publisher colophon
42

LESSON 7

  Structural Content:

Personal Pronouns: 1st set, plural, ako-class

Particles: [na], [ra], [gyud]

          

Verb: (mu-)class

             Focus:    Actor
      Mood:   Factual and
Non-Factual
           Aspect:   Neutral
           
Setting:    Carlos is asked by his friend about his companions, who are PCTs.   Gipangutana si Carlos sa iyang amigo bahin sa mga PCT nga iyang kuyog.
I. DIALOGUE
   Carlos, are they the
Peace Corps trainees?
A:  Carlos, sila ba ang mga
“Peace Corps trainee”?
  Yes, Ben, they are. B: Oo, Ben, sila gyud.
  Where are you going? A: Asa man kamo?
  We’re going to the movies. B: Muadto kami sa sine.
  Right now? A: Karon na dayon?
  No, later on. B: Dili, unya ra.
II. DIALOGUE BREAKDOWN
    Carlos, are they the A:  Carlos, sila ba ang mga
  Peace Corps trainees?   “Peace Corps trainee”?
      they       sila [ba]
      the Peace Corps       [ang] [mga] “Peace
          trainees           Corps trainee”
  Yes, Ben, they are. B: Oo, Ben, sila gyud.
      Yes, Ben       Oo, Ben
      they (indeed)       sila [gyud]43
  Where are you going? A: Asa man kamo?
      where [by the way]       asa [man]
      you (pl.)       kamo
  We’re going to the movies. B: Muadto kami sa sine.
      will go we       muadto kami
      to movie       [sa] sine
  Right now? A: Karon na dayon?
      now [already]       karon [na]
      immediately       dayon
  No, later on. B: Dili, unya ra.
      no       dili
      later only       unya [ra]
III. RELATED UTTERANCES
     We are going to (see) a movie. Manan-aw kami ug sine.
  We are going to the movie house. Adto mi sa sinehan.
  We are going to the movies. Mangadto mi sa sine.
  Right now. Karon dayon.
IV. VOCABULARY LIST
     
    adlaw day
  adto go
  asa where
  awto car, automobile
  bag-o new
  bahin about, concerning, regarding
  basa read
  busog be full (satisfied)
  (ka) gabii last night
  kalye street
  kami we, us (excl)
  kamo you (pl)
  kaon eat
  kita we, us (incl)
  kugihan industrious, diligent
  kuyog go with
  dagat sea
  dili no, not44
  dula play
  gahapon yesterday
  ganina a while ago
  (gi) gutom hungry
  (gi) uhaw thirsty
  gwapo handsome
  hinoon studious
  leksyon lesson
  libreriya library
  (ma) lipay (on) cheerful, happy
  niaging adlaw the other day
  pasiyo take a walk
  plasa plaza
  restawran restaurant
  semana. week
  sila they, them
  sine movie (s)
  sinehan movie house/theatre
  sulat write
  sunod next, the following
  taas tall, high
  tan-aw see, look
  tapulan lazy
  tuon study
  uban accompanied by, go with
  ugma tomorrow
  unya later
  wala no, none
V. DRILLS
 
  A. Repetition: Noun-Pronoun Conversion
                        Noun:                     Pronoun:
        Mga “Peace Corps trainee” si Peter ug si Paul.   Mga “Peace Corps trainee” sila.
  Mga Pilipino si Juan ug si Pablo.   Mga Pilipino sila.
  Mga estudyante si Maria ug si Juan.   Mga estudyante sila.
       
  Gwapo ikaw ug si Ricardo.   Gwapo kamo.
  Hinoon ikaw ug si Marta.   Hinoon kano.
  Kugihan ikaw ug si Lourdes.   Kugihan kamo.45
       
  Taas ikaw ug ako.   Taas kita.
  Tapulan ikaw ug ako.   Tapulan kita.
  Malipayon ikaw ug ako.   Malipayon kita.
       
  Gigutom si Maria, si Pedro ug ako.   Gigutom kami.
  Giuhaw si Pablo, si Ricardo ug ako.   Giuhaw kami.
  Busog si Georgy, si Feling ug ako.   Busog kami.
       
  Si Peter ug si Paul mga PCT.   Sila si Peter ug si Paul mga PCT.
  Si Juan ug si Pablo mga Pilipino.   Sila si Juan ug si Pablo mga Pilipino.
  Si Maria ug si Juan mga estudyante.   Sila si Maria ug si Juan mga estudyante.
  Si Roberto ug si Ruben mga gwapo.   Sila si Roberto ug si Ruben mga gwapo.
  Si Priscila ug si Maria mga kugihan.   Sila si Priscila ug si Maria mga kugihan.
       
B. Repetition: Non-Factual - Factual Conversion
           Non-Factual:          Factual:
1. Muadto sila sa sine karong gabii.   Niadto sila sa sine gabii.
  Muadto sila sa dagat karong hapon.   Niadto sila sa dagat gahapon.
  Mukaon sila sa restawran ugma.   Nikaon sila sa restawran gahapon.
  Mutuon kamo sa leksyon ugma.   Nituon kamo sa leksyon gahapon.
  Mubasa kamo sa libreriya sa sunod nga adlaw.   Nibasa kamo sa libreriya sa niaging adlaw.
  Musulat kamo sa lamesa ugma sa hapon.   Nisulat kamo sa lamesa gahapon sa hapon.
  Mutan-aw kita sa sine unyang gabii.   Nitan-aw kita sa sine gabii.
  Musakay kita sa awto karong hapon.   Nisakay kita sa awto ganinang hapon.
  Mudula kita sa plasa sa sunod nga semana.   Nidula kita sa plasa sa niaging semana.46
2. Negative Form:
            Non-Factual:           Factual:
  Dili sila muadto sa sine karong gabii.   Wala sila muadto sa sine kagabii.
  Dili sila muadto sa dagat karong hapon.   Wala sila muadto sa dagat gahapon.
  Dili sila mukaon sa restawran ugma.   Wala sila mukaon sa restawran gahapon.
  Dili kamo mutuon sa leksyon ugma.   Wala kamo mutuon sa leksyon gahapon.
  Dili kamo mubasa sa libreriya sa sunod adlaw.   Wala kamo mubasa sa libreriya sa niaging adlaw.
  Dili kamo musulat sa lamesa ugma sa hapon.   Wala kamo musulat sa lamesa gahapon sa hapon.
  Dili kita mutan-aw sa sine unyang gabii.   Wala kita mutan-aw sa sine kagabii.
  Dili kita musakay sa awto karong gabii.   Wala kita musakay sa awto gabii.
  Dili kita mudula sa plasa sa sunod nga semana.   Wala kita mudula sa plasa sa niaging semana.
       
3. Interrogative:
        Non-Factual:         Factual:
  Muadto ba sila sa sine karong gabii?   Niadto ba sila sa sine gabii?
  Muadto ba sila sa dagat karong hapon?   Niadto ba sila sa dagat gahapon?
  Mukaon ba sila sa restawran ugma?   Nikaon ba sila sa restawran gahapon?
  Mutuon ba kamo sa leksyon ugma?   Nituon ba kamo sa leksyon gahapon?
  Mubasa ba kamo sa libreriya sa sunod adlaw?   Nibasa ba kamo sa libreriya sa niaging adlaw?47
  Musulat ba kamo sa lamesa ugma sa hapon?   Nisulat ba kamo sa lamesa gahapon sa hapon?
  Mutan-aw ba kita sa sine unyang gabii?   Nitan-aw ba kita sa sine kagabii?
  Musakay ba kita sa awto karong gabii?   Nisakay ba kita sa awto gabii?
  Mudula ba kita sa plasa sa sunod nga semana?   Nidula ba kita sa plasa sa niaging semana?
       
4. Affirmative Responses:
        Long Form:         Short Form:
  Oo, muadto sila sa sine karong gabii.   Oo, muadto sila.
  Oo, muadto sila sa dagat karong hapon.   Oo, muadto sila.
  Oo, mukaon kami sa restawran ugma.   Oo, mukaon kami.
  Oo, mutuon kami sa leksyon ugma.   Oo, mutuon kami.
  Oo, mubasa kami sa libreriya sa sunod adlaw.   Oo, mubasa kami.
  Oo, musulat kami sa lamesa ugma sa hapon.   Oo, musulat kami.
  Oo, mutan-aw kita sa sine unyang gabii.   Oo, mutan-aw kita.
  Oo, musakay kita sa awto karong gabii.   Oo, musakay kita.
  Oo, mudula kita sa plasa sa sunod nga semana.   Oo, mudula kita.
5. Negative Responses:    
          Non-Factual:          Factual:
  Dili, dili sila muadto sa sine karong gabii.     Wala, wala sila muadto sa sine gabii.
  Dili, dili sila muadto.   Wala, wala sila muadto.48
  Dili, dili sila muadto sa dagat karong hapon.   Wala, wala sila muadto sa dagat gahapon.
  Dili, dili sila muadto.   Wala, wala sila muadto.
  Dili, dili sila mukaon sa restawran ugma.   Wala, wala sila mukaon sa restawran gahapon.
  Dili, dili sila mukaon.   Wala, wala sila mukaon.
  Dili, dili kami mutuon sa leksyon ugma.   Wala, wala kami mutuon sa leksyon gahapon.
  Dili, dili kami mutuon.   Wala, wala kami mutuon.
  Dili, dili kami mubasa sa libreriya sa sunod nga adlaw.   Wala, wala kami mubasa sa libreriya sa niaging adlaw.
  Dili, dili kami mubasa.   Wala, wala kami mubasa.
  Dili, dili kami musulat sa lamesa ugma sa hapon.   Wala, wala kami musulat sa lamesa gahapon sa hapon.
  Dili, dili kami musulat.   Wala, wala kami musulat.
  Dili, dili kita mutan-aw sa sine unyang gabii.   Wala, wala kita mutan-aw sa sine kagabii.
  Dili, dili kita mutan-aw.   Wala, wala kita mutan-aw.
  Dili, dili kita musakay sa awto karong gabii.   Wala, wala kita musakay sa awto gabii.
  Dili, dili kita musakay.   Wala, wala kita musakay.
  Dili, dili kita mudula sa plasa sa sunod nga semana.   Wala, wala kita mudula sa plasa sa niaging semana.
C. Substitution: Movable Slot
   
      Wala sila muadto sa sine gabii.
  ________________dagat ganinang hapon.
  ________mukaon __ restawran gahapon.
  ___kamo mutuon sa leksyon__________.
  _______ mubasa sa libreriya sa niaging adlaw.
  ____kita mutan-aw sa sine kagabii.
  _______ musakay sa awto gabii.
  _______ mudula sa plasa sa niaging semana.49
D. Expansion Drill:
  1. Muadto kita.
       Cue:  
  sa sine Muadto kita sa sine.
  “Majestic” Muadto kita sa sine “Majestic”
  sa kalye Magallanes Muadto kita sa sine “Majestic” sa kalye Magallanes.
  karong gabii Muadto kita sa sine “Majestic” sa kalye Magallanes karong gabii.
  kuyog ni Pedro Muadto kita sa sine “Majestic” sa kalye Magallanes karong gabii kuyog ni Pedro.
     
2. Mukaon ba kamo?
     Cue:  
  sa restawran Mukaon ba kamo sa restawran?
  sa lungsod Mukaon ba kamo sa restawran sa lungsod?
  karong udto Mukaon ba kamo sa restawran sa lungsod karong udto?
  uban ni Ana Mukaon ba kamo sa restawran sa lungsod karong udto uban ni Ana?
  ug ni Pablo Mukaon ba kamo sa restawran sa lungsod karong udto uban ni Ana ug ni Pablo?
     
3. Mutuon ba sila?
     Cue:  
  sa leksyon Mutuon ba sila sa leksyon?
  sa Matematika Mutuon ba sila sa leksyon sa Matematika?
  sa libreriya Mutuon ba sila sa leksyon sa Matematika sa libreriya?
  sunod adlaw Mutuon ba sila sa leksyon sa Matematika sa libreriya sunod adlaw?
     
4.  Musakay siya.
     Cue:  
  sa awto Musakay siya sa awto.
  bag-ong Musakay siya sa bag-ong awto.
 
  ni Pedro Musakay siya sa bag-ong awto ni Pedro.
  nga taga-Manila Musakay siya sa bag-ong awto ni Pedro nga taga-Manila.50
VI. LEXICAL/GRAMMAR NOTES
       
  [mga]  - Sila ba ang mga “Peace Corps trainee”?
              A particle which indicates plurality.
       
  [gyud]  - …sila gyud.
      Short form of [gayud]. It emphasizes and intensifies the antecedent.
       
  [na]  - Karon na dayon?
      Modifies the adjective karon implying that a certain action will happen at that very moment. The above phrase means ‘Now, right now’.
       
  dili  - The particle that marks negation of a statement or fact. Negation is shown by putting dili before a declarative state­ment.
       
  [ra]  - Unya ra.
      ‘Only’ --Generally, the particle [ra] limits the application of the word preceding it.
       
  Pluralization: Nouns
      Plural forms of nouns are marked by the follow­ing:

                      Topic Case Markers

General Nouns    :      ang mga  …
Personal Names  :      sila si       …51
Example:  
              
1. ang balay   ang mga babaye
  ‘the woman’     ‘the women’
         
2. si Pedro ug si Juan   sila si Ana ug si Maria
  ‘Ana and Maria’     ‘Ana and Maria’
         
  Sila si is also used to mean ‘X and his compan­ions’.
         
  Example:   Sila si Pedro ‘Pedro and his compan­ions’
      Sila si Maria ‘Maria and her compan­ions’

    Summary: 1st set of Personal Pronouns, ako-class

      Singular     Plural
1st person ako, ko ‘I’ kami, mi (excl) ‘we’
kita, ta (incl) ‘us’
2nd person ikaw, ka ‘you’ kamo, mo ‘you’
3rd person siya ‘he, she’ sila ‘they’

The first set of pronouns, ako-class, functions as substitutes for noun topics and, hence, takes no markers.
 

Negation:
1. Dili - Dili has different uses. It is used to negate any of the following:
                        a. nouns
          b. pronouns
          c. adjectives
      It is also used in verbal sentences to negate verbs which refer to:52
          a. future action (‘will not’)
          b. possible action (‘cannot’)
          c. habitual action (‘doesn’t, isn‘t’)
       
2. Wala - Like dili, wala has various uses. In the drills given in this lesson, wala is used to negate verbs when the action referred to happened in the past (‘did, has done, had done’).
           The other uses of wala will be discussed in later lessons.

Verbs:

The Cebuano verbs will be presented and dis­cussed according to the following:

1.  Focus - refers to the relationship between the verb and the topic of the sentence. The topic may be the:
                              a. actor/performer of the action
            b. goal/receiver of the action
            c. beneficiary of the action
            d. instrument used to perform the action
            e. location where the action is performed.
       
2. Mood - refers to the speaker’s attitude toward the action or state expressed, indicat­ing whether this is regarded as a:
            a. fact or non-fact
            b. a matter of command
            c. a matter of desire or possibility
       
3. Aspect - refers to the form that a verb takes to indicate duration or completion of action.

The verbs may consist of a base alone, or a base and one or more affixes. The base supplies the denotative meaning, and the affix selects the particular type of grammatical function the verb has in relation to the other parts of the sentence.53

For example, the (mu-) class has various forms:

Affix Base
mu sulat
basa
sakay
‘to write’
‘to read’
‘to ride’
Focus: The (mu-) class is used in Actor Focus Construction, i.e. the [ang/si]-phrase is the actor or performer of the action.
  Examples:  
    Musulat si Pedro. ‘Pedro writes.’
        Mubasa ang bata. ‘The child reads.’
    Musakay ang maestra. ‘The teacher rides.’
                                 
Mood: A. Factual Form: (ni-) as in nibasa ‘read’
               nisulat ‘wrote’
               nisakay ‘rode’
    This form describes actions that have taken place or those taking place at the time the speaker is speaking.
                         
  B. Non-factual Form: (mu-)
    This form describes future action, and habitual action. The other uses of (mu-) are discussed in later lessons.
           
Aspect:   Neutral      
    The neutral aspect in Actor Focus Construc­tion is marked by (mu-) which implies punctiliar action.
     
Summary:   Patterns of Verbal Sentences
1. Predicate Topic Complements
  Verb Pron/N: (actor)   Place Time
  Muadto ako-class
si Ana
Pron. sa sine
dagat
unya
ugma
  Nibasa ang bata     libreriya gahapon54
a. Affirmative marker + (1)
Oo

2. Negation:




Factual Mood



Non-factual Mood
Predicate Topic Complements
Marker Verb (Noun) Place Time
Dili muadto
mubasa
si Ana
ang bata
sa sine
     libreriya
unya.
ugma.
Wala muadto
mubasa
si Petra
ang
    maestra
sa sine

     libreriya
ganina.

gahapon.
 
a.


Factual



Non-factual
Neg.
Marker
Topic Pred. Complements
(Pron) Place Time
Dili ako-class muadto
mubasa
sa sine
     libreriya
unya.
ugma.
Wala ako-class muadto
mubasa
sa sine
     libreriya
ganina.
gahapon.

b. Negative Responses:

Neg. Response Full Sentence
    Dili,
    Wala,
2a./2b.

3. Interrogative:


Predicate

Marker

Topic
Complements
Place Time
Muadto ba ako-class sa sine unya.
Niadto     pronouns   ganina.
Mutan-aw   [ang/si]- sa sine ugma.
Nitan-aw     phrases   gahapon.

Previous Chapter

LESSON 6

Next Chapter

LESSON 8

Additional Information

ISBN
9780824879761
MARC Record
OCLC
1053885891
Launched on MUSE
2018-09-19
Language
English
Open Access
Yes
Creative Commons
CC-BY-NC-SA
Back To Top

This website uses cookies to ensure you get the best experience on our website. Without cookies your experience may not be seamless.