      got lost       (na)wala
III.   VOCABULARY LIST
  apitong   hardwood tree used for construction
  bangka   canoe with outriggers
  bukhayo   coconut candy
  butang   things, belongings
  kabus   poor, impoverished
  kalapdon   area, breadth
  kalayo   fire
  kamiseta   undershirt
  kapital   capital city, seat of gov’t.
  karton   box, carton, cardboard
  kulokabildo   chat, make small talk
  kutsara   spoon
  dato   rich, wealth
  dulse   dessert, sweets, candy
  estasyon   station
  higala   friend
  isla   island
  itum   dark complexioned
  lamparahan   lamp
  laso   ribbon, shoe lace
  limon   lemon
  mananap   animal
  panganod   cloud
  parihas/pariho   same, similar, identical
  puti   light-complexioned
  puyo   live, reside
  rosal   gardenia
  sari-sari   neighborhood variety store
  saya  

floor-length flowing skirt, native costume of Filipino women 222

  sekretarya   secretary
  suka   vinegar
  sundalo   soldier
  tasa   cup
  tinidor   fork
  wala   lose
IV. DRILLS
 A. Repetition:
    1. Kini ang akong higala.
    Kini ang akong inahan.
    Kini ang akong butang.
    Kini ang among iring.
    Kini ang ilang iro.
     
  2. Kana ang among mga libro.
    Kana ang atong mga kauban.
    Kana ang inyong mga pagkaon.
    Kana ang ilang mga bulohaton.
    Kana ang atong mga papel.
     
  3. Kadto ang among mga libro.
    Kadto ang atong mga kauban sa plasa.
    Kadto ang inyong mga pagkaon sa kusina.
    Kadto ang ilang mga bulak sa tugkaran.
    Kadto ang among mga butang sa kwarto.
     
  4. Akong amiga kini.
    Imong inahan kini.
    Iyang butang kini.
    Among balay kini.
    Ilang eskwelahan kini.
     
  5. Among mga libro kana.
    Atong mga kauban kana.
    Inyong mga pagkaon kana.
    Ilang mga tanom kana.
     
  6. Amo kadtong mga libro sa lamesa.
    Ato kadtong mga kauban sa plasa.
    Inyo kadtong mga pagkaon sa kusina.
    Ila kadtong mga papel sa salog.
    Ako kadtong mga plato sa balay.
    Ako kadtong mga higala sa tindahan. 223
B.    Repetition and Substitution:
1. Unsa kini?
  Kana ang imong mga butang.
  __________________ sigarilyo.
  __________________ bolpen.
  __________________ posporo.
  __________________ sinina.
  __________________ sapatos.
  __________________ pagkaon.
   
2. Unsa kana?
  Kini ang ilang mga kalo
  __________________ pantalon.
  __________________ saya.
  __________________ kamiseta.
  __________________ panyo.
  __________________ lapis.
   
3. Unsa kadto?
  Kadto ang atong mga plato.
  __________________ tasa.
  __________________ platito.
  __________________ kutsara.
  __________________ tinidor.
  __________________ kutsilyo.
  __________________ sundang.
  __________________ baso.
   
4. Unsang mga butanga kini?
  __________ sigarilyoha _____?
  __________ bolpena _______ ?
  __________ posporoha _____ ?
  __________ bulaka ________ ?
  __________ lapiesa ________ ?
  __________ papela _________?
   
5. Unsang mga kaloa kana?
  __________ pantalona ____?
  __________ sayaha ______ ?
  __________ kamisetaha ___ ?
  __________ sininaa ______ ?
  __________ lasoha _______?
  __________ panyoa ______?
  __________ reloha _______?224
   
6. Unsang mga platoha kadto?
  __________ basoha ______?
  __________ tinidora ______?
  __________ lapisa _______ ?
  __________ tasaha _______?
  __________ platitoha ______?
  __________ kutsilyoha _____?
  __________ sundanga _______?
  __________ kartona ________ ?
  __________ lasoha__________?
   
7. Unsa kining mga butanga?
  _______________ sigarilyoha?
  _______________ bolpena?
  _______________ posporoha?
  _______________ bulaka?
  _______________ lapisa?
  _______________ papela?
   
8. Unsa kanang mga kaloa?
  ______________ pantalona?
  ______________ sayaha?
  ______________ kamisetaha?
  ______________ sininaa?
  ______________ lasoha?
  ______________ panyoa?
   
9. Unsa kadtong mga kahoya?
  ________________ platoha?
  ________________ basoha?
  ________________ tinidora?
  ________________ bolpena?
  ________________ lapisa?
  ________________ tasaha?
  ________________ platitoha?
C.  Substitution and Question & Answer:
 1.   Unsa kining dulseha? Bukhayo kanang dulseha.
  __________ sininaa? ‘Maria Clara’ kanang sininaa.
  __________ libroha? Matematika _____________.
  __________ reloha? “Elgin” ________________.
  __________ balaya? Eskwelahan_____________.
    225
     
 2. Unsa kanang kutsilyoha? “Stainless” kanang kutsilyoha.
  ___________ kantaha? Cebuano _________________.
  ___________ kwartoha? Sala _____________________.
  ___________ sud-ana? Pansit ____________________.
  ___________ bulaka? Rosal ____________________ .
  ___________ tanoma? Saging ___________________ .
     
 3. Unsa kadtong panaptona? Seda kadtong panaptona.
  ___________ kahoya? Apitong _____________.
  ___________ dagata? Pasipiko _____________.
  ___________ mananapa? Iro __________________.
  ___________ tindahana? Sari-sari ______________.

D. Comprehension Drill: Narrative

Ang Pilipinas mga 117,000 milyas kwadrados ang kalapdon. Adunay mga 7000 ka isla. Mga 2000 ang gipuy-an ug mga tawo. Adunay tulo ka dagko kaayong isla niining mga islaha: ang Luzon, ang Visayas ug ang Mindanao. Ang isla sa Visayas dako, ang Mindanao mas dako kay sa Visayas, pero ang Luzon ang labing dako sa kanilang tulo.

Ang Quezon City ang kapital sa Pilipinas, pero ang Baguio ang kapital sa ting-init. Ang Baguio mas tugnaw kay sa Quezon City kay tua sa Mountain Province. Kadaghanan sa mga Pilipino nag-ingon nga ang Baguio ang usa sa labing nindot ug labing limpyong syudad sa Pilipinas.

‘The Philippines is approximately 117,000 square miles in area. It has about 7000 islands. Around 2000 are inhabited. Of these, there are three major island groups: Luzon, Visayas and Mindanao. The islands of the Visayas are large, Mindanao is larger than the Visayas, but Luzon is the largest of all three.

Quezon City is the capital of the Philippines although Baguio is the summer capital. Baguio is cooler than Quezon City because it is in the Moun­tain Province. Many of the Filipinos claim that Baguio is one of the prettiest and cleanest cities in the Philippines.’ 226

Pangutana:
Unsa ang gilapdon sa Pilipinas?
Pila ka buok ang isla sa Pilipinas?
Pila ka buok isla ang gipuy-an ug mga tawo?
Nganli ang tulo ka mga dagko kaayong isla.
Haing islaha sa tulo ang dako?
Haing islaha sa tulo ang mas dako kay sa Visayas?
Haing islaha sa tulo ang labing dako?
Unsay kapital sa Pilipinas?
Unsay kapital sa ting-init?
Nganong mas tugnaw man ang Bagiuo kay sa Quezon City?
Unsay gi-ingon sa kadaghanan sa mga Pilipino bahin sa Baguio?
E.   Repetition and Conversion:
       Singular:           Plural:
  Dako ang awto.   Dagko ang mga awto.
  Gamay ang hotel.   Gagmay ang mga hotel.
  Taas ang sundalo.   Tag-as ang mga sundalo.
  Mubo ang pulis.   Mugbo ang mga pulis.
  Layo ang simbahan.   Lagyo ang mga simbahan.
  Duol ang bangka.   Dug-ol ang mga bangka.
  Lapad ang dalan.   Lagpad ang mga dalan.
  Tam-is ang atis.   Tam-is ang mga atis.
  Dako si Pablo.   Dagko si Pablo ug si Juan.
  Gamay si Pepe.   Gagmay si Pepe ug si Pilar.
  Taas si Rosa.   Tag-as sila si Rosa.
  Dako ako.   Dagko kami.
  Taas siya.   Tag-as sila.
  Mubo ako.   Mugbo kita.
  Dako kining labanderaha.   Dagko kining mga laban-deraha.
  Gamay kanang abogadoha.   Gagmay kanang mga abogadoha.
  Taas kadtong tawhana.   Tag-as kadtong mga tawhana.
  Mubo kining estoryaha.   Mugbo kining mga estoryaha.
  Layo kadtong hotela.   Lagyo kadtong mga hotela.
  Duol kanang estasyona sa trak.   Dug-ol kanang mga estasyona sa trak.227
F.  Repetition:
1. Mas gwapa si Rosa kay kang Maria.
  Mas mubo si Pedro kay kang Jose.
  Mas taas si Tomas kay kang Vida.
  Mas gamay si Marcia kay kang Georgy.
  Mas tambok si Juan kay kang Ana.
  Mas puti si Juanita kay kang Tirso.
  Mas hinay si Maria kay kang Nena.
   
2. Mas tam-is ang saging kay sa mangga.
  Mas aslum ang suka kay sa tuba.
  Mas hayag ang adlaw kay sa gabii.
  Mas dako ang eskwelahan kay sa tindahan.
  Mas layo ang dagat kay sa bukid.
  Mas nipis ang papel kay sa panapton.
  Mas hait ang kutsilyo kay sa sundang.
   
G.  Substitution: Fixed Slot
  Gwapa-gwapa si Rosa kay kang Maria.
  Mubo-mubo si Pedro _________ Jose.
  Taas-taas si Tomas _________ Vida.
  Gamay-gamay si Marcia ________ Georgy.
  Tambok-tambok si Juan _________ Ana.
  Puti-puti si Juanita _________ Tirso.
  Hinay-hinay si Maria __________ Nena.
H.   Repetition:      
  Mas tambok siya kay kang Nena.   Mas tambok siya kay kaniya.
  Mas kusgan sila kay kang Jose, Pedro ug kanako.   Mas kusgan sila kay kanamo.
  Mas daghan kita kay kang Pedro, Juan ug Jose.   Mas daghan kita kay kanila.
  Mas daut ako kay kang Maria.   Mas daut ako kay kaniya.
  Mas lala kami kay kang Jose, Maria ug kanimo.   Mas lala kami kay kaninyo.
  Mas tapulan sila kay kang Ana, kanimo ug kanako.   Mas tapulan sila kay kanato.
  Mas gamay siya kay kang Pedro.   Mas gamay sila kay kaniya.228
  Mas gwapa si Rosa kay kang Maria.   Mas gwapa si Rosa kay kaniya.
  Mas mubo si Pedro kay kang Jose.   Mas mubo si Pedro kay kaniya.
  Mas taas si Tomasa kay kang Vida.   Mas taas si Tomasa kay kaniya.
  Mas gamay si Marcia kay sa PCT.   Mas gamay si Marcia kay kaniya.
  Mas tambok si Juan kay sa maestro.   Mas tambok si Juan kay kaniya.
  Mas puti si Juanita kay sa estudyante.   Mas puti si Juanita kay kaniya.
  Mas kugihan ka kay kang Arturo ug kang Jesus.   Mas kugihan ka kay kanila.
  Mas kabus ka kay sa mga PCT ug kang Oscar.   Mas kabus ka kay kanila.
  Mas hawod kita kay sa mga Amerikano ug sa maestra.   Mas hawod kita kay kanila.
  Mas lala kita kay kaniya ug sa mga PCT.   Mas lala kita kay kanila.
  Mas tapulan siya kay kang Belen ug kanimo.   Mas tapulan sïya kay kaninyo.
  Mas lala kami kay sa mga babaye ug kanimo.   Mas lala kami kay kaninyo.
  Mas gamay kami kay kang Patsy, sa kusinera ug kanimo.   Mas gamay kami kay kaninyo.
  Mas itum sila kay kang Miguel ug kanako.   Mas itum sila kay kanamo.
  Mas daghan sila kay kang Idrong, sa mga PCT ug kanako.   Mas daghan sila kay kanamo.
  Mas daut siya kay kanako, kang Terry ug sa sekretarya.   Mas daut siya kay kanamo.
  Mas gwapo sila kay kang Oscar, kanako ug kanimo.   Mas gwapo sila kay kanato.
  Mas dato sila kay kanako, kanimo ug kang Maria.   Mas dato sila kay kanato.
  Mas hinay sila kay kanimo, sa mga bata ug kanako.   Mas hinay sila kay kanato.
I. Repetition:
                         Base: Comparative:
    Superlative:
1. Taas si Maria.         Mas taas si Juan.
                   Pero si Pedro ang labing taas
kinataasan
sa kanilang tulo.
         
2. Tam-is ang atis.         Mas tam-is ang saging.
                   Pero ang kamay ang labing tam-is.
kinatam-isan.
 
         
3. Hait ang korta.         Mas hait ang kutsilyo.
                   Pero ang sundang ang labing hait
kinahaitan
sa tanan.
         
4.   Gwapa si Georgy.         Mas gwapa si Marcia.
                   Pero si Nena ang labing gwapa
kinagwapahan
kanila.
         
5. Dako ang tindahan.         Mas dako ang balay.
                   Pero ang eskwelahan ang   labing dako.
kinadakoan.
J.   Repetition:
  Kinanindotan ang buhok ni Maria.
  Kinataasan ang kahoy duol sa simbahan.
  Kinamuboan si Juan.
  Kinalaluman ang suba luyo sa eskwelahan.
  Kinapaitan ang kan-onon nila.
  Kinaasluman ang manggang dala nimo.
  Kinatam-isan ang saging nimo.
  Kinaparatan ang sud-an nako.
  Kinalaparan ang dalan Magallanes.
  Kinanipisan ang sinina nimo.
  Kinagwapahan si Vida karon.
  Kinalamian ang among pagkaon.
  Kinalimpyohan ang ilang balay.
  Kinagamyan ang iro niya.
  Kinahawran siya sa klase.
  Kinatugnawan ang kwarto dinhi.
  Kinainitan ang Manila.
  Kinaayohan ang imong inahan.230
K. Substitution: Movable Slot
  1.   Kinatam-isan ang saging.
    ________________ mansanas.
    ________________ mangga.
    Kinaasluman ____________.
    ___________________suka.
    ___________________limon.
     
  2. Kinahayagan ang lampara.
    _______________ suga.
    _______________ kalayo.
    Kinadakoan __________ .
    _______________simbahan.
    Kinalayoan _____________.
    ________________tindahan.
     
  3. Kinanipisan ang panapton.
    _______________ papel.
    _______________ dahon.
    Kinagaanan __________.
    ________________gapas.
    Kinaputian ___________.
    _____________panganod.
L.   Conversion:  
  1.   Example: Dagko ang mga awto.
                    Kinadagkoan ang mga awto.
    Gagmay ang mga hotel. _______ ang mga hotel.
    Tag-as ang mga sundalo. _______ ang mga sundalo.
    Mugbo ang mga pulis. _______ ang mga pulis.
    Lagyo ang mga simbahan. _______ ang mga simbahan.
    Dug-ol ang mga bangka. _______ ang mga bangka.
    Lagpad ang mga dalan. _______ ang mga dalan.
    Tam-is ang mga atis. _______ ang mga atis.
    Dagko si Pablo ug si Juan. _______ si Pablo ug si Juan.
       
  2. Example: Kagwapa ni Vida.
                    Kinagwapahan si Vida.
    Kalami sa among pagkaon. _______ ang among pagkaon.
    Kalimpyo sa ilang balay. _______ ang ilang balay.231
    Kagamay sa iro niya. _______ ang iro niya.
    Kahawod niya sa klase. _______ siya sa klase.
    Katugnaw dinhi sa kwarto. _______ ang kwarto dinhi.
    Kainit didto sa Manila. _______ ang Manila.
    Kaayo sa imong inahan. _______ ang imong inahan.
V.    LEXICAL/GRAMMAR NOTES
  gipuy-an    -   (gi- +[puyo]+ -an) ‘lived on’, ‘inhabited’
         
  kusgan   - [kusog] + (-an) ‘strong’, ‘fast’
         
  kinalaparan   - (kina- +[lapad]+ -an) ‘widest’
         
  Maria Clara   - traditional woman’s two-piece gown dating back to the days of the national hero, Jose Rizal, and named after the heroine of his novel, Noli Me Tangere, who was the personification of his sweetheart, Leonor Rivera
         
  hain   - Haing islaha sa tulo…
             Hain is used here to mean ‘which island of the three…’
Adjectives:
     
A.   Plurality is expressed in certain adjectives by the infix (-g-).
          The use of the pluralizer mga is optional when the adjectives appear in their plural form, e.g.
              
   

Gamay ang mga bata.

Gagmay ang mga bata. 
             or

   

‘The children are small.’

Gagmay ang bata.

       
   

Taas ang mga balay.

Tag-as ang mga balay. 
             or

   

‘The houses are tall.’

Tag-as ang balay.232

B. Comparative Sentences:
1.   The Simple Descriptive or Positive Form is indicated by:
  a)

adjectival base, e.g.
        or

Taas si Maria.

  b)

the affix (ma-) + adj

base, e.g. Mapula ang lapis.

       
2. The Equivalent Form is indicated by the use of parihas or pariho ‘same’, ‘similar’, ‘identi­cal’ and (ka-) prefixed to the adjectival base, e.g.
 

Parihas kami kataas.

‘We are of the same height.’

 

Pariho kagagmay ang bata.

‘The children are both small (of equal size).’

       
3. The Comparative Form is indicated by
  a)   the use of mas ‘more’ preceding the adjectival base, e.g.
       
                  mas dako ‘bigger’
                  mas gamay ‘smaller’
       
                       kang (personal names)
  b) mas … kay sa (general nouns)
                       kanako -class Pron, 4th set
       
    Mas gwapo siya kay kang Jose.
      sa abogado.
      kanako.
       
  c) the full reduplication of the adjective, which conveys a diminutive meaning of ‘a little bit more’ or ‘a little bit less’,
    e.g. gwapa-gwapa ‘a little bit prettier’
           gamay-gamay ‘a little bit smaller’
           puti-puti ‘a little whiter’
           taas-taas ‘a little taller’
       
4. The Superlative Form is indicated by
  a) the use of labing ([labi] + [nga]) ‘most’ preceding the adjectival base, e.g.
           labing dako ‘biggest’
           labing gamay ‘smallest’233
     
  b) the compound affix (kina- -an) attached to the adjectival base, e.g.
           kinadakoan ‘biggest’
           kinagamyan ‘smallest’

Personal Pronouns: 4th set, kanako-class

  Singular Plural
1st Person kanako ‘to/for me’ kanamo (excl) ‘to/for us’
kanato (incl)
2nd Person kanimo ‘to/for you’ kaninyo ‘to/for you’
3rd Person kaniya ‘to/for him or her’ kanila ‘to/for them’
           The 4th set of personal pronouns substitutes for [sa] and [kang]-phrases, e.g.
     
  Mubisita ako sa mga bata. ‘I’ll visit the children.’
  Mubisita ako kanila. ‘I’ll visit them.’
     
  Musulat si Pedro kang Maria. ‘Pedro will write (to)
  Musulat si Pedro kaniya.      Maria/her.’
     
  Mas gamay siya kay kang Pedro, kang Terry ug kanako.
  Mas gamay siya kay kanamo.
   
  Mas kubus ka kay sa mga maestra ug sa mga abogado.
  Mas kubus ka kay kanila.

Previous Chapter

LESSON 21

Additional Information

ISBN
9780824879761
MARC Record
OCLC
1053885891
Launched on MUSE
2018-09-19
Language
English
Open Access
Yes
Creative Commons
CC-BY-NC-SA
Back To Top

This website uses cookies to ensure you get the best experience on our website. Without cookies your experience may not be seamless.