publisher colophon
183

LESSON 19

  Structural Content:

Pseudo-Verb: kinahanglan + Non-Factual Form of Verb

     

Adverbial Construction: [ug] + adverb

                
Setting:   A PCV asks how to get to Barrio Patudan.   Nangutana ang PCV ug unsaon pag-adto sa Baryo Patudan.
I.   DIALOGUE 
  What ride goes to Barrio Patudan?   A: Unsay sakyan padulong sa Baryo Patudan?
  You’ll have to take a rig.   B: Kinahanglang musakay ka ug tartanilya.
  Isn’t there a jeepney?   A: Wala bay dyipni?
  There is but it does not go as far as Barrio Patudan.   B: Aduna pero dili muabot sa Baryo Patudan.
  Where can I catch a ride?   A: Asa ako makasakay?
  There at the next corner.   B: Dinha sa sunod eskina.
II. DIALOGUE BREAKDOWN      
  What ride goes to Barrio Patudan?    A:   Unsay sakyan padulong sa Baryo Patudan?
       what ride          unsa(y) sakyan
       going          padulong
       to Barrio Patudan          [ug] Baryo Patudan
  You’ll have to take a rig.   B: Kinahanglang musakay ka ug tartanilya.
       must          kinahanglan(g)
       ride you          (mu) sakay ka
       a rig          [ug] tartanilya184
  Isn’t there a jeepney?   A: Wala bay dyipni?
       no          wala [ba] (y)
       jeepney          dyipni
  There is but it does not go as far as Barrio Patudan.   B: Aduna pero dili muabot sa Baryo Patudan.
       there is          aduna
       but          pero
       not reach          dili (mu) abot
       to Barrio Patudan          [sa] Baryo Patudan
  Where can I catch a ride?   A: Asa ako makasakay?
       where I          asa ako
       can ride          (maka) sakay
  There at the next corner.     Dinha sa sunod eskina.
       there          dinha
       at next corner          [sa] sunod eskina
         
III.   RELATED UTTERANCES
 

What ride goes to Danao?

   

Unsay kasakyan paingon sa Danao?

 

What bus goes to Danao?

   

Unsang traka ang muadto sa Danao?

 

What bus is bound for Bantayan?

   

Unsay may trak para sa Bantayan?

 

What bus bound for Bogo should we take?

   

Unsay traka ang atong kuhaon para sa Bogo?

IV. VOCABULARY LIST
    abre open
  apan but, however
  artista actor/actress
  balak poem, verse
  kabaw carabao, water buffalo
  kandila candle
  klinika clinic
  korbata necktie
  kusog fast, strong185
  dagkot light
  diksyonaryo dictionary
  dungan together
  eskina corner
  gamit use
  gasto spend
  gatas milk
  hinay slow
  hulog drop (in a mailbox, i.e. mail)
  hunong stop, cease
  pahulay rest, relax
  pamahaw breakfast
  panihapon dinner, supper
  para for
  paspas fast, rapidly (derived from ‘fast, fast’)
  platito saucer
  pomada pomade, hair cream
  sayo early
  selyo postage stamp
  sobre envelop
  sul-ob wear, dress
  tabang help, aid, assistance
  tabok cross
  tambal medicine
  tarong straight
  tinta ink
  torta individual cakes
  trak bus
  tul-id straight
  uli go home/back
  utanon vegetables
V. DRILLS
 A. Repetition:
   1.   Kinahanglang muadto ako sa lungsod.
    ____________ mukanta ka sa programa.
    ____________ mudula siya sa pyesta.
    ____________ musakay kami sa eroplano.
    ____________ muinom sila ug tuba.
    ____________ mutanom ang magdadaro ug utanon.
    ____________ mubalik ang doktor unya.
    ____________ musayaw ang mga artista karon.
    ____________ mugamit si Ana ug bisikleta.
    ____________ mudagan kita sa bukid.
    ____________ mutabok sila sa suba.
    ____________ musul-ob kami ug limpyo nga sinina.186
     
  2. Kinahanglang mukaon kamo ug maayo.
    ___________ mutrabaho kita ug paspas.
    ___________ mugasto si Pablo ug daghan.
    ___________ muhunong siya ug kadiyut.
    ___________ mutindog ka ug tarong.
    ___________ mulakaw ka ug tul-id.
    ___________ musulat sila ug hinay.
    ___________ mubasa kami ug kusog.
    ___________ mutuon kita ug dugay.
    ___________ musakay ako ug dali.
    ___________ muluto sila ug lami.
    ___________ muhatag kamo ug dako.
     
B. Substitution: Fixed Slot
    Nganong kinahanglan akong muadto sa lungsod?
    __________________ ikawng mukanta sa programa?
    __________________ siyang magdula sa pyesta?
    __________________ kamong mukaon ug maayo?
    __________________ kamong magsakay ug eroplano?
     
    Kanus-a kita kinahanglang mutrabaho ug paspas?
    _______ sila ___________muinom ug tuba?
    _______ ang magdadaro __________ magtanom ug utanon?
    _______ ang doktor __________ mubalik?
    _______ ang nga artista____________ musayaw?
     
    Asa si Pedro kinahanglang mugasto ug daghan?
    ___ si Pilar ____________ muuban nimo?
    ___ siya ______________  muhunong ug kadiyut?
    ___ si Ana _____________ mugamit ug bisikleta?
    ___ kamo ______________ muuli dayon?
     
C. Substitution: Movable Slot
    Kinahanglang muadto ka sa baryo.
    ___________ mulakaw ___________ .
    __________________ kamo _______ .
    _______________________ probinsya.
     
    Kinahanglang mubalik kita dayon.
    ___________ musakay _________.
    __________________ kami ______.
    _______________________ karon.187
     
D. Multiple Substitution: Fixed Slot
  1. Kinahanglan niya ang bolpen.
    __________________ lapis.
    __________________ libro.
    ___________ nako __ kwaderno.
    __________________ papel.
    __________________ sobre.
    ___________ nila ___ selyo.
    __________________ pauntinpin.
    __________________ diksyonaryo.
    ___________ nato ___ siya.
    __________________ lamesa.
    __________________ tisas.
    ___________ namo __ pisara.
     
  2. Kinahanglan siya ug bolpen.
    _________________ lapis.
    _________________ libro.
    ___________ ako __ kwaderno.
    _________________ papel.
    _________________ sobre.
    ___________ sila ___selyo.
    _________________ pauntinpin.
    _________________ diksyonaryo.
    ___________ kita ___ siya.
    _________________ lamesa.
    _________________ tisas.
    ___________ kami __ pisara.
E.   Conversion:      
  Statement:   Interrogative:
  Kinahanglan ang kabaw ug tubig.   Kinahanglan ba ang kabaw ug tubig?
  Kinahanglan ang kanding ug sagbot.   Kinahanglan ba ang kan­ding ug sagbot?
  Kinahanglan ang bata ug gatas.   Kinahanglan ba ang bata ug gatas?
  Kinahanglan si Ana ug payong.   Kinahanglan ba si Ana ug payong?
  Kinahanglan si Tatay ug tabang.   Kinahanglan ba si Tatay ug tabang?
  Kinahanglan si Claro ug korbata.   Kinahanglan ba si Claro ug korbata?
  Kinahanglan ako muuli sa syudad.   Kinahanglan ba ako muuli sa syudad?188
  Kinahanglan kita mutanom ug bulak ugma.   Kinahanglan ba kita mutanom ug bulak ugma?
  Kinahanglan ikaw musakay sa eroplano.   Kinahanglan ka ba musakay sa eroplano?
  Kinahanglan kami mulaba sa suba.   Kinahanglan ba kami mulaba sa suba?
  Kinahanglan sila mu­pahulay unya.   Kinahanglan ba sila mu­pahulay unya?
  Kinahanglan sila mu­trabaho ugma sa hapon.   Kinahanglan ba sila mu­trabaho ugma sa hapon?
F. Expansion:
1.      Kinahanglan ang doktor ug tambal.
    sa klinika    Kinahanglan ang doktor ug tambal sa klinika.
    karon dayon   Kinahanglan ang doktor ug tambal sa klinika karon dayon.
    para ni Pepe   Kinahanglan ang doktor ug tambal sa klinika karon dayon para ni Pepe.
         
2.   Kinahanglang mudula kita.
    ugma   Kinahanglang mudula kita ugma.
    sa hapon   Kinahanglang mudula kita ugma sa hapon.
    sa alas tres   Kinahanglang mudula kita ugma sa hapon sa alas tres.
    ug basketbol   Kinahanglang mudula kita ug basketbol ugma sa hapon sa alas tres.
         
3.   Kinahanglang musakay sila.
    sa eroplano   Kinahanglang musakay sila sa eroplano.
    sunod semana   Kinahanglang musakay sila sa eroplano sunod semana.
    sa buntag   Kinahanglang musakay sila sa eroplano sa buntag sunod semana.
    sa Hilo   Kinahanglang musakay sila sa eroplano sa buntag sunod semana sa Hilo.
        189
4.   Kinahanglang mutanom kami.
    ug bulak   Kinahanglang mutanom kami ug bulak.
    sa plasa   Kinahanglang mutanom kami ug bulak sa plasa.
    ugma   Kinahanglang mutanom kami ug bulak sa plasa ugma.
    sa gabii   Kinahanglang mutanom kami ug bulak sa plasa ugma sa gabii.
G.   Repetition and Question & Answer:
  Kinahanglan bang dagkotan ang kandila?     Oo, kinahanglang dagkotan ang kandila.
  Kinahanglan ba ang pauntinpin ug tinta?   Oo, kinahanglan ang pauntin­pin ug tinta.
  Kinahanglan ba ang maestra ug tisas?   Oo, kinahanglan ang maestra ug tisas.
  Kinahanglan ba ang estudyante ug libro?   Oo, kinahanglan ang estu­dyante ug libro.
  Kinahanglan ba kamo ug papel?   Oo, kinahanglan kami ug papel.
  Kinahanglan ba kami ug mga pagkaon?   Oo, kinahanglan kamo ug mga pagkaon.
  Kinahanglan ba kita ug mantekilya?   Oo, kinahanglan kita ug mantekilya.
  Kinahanglan ba ako ug panyo?   Oo, kinahanglan ka ug panyo.
  Kinahanglan ba siya ug pomada?   Oo, kinahanglan siya ug pomada.
  Kinahanglan ka ba ug sabon?   Oo, kinahanglan ako ug sabon.
  Kinahanglan ka ba ug kwarta?   Oo, kinahanglan ako ug kwarta.
  Kinahanglan ba kamo ug bakya?   Oo, kinahanglan kami ug bakya.
  Kinahanglan ba sila ug sapatos?   Oo, kinahanglan sila ug sapatos.
         
    Dili, dili kinahanglang dagkotan ang kandila.
    Dili, dili kinahanglan ang pauntinpin ug tinta.
    Dili, dili kinahanglan ang meastra ug tisas.
    Dili, dili kinahanglan ang estudyante ug libro.190
    Dili, dili kami kinahanglan ug papel.
    Dili, dili kamo kinahanglan ug mga pagkaon.
    Dili, dili kita kinahanglan ug mantekilya.
    Dili, dili ka kinahanglan ug panyo.
    Dili, dili siya kinahanglan ug pomada.
    Dili, dili ako kinahanglan ug sabon.
    Dili, dili ako kinahanglan ug kwarta.
    Dili, dili kami kinahanglan ug bakya.
    Dili, dili sila kinahanglan ug sapatos.
H.   Comprehension Drill:
       Sayo sa  buntag usa ka estudyante gusto magdula ug basketbol sa plasa Washington. Layo ang iyang balay sa plasa. Kinahanglan siyang musakay ug tartanilya. Apan dili siya musakay kay gusto siyang mulakaw lang. Aduna siyay kauban nga si Pedro. Gusto ni Pedro nga magkuyog sila nga duha aron magdungan pagdula.
   
  Pangutana:
  Kinsa ang gustong magdula ug basketbol?
  Unsang orasa siya gustong mudula?
  Asa siya gustong magdula?
  Nganong kinahanglan man siyang musakay ug tartanilya?
  Aduna ba siyay kauban? Kinsa siya?
  Kinsa ang gustong magdungan pagdula?
   
I. Conversion and Multiple Substitution: Fixed Slot
1.   Pagpalit ug usa ka dosenang itlog kay kinahanglan para sa “leche flan”.
  _________________________________________________________
      _______ pamahaw.
  _________________________________________________________
      _______ torta.
  _________________________________________________________
      _______ panihapon.
  _________________________________________________________191
      _______ paniudto.
   
2. Pagbasa ug sulat karon dayon.
  ___ sulat __________________.
  ___ kuha __________________.
  ___ hulog __________________.
  ___ abre ___________________.
  ___ tago ___________________.
   
3. Pagbasa ug libro karon dayon.
  ___ sulat ___ balak __________.
  ___ kuha___ platito __________.
  ___ hulog __ bola ___________.
  ___ abre ___ serbesa _________.
  ___ tago ___ sud-an __________.
VI. LEXICAL/GRAMMAR NOTES
        sakyan    - ‘something to ride on’ [sakay] + [-an)
             
  makasakay   - Asa ako makasakay?
           
       

(maka-)
‘be able to’
‘can’

+ [sakay]
        ‘ride’
           
  tartanilya   - a rig, i.e. a native horse-drawn carriage commonly used as a means of public transportation in Cebu. The maximum number of passengers that it can accommodate is four adults.
           
  dyipni   - ‘jeepney’ -- surplus World War II army jeeps. Remodeled and gaily decorated, they now take the place of tartanilyas as a common means of public transpor­tation in Cebu and all over the Philip­pines.
           
  dinha   -

‘there’ of the dinhi-class of demonstrative pronouns

           
  leche flan   - dessert custard (borrowed from the Spanish)192
Pseudo-Verb: kinahanglan ‘must’, ‘have to’, ‘need to’
‘necessary to’
      Kinahanglan is similar in function to the other pseudo-verb gusto.
      When followed by a (mu-) class verb, the time expressed is ‘begin to do …’ ; and when followed by a (mag-) verb, the action span is relatively longer, expressing ‘beginning to do …’
 
Adverbial Constructions:
      [ug] in adverbial constructions functions as the connector between the verb and the adverb, e.g.
   
Nikaon ug daghan si Pedro. ‘Pedro ate a lot’.

Kinahanglan kitang mu-trabaho ug paspas.

‘We need to work fast’.

Summary: Sentence Patterns

1. Predicate Topic Complement
  Pseudo-Verb Verb Noun/Pron Noun (place)
  Kinahanglan+g muadto ako-class sa merkado.
      1st set  
      [ang/si]-  
      phrases  
a. Predicate Topic Complement
  Pseudo-Verb Verb Noun/Pron N (dir. obj.)
  Kinahanglan+g mukanta ako-class ug kanta.
      1st set  
      [ang/si]-  
      phrases  
b. Predicate Topic Complement
  Pseudo-Verb Verb Noun/Pron Adverb
  Kinahanglan+g mukaon ako-class ug maayo.
      1st set      kadiyut.
      [ang/si]-      paspas.
      phrases  193
2. Predicate Topic
  Pseudo-Verb Noun/Pron Noun
  Kinahanglan nako-class ang bolpen.
    3rd set        lapis.
    [ni/sa]-        libro.
    phrases  

This pattern is in the Goal-Focus Construction, i.e. the direct object is the topic of the sentence.

Compare pattern (2) with pattern (3) which is in the Actor-Focus Construction.

3. Predicate Topic Complement
  Pseudo-Verb Noun/Pron N (dir. obj.)
  Kinahanglan ako-class ug bolpen.
    1st set      lapis.
    [ang/si]-      libro.
    phrases  

Next Chapter

LESSON 20

Additional Information

ISBN
9780824879761
MARC Record
OCLC
1053885891
Launched on MUSE
2018-09-19
Language
English
Open Access
Yes
Creative Commons
CC-BY-NC-SA
Back To Top

This website uses cookies to ensure you get the best experience on our website. Without cookies your experience may not be seamless.