In lieu of an abstract, here is a brief excerpt of the content:

51 _____________________________________ [1] (‫־‬1956) [‫אץ‬ ַ‫ק‬ ‫]הירשע־דוד‬ ‫מעינקעס‬ ‫הירשע־דוד‬ ‫געבױרן‬ ‫איז‬ ‫אס‬ ָ‫װ‬ ,‫אץ‬ ַ‫ק‬ ‫הירשע־דוד‬ ‫פון‬ ֿ ‫אנים‬ ָ‫פסעװד‬ ּ ‫דער‬ ‫איז‬ ‫מעינקעס‬ ‫הירשע־דוד‬ ,‫אץ‬ ַ‫ק‬ ‫מעינקע‬ ‫אעט‬ ָ‫פ‬ ּ ‫דער‬ ‫געווען‬ ‫איז‬ ‫אטע‬ ַ‫ט‬ ‫ײן‬ ַ‫ז‬ .‫ארק‬ ָ‫ניו־י‬ ,‫ברוקלין‬ ‫אין‬ 1956 ‫אין‬ ‫ארן‬ ָ‫געוו‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אץ‬ ַ‫ק‬ ‫הירשע־דוד‬ .(‫ארוס‬ ַ‫בעל‬ ‫אין‬ ‫ײנט‬ ַ‫)ה‬ ‫אלישעק‬ ַ‫מיכ‬ ‫פון‬ ֿ ‫אק‬ ַ‫ליטוו‬ ‫א‬ ַ ‫אליין‬ ַ ‫איז‬ ‫ער‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫פונעם‬ ֿ ‫אט‬ ַ‫אר‬ ָ‫אקט‬ ָ‫ד‬ ‫ײן‬ ַ‫ז‬ ‫אגן‬ ָ‫געקר‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫און‬ ‫א־אוניווערסיטעט‬ ַ‫אלומבי‬ ָ‫ק‬ ‫אין‬ ‫געלערנט‬ ‫זיך‬ ‫די‬ ‫געװען‬ ‫מיסד‬ ‫ער‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אוניווערסיטעט‬ ‫ארדער‬ ָ‫פ‬ ֿ‫אקס‬ ָ ‫אינעם‬ .‫אוניוועריטעט‬ ‫אנער‬ ָ‫אנד‬ ָ‫ל‬ ‫אל‬ ָ‫מ‬ ‫א‬ ַ ‫אך‬ ָ‫נ‬ ‫געווען‬ ‫מיסד‬ ‫ער‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ 1998 ‫אין‬ .‫קולטור‬ ‫און‬ ‫אך‬ ַ‫פר‬ ּ‫ש‬ ‫ײדישער‬ ִ ‫אר‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫אם‬ ַ‫אגר‬ ָ‫פר‬ ּ ‫ײנע‬ ַ‫ז‬ ‫אר‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫פרט‬ ֿ‫ב‬ ‫ער‬ ‫איז‬ ‫וסט‬ ּ‫אוו‬ ַ‫ב‬ .‫אוניװערסיטעט‬ ‫װילנער‬ ‫אינעם‬ ‫אם‬ ַ‫אגר‬ ָ‫פר‬ ּ ‫א‬ ַ‫אז‬ ַ ‫ער‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫זיי‬ ‫אר‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ,‫דערציילונגען‬ ‫בענד‬ ‫ײ‬ ַ‫דר‬ ‫ײנע‬ ַ‫ז‬ ‫אױך‬ ‫װי‬ ,‫אציעס‬ ַ‫פובליק‬ ּ ‫לינגוויסטישע‬ .(‫פרעמיע‬ ּ‫אנגער־‬ ַ‫מ‬ ‫די‬ ‫און‬ ‫פענדיע‬ ּ‫סטי‬ ‫ײמער‬ ַ‫גוגנה‬ ‫א‬ ַ ‫ײנשליסנדיק‬ ַ‫)א‬ ‫פרעמיעס‬ ּ ‫ײן‬ ַ‫נ‬ ‫ונען‬ ּ‫געוו‬ ‫ײבט‬ ַ‫שר‬ ‫דערצײלונג‬ ‫ײטערדיקער‬ ַ‫װ‬ ‫דער‬ ‫אין‬ .‫װילנע‬ ‫אין‬ ‫און‬ ‫וויילס‬ ‫אין‬ ‫איצטער‬ ‫װױנט‬ ‫ער‬ = ''‫''אײװערן‬ :‫למשל‬ ,‫אלעקט‬ ַ‫די‬ ‫ליטװישן‬ ‫מערקלעכן‬ ‫א‬ ַ ‫מיט‬ ‫און‬ ‫סטיל‬ ‫ישן‬ ִ‫א‬ ַ‫ארכ‬ ַ ‫אן‬ ַ ‫מיט‬ ‫אץ‬ ַ‫ק‬ .''‫אנעט‬ ָ'' ‫ארט‬ ָ‫װ‬ ‫ײם‬ ַ‫ב‬ ''‫''־עט‬ ‫פיקס‬ ֿ‫סו‬ ‫דער‬ ‫און‬ ''‫''אױערן‬ ____________________________________________________________ pseudonym ‫־ען‬ ‫דער‬ ,‫אנים‬ ָ‫פסעװד‬ ּ grow up ‫אקסן‬ ָ‫אױסגעװ‬ ‫אקסן‬ ַ‫אױסװ‬ found ‫ײן‬ ַ‫ז‬ [‫אסעד‬ ַ‫]מעי‬ ‫מיסד‬ particularly, especially [‫אט‬ ַ‫פר‬ ֿ‫]בי‬ ‫פרט‬ ֿ‫ב‬ volume ‫בענד‬ ‫דער‬ ,‫אנד‬ ַ‫ב‬ story ‫־ען‬ ‫די‬ ,‫דערצײלונג‬ including ‫ײנשליסנדיק‬ ַ‫א‬ fellowship, stipend ‫־ס‬ ‫די‬ ,‫פענדיע‬ ּ‫סטי‬ for example [‫אשל‬ ָ‫]לעמ‬ ‫למשל‬ and so forth, etc. ‫װעטער‬ ‫אזױ‬ ַ ‫און‬ = ‫אז''װ‬ ַ‫א‬ ____________________________________________________________ [4] ‫אט‬ ָ‫שט‬ ‫לבנהדיקע‬ ‫די‬ ‫א‬ ַ ‫ווי‬ ‫אכן‬ ַ‫מ‬ ‫פליטה‬ ּ .‫אך‬ ַ‫ז‬ ‫איין‬ ‫מערניט‬ ‫בלייבט‬ ,‫אנען‬ ַ‫ד‬ ‫פון‬ ‫און‬ ‫אנען‬ ַ‫ד‬ ‫פון‬ ‫פט‬ ּ‫א‬ ַ‫מ'קל‬ ‫אז‬ ַ .‫שופר‬ ‫ארן‬ ַ‫פ‬ ‫דיבוק‬ .‫ארן‬ ָ‫געוו‬ ‫ביטער‬ ‫איז‬ ‫אי‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫אין‬ ‫אין‬ ‫דערזען‬ .‫ארניע‬ ַ‫חסיד‬ ‫א‬ ַ ‫זיך‬ ‫זיי‬ ‫אכן‬ ַ‫מ‬ .‫חב''דניקעס‬ ‫ארן‬ ָ‫אריינגעפ‬ ַ ‫זיינען‬ ‫רייסן‬ ‫פון‬ ‫ארף‬ ַ‫מ'ד‬ ‫אז‬ ַ ,‫אריין‬ ַ ‫אייווערן‬ ‫די‬ ‫אין‬ ‫אים‬ ‫אנעוועט‬ ַ‫אב‬ ַ‫אר‬ ַ‫מ'ב‬ ‫און‬ ‫מען‬ ‫נעמט‬ ,‫ייד‬ ‫א‬ ַ ‫זיך‬ ‫גייט‬ ,‫אס‬ ַ‫ג‬ ‫''ויצמח‬ ‫צו׃‬ ‫ניט‬ ‫ארטן‬ ָ‫ד‬ ‫מ'גיט‬ ‫סיידן‬ ‫ניט‬ ‫קדיש‬ ‫קיין‬ ‫איז‬ ‫זיי‬ ‫ביי‬ ‫אז‬ ַ .‫אוונען‬ ַ‫ד‬ ‫אנדערש‬ ַ ‫אר‬ ָ‫ג‬ ,‫אכן‬ ַ‫מ‬ ‫ניט‬ ‫שהיות‬ ‫קיין‬ ‫ווייטער‬ ‫ער‬ ‫וועט‬ ,‫דערהערן‬ ‫אר‬ ָ‫נ‬ ‫וועט‬ ‫משיח‬ ‫אז‬ ַ ?‫אדען‬ ָ‫וו‬ .''‫פורקניה‬ ּ ‫אנען‬ ַ‫וו‬ ‫ביז‬ ‫אז‬ ַ ,‫מנחה‬ ‫פ‬ ּ‫א‬ ָ ‫אוון‬ ַ‫ד‬ ‫גיי‬ ‫און‬ .‫אי‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫אין‬ ‫פ‬ ּ‫א‬ ָ‫אר‬ ַ ‫זיך‬ ‫ער‬ ‫פט‬ ּ‫א‬ ַ‫כ‬ ‫אר־שבת‬ ַ‫פ‬ ‫אך‬ ָ‫נ‬ ‫שוין‬ ‫מ'דערלעבט‬ ‫אז‬ ַ .‫צודערצו‬ ‫צוגעלייגט‬ ‫וויפיל‬ ‫אווייס‬ ַ‫ד‬ ‫זיי‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ,‫אן‬ ָ ‫ניט‬ ‫אשרי‬ ‫צו‬ ‫מ'קומט‬ ‫איין‬ ‫סך־הכל‬ ‫זיי‬ ‫ביי‬ ‫איז‬ ‫איבעריקנס‬ .‫כוונה‬ ‫אנצע‬ ַ‫ג‬ ‫די‬ ‫אויסגעוועבט‬ ‫ט'זיך‬ ,‫שמונה־עשרה‬ ‫צו‬ .''‫רבי‬ ‫''דער‬ ‫פזמון׃‬ ּ ‫די‬ ‫פון‬ ‫אנדע‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫א‬ ַ ‫ארן‬ ָ‫אריינגעפ‬ ַ ‫איז‬ ‫אר‬ ָ‫י‬ ‫זעלבן‬ ‫אין‬ ,‫אלט‬ ָ‫געוו‬ ‫אט‬ ָ‫ג‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ .‫אק‬ ָ‫ארעד‬ ַ‫אוו‬ ַ‫נ‬ ‫אין‬ ‫זיי‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫געלערנט‬ ‫אר‬ ָ‫נ‬ ,‫אמעט‬ ַ‫ז‬ ‫פון‬ ‫אזש‬ ַ ‫מוסרניקעס‬ ‫ארומעט‬ ַ ‫זיך‬ ‫אגן‬ ָ‫טר‬ ‫אליין‬ ַ ‫זיי‬ ‫אר‬ ָ‫נ‬ ,‫רשעים‬ ‫זיינען‬ ‫אלע‬ ַ .‫אך‬ ָ‫ד‬ ‫מען‬ ‫קען‬ ‫מוסרניקעס‬ ‫די‬ ‫פון‬ ‫אז‬ ַ ‫פנים‬ ּ‫א‬ ַ .‫אל‬ ָ‫שמ‬ ‫אלט‬ ַ‫ה‬ ‫יענעם‬ ‫ביי‬ ‫און‬ ‫זיטן‬ ‫שלעכטע‬ ‫איז‬ ‫דעם‬ ‫ביי‬ .‫קעשענע‬ ‫אין‬ ‫אט‬ ָ‫ג‬ ‫מיט‬ .‫ארן‬ ָ‫אריינפ‬ ַ ‫אכט‬ ַ‫ארנ‬ ַ‫פ‬ ‫אך‬ ָ‫נ‬ ‫משיח‬ ‫וועט‬ ‫אר‬ ָ‫י‬ ‫אנץ‬ ַ‫ג‬ ‫א‬ ַ ‫פון‬ ‫יידן‬ ‫א‬ ַ ‫אגן‬ ָ‫אריינז‬ ַ – ‫מוסרניקעס‬ ‫די‬ .‫אררעכנט‬ ַ‫פ‬ ‫חברהניקעס‬ ‫ווייסע‬ ‫אר‬ ַ‫פ‬ ‫אי‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫אין‬ ‫ט'מען‬ ‫חב''דער‬ ‫די‬ ‫''שבירת‬ ‫אן׃‬ ַ‫אר‬ ַ‫פ‬ ‫פזמון‬ ּ ‫איין‬ ‫מערניט‬ ‫אויך‬ ‫סך־הכל‬ ‫איז‬ ‫זיי‬ ‫ביי‬ ‫אז‬ ַ .‫משוגעים‬ ‫היימישע‬ ‫אט‬ ַ‫גל‬ ‫טשוועקעס‬ ‫זיך‬ ‫בעטן‬ ‫און‬ ‫אריין‬ ַ ‫פטייק‬ ּ‫א‬ ַ ‫אין‬ ‫זיי‬ ‫גייען‬ .‫קיינער‬ ‫ווייטער‬ ‫און‬ ''‫המידות‬ ‫אלע‬ ַ‫מ‬ .‫אויסעט‬ ‫זיי‬ ‫אכט‬ ַ‫מ'ל‬ ‫אז‬ ַ ‫פעל‬ ּ‫נת‬ ‫ניט‬ ‫ווערן‬ ‫זיי‬ ‫אז‬ ַ ‫אויספיינען‬ ‫זיך‬ ,‫אס‬ ָ‫ארוו‬ ַ‫פ‬ .‫אנגען‬ ַ‫דערל‬ .‫אלן‬ ַ‫איינפ‬ ‫קען‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫ארנישניט‬ ָ‫ג‬ ‫ט'מען‬ ‫אך‬ ַ‫ז‬ ‫איין‬ .‫ארן‬ ָ‫געוו‬ ‫דולעניש‬ ‫א‬ ַ ‫איז‬ ‫איער‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫ריכטיקע‬ ‫די‬ ‫ביי‬ ‫די‬ ,‫גערופן‬ ‫זיי‬ ‫מען‬ ‫אזוי'ט‬ ַ – ''‫נודניקעס‬ ‫''צווייערליי‬ ‫די‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫צו‬ .‫אנען‬ ַ‫ארשט‬ ַ‫פ‬ ‫זיך‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫אריץ‬ ַ‫דיזש‬ ‫און‬ ‫סווירדון‬ .‫אי‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫אדע‬ ַ‫גר‬ ‫אן‬ ָ‫אנגעט‬ ָ ‫כבוד‬ ‫אנצן‬ ַ‫ג‬ ‫דעם‬ – ‫ארענע‬ ָ‫אנגעפ‬ ָ !‫אלן‬ ַ‫ארפ‬ ַ‫פ‬ ‫איז‬ ‫פעט‬ ּ‫אנגעטשע‬ ָ .‫אס‬ ָ‫ד‬ ‫ניט‬ ‫גערעכנט‬ ‫זיך‬ ‫אט‬ ָ‫ס'ה‬ ‫ווער‬ .‫ארעט‬ ַ‫ארכמ‬ ַ‫פ‬ ‫אומעטום‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫מחלוקת‬ ‫פון‬ ‫לופט‬ ‫ארסמטע‬ ַ‫פ‬ ‫די‬ .‫אנגען‬ ַ‫געג‬ ‫ניט‬ ‫ס'איז‬ ‫אר‬ ָ‫נ‬ ,‫שלום‬ ‫אין‬ ‫אריינגעלייגט‬ ַ ‫דעם‬ ‫פון‬ ‫איז‬ ‫אים‬ ,‫גערופן‬ ‫אים‬ ‫ט'מען‬ ‫אל‬ ָ‫פ‬ ּ‫אמינ‬ ַ‫ק‬ ‫ארקיל‬ ַ‫מ‬ '‫ר‬ ,‫רב‬ ‫איער‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫דעם‬ ‫דער‬ ‫אינמיטן‬ ‫אויפגערודערט‬ ‫עדה‬ ‫זיין‬ ‫ער‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אר‬ ָ‫י‬ ‫א‬ ַ ‫אוועק‬ ַ .‫ארן‬ ָ‫געוו‬ ‫ניט־גוט‬ ‫אלעמען‬ ַ .‫דרשה‬ ‫שבתדיקער‬ ‫אל‬ ָ‫מ‬ ‫צוויי‬ ‫אנצע‬ ַ‫ג‬ ‫אר‬ ָ‫נ‬ ‫אל‬ ָ‫מ‬ ‫איין‬ ‫ניט‬ .‫אזוי‬ ַ ‫איז‬ ‫דעם‬ ‫פון‬ ‫אך‬ ַ‫ז‬ ‫די‬ !‫איער‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫רבותי‬ – ‫ארטן‬ ָ‫ד‬ ‫און‬ ‫שלום‬ ‫מען‬ ‫רעדט‬ ‫א‬ ָ‫ד‬ .‫שלום‬ ‫ואין‬ ‫שלום‬ ‫שלום‬ ‫אגט׃‬ ָ‫געז‬ ‫הנביא‬ ‫ירמיהו‬ ‫אך‬ ָ‫ד‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫ירושלים‬ ‫אויף‬ ‫אל‬ ָ‫מ‬ ‫איין‬ ?‫אל‬ ָ‫מ‬ ‫צוויי‬ ‫אס‬ ָ‫פארוו‬ '‫אי‬ .‫א‬ ָ‫ניט‬ ‫איז‬ ‫שלום‬ ‫קיין‬ ‫און‬ ‫שלום‬ ‫מען‬ ‫רעדט‬ .‫כת‬ ‫א‬ ַ ‫איז‬ ‫א‬ ָ‫ד‬ ‫און‬ ‫כת‬ ‫א‬ ַ ‫איז‬ ‫א‬ ָ‫ד‬ ‫אז‬ ַ .‫זיין‬ ‫ניט‬ ‫שלום‬ ‫קיין‬ ‫א'עט‬ ָ‫ד‬ !‫אי‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫אויף‬ ‫אל‬ ָ‫מ‬ ‫איין‬ ‫און‬ ‫די‬ ‫וואו‬ ‫אט‬ ָ‫שט‬ ‫א‬ ַ ‫פון‬ ‫קומסטע‬ !‫געזונטערהייט‬ ‫איז‬, ‫בקבלה‬ ‫מנהג‬ ‫אנדער‬ ַ ‫אן‬ ַ ‫אסטע‬ ָ‫ה‬ !‫אדרבא‬ ַ ‫אט‬ ָ ?‫ניט‬ '‫א‬ ַ ‫אגן‬ ָ‫ז‬ ‫'עט‬ ‫אימיצער‬ !‫אג‬ ָ‫ז‬ ‫איז‬ ,‫חול‬ ‫של‬ ‫שחרית‬ ‫צו‬ ‫אך‬ ָ‫מיטוו‬ ‫פעט‬ ּ‫א‬ ָ ‫מען‬ ‫אגט‬ ָ‫ז‬ ‫יוצרות‬ ‫טרייבן‬ ‫מחלוקת‬ ‫פון‬ . ‫ז‬ ‫ד‬ ‫נ‬ ‫ו‬ ‫א‬ ‫אויף‬ ‫אנעט‬ ָ ‫זיך‬ ‫מען‬ ‫זעצט‬ ,‫ניט‬ ‫זיי‬ ‫קלעקט‬ !‫שה‬ ׂ‫מע‬ ‫די‬ '‫אי‬ 276 ‫אויכעט‬ ‫מען‬ ‫ווערט‬ ‫וועלט‬ ‫ע‬ ‫נ‬ ‫ע‬ ‫י‬ ‫און‬ ‫אנעט‬ ָ ‫מען‬ ‫ווערט‬ ‫וועלט‬ ‫י‬ ‫ד‬ .‫חינם‬ ‫שנאת‬ ‫אך‬ ָ‫ד‬ ‫ווערט‬ ‫וועט‬ ‫אי‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫אז‬ ַ ‫פשיטא‬ ּ ‫א‬ ַ ‫אך‬ ָ‫ד‬ ‫איז‬ ‫ארן‬ ָ‫געוו‬ ‫חרוב‬ ‫דערפון‬ ‫איז‬ ‫בית־המקדש‬ ‫דער‬ ‫אז‬ ַ .‫אן‬ ָ ‫וועלן‬ ‫אלצדינג‬ ַ ,‫ישראל‬ ‫אלמן‬ ‫לא‬ !‫ארקויפן‬ ַ‫פ‬ ‫שטיבער‬ ‫די‬ ‫בעסער‬ !‫יידן‬ .‫ווערן‬ ‫חרוב‬ ‫דערפון‬ ‫מען‬ ‫איז‬ ‫אג‬ ָ‫ט‬ ‫היינטיקן‬ ‫ביי‬ ‫אז‬ ַ ?‫א‬ ַ ,‫ריידן‬ ‫צו‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫א‬ ָ‫ד‬ ‫איז‬ ‫אס‬ ָ‫אוו‬ ַ !‫ארענע‬ ָ‫אנגעפ‬ ָ ‫די‬ ,‫פן‬ ּ‫א‬ ַ‫צעכ‬ ‫זיי‬ ‫זיך‬ ‫מען‬ ‫'עט‬ ‫ישוב‬ ‫נייעם‬ ‫א‬ ַ !''‫וממולדתך‬ ‫מארצך‬ ‫לך‬ ‫''לך‬ ‫ס'איז‬ .‫געגליכן‬ ‫אבינו'ן‬ ‫אברהם‬ ‫צו‬ !‫אנגען‬ ַ‫געג‬ – ‫וילך‬ .‫אויפגעשטעלט‬ ‫זיך‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫ער‬ – ‫ויקם‬ !‫איענען‬ ָ‫אויססטר‬ ''!‫אנגען‬ ַ‫''געג‬ .''‫''ש'כח‬ ‫א‬ ַ ‫פון‬ ‫ניגון‬ ‫מיטן‬ ,‫אן‬ ָ‫געט‬ ‫שריי‬ ‫א‬ ַ ‫אינאיינעם‬ ‫פללים‬ ּ‫מת‬ ‫די‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫אזוי‬ ַ ‫אלדס‬ ָ‫וויט‬ ‫פון‬ ‫אז‬ ַ .‫אריין‬ ַ ‫פייער‬ ‫אין‬ ‫מען‬ ‫גייט‬ ‫ארט‬ ָ‫וו‬ ‫א‬ ַ ‫אלס‬ ָ‫פ‬ ּ‫אמינ‬ ַ‫ק‬ ‫ארקיל‬ ַ‫מ‬ '‫ר‬ ‫אר‬ ַ‫פ‬ .‫געווען‬ ‫אל‬ ָ‫פ‬ ּ‫אמינ‬ ַ‫ק‬ ‫מבית‬ ‫רבנים‬ ‫די‬ ‫אי‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫אין‬ ‫זיינען‬ ‫אך‬ ָ‫נ‬ ‫ארן‬ ָ‫י‬ ‫ניט‬ ‫בעלנים‬ ‫קיין‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫שטיבער‬ ‫די‬ ‫אויף‬ .‫געדויערט‬ ‫ט'ניט‬ ‫חודש‬ ‫קיילעכדיקן‬ ‫קיין‬ .‫מוסרניק‬ ‫א‬ ַ ‫וואו‬ ,‫חב''דער‬ ‫א‬ ַ ‫וואו‬ .‫אויסגעפעלט‬ ‫רעהו׃‬ ‫אל‬ ‫איז‬ ‫אן‬ ָ‫געט‬ ‫שושקע‬ ‫א‬ ַ ‫מען‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ,‫אי‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫אזן‬ ָ‫ארל‬ ַ‫פ‬ ‫ביים‬ ‫אלטן‬ ַ‫געה‬ ‫אט‬ ָ‫ס'ה‬ ‫אז‬ ַ ‫אויף‬ ‫ארט‬ ָ‫וו‬ ‫אנדער‬ ַ ‫קיין‬ .''‫פען‬ ּ‫א‬ ַ‫צעדר‬ ‫אנדערן‬ ַ ‫דעם‬ ‫איינער‬ ,‫ארענע‬ ָ‫אנגעפ‬ ָ ‫די‬ ,‫זיך‬ ‫זיי‬ ‫אלן‬ ָ‫''ז‬ .''‫ארענע‬ ָ‫אנגעפ‬ ָ'' – ‫געווען‬ ‫ניט‬ ‫אלסט‬ ָ‫אמ‬ ַ‫ד‬ ‫אי‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫אין‬ ‫איז‬ ‫פזידלען‬ ּ‫א‬ ָ ‫אין‬ ‫משה־רבינו'ן‬ ‫ישראל‬ ‫בני‬ ‫די‬ ‫ווי‬ ‫אנגען‬ ַ‫אכגעג‬ ָ‫נ‬ ‫ארקילן‬ ַ‫מ‬ '‫ר‬ ‫זיינען‬ ‫איער‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫די‬ ‫איז‬ ‫ער‬ ,‫פוס‬ ‫א‬ ַ ‫מיט‬ ‫אן‬ ָ‫ט‬ ‫צו‬ ‫אט‬ ַ‫געה‬ ‫אט‬ ַ‫ה‬ ‫ער‬ ‫אר‬ ָ‫נ‬ ,‫געווען‬ ‫ניט‬ ‫ער‬ ‫איז‬ ‫זקן‬ ‫קיין‬ .‫מדבר‬ ‫די‬ ‫מיט‬ ‫חב''דניקעס‬ ‫די‬ ,‫אי‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫אין‬ ‫ארבליבענע‬ ַ‫פ‬ ‫די‬ .‫שטעקן‬ ‫א‬ ַ ‫מיט‬ ‫אנגען‬ ַ‫ארומגעג‬ ַ ‫אס‬ ַ‫ג‬ ‫אין‬ ‫אלע‬ ַ ‫מ'איז‬ ,‫אכט‬ ַ‫געמ‬ ‫רעדל‬ ‫א‬ ַ ‫אויך‬ ‫זיך‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫פויערים‬ ּ ‫פולע‬ ‫א‬ ַ ,‫מוסרניקעס‬ ‫רוח‬ ‫דער‬ ‫אוועקפירן‬ ַ ‫יידן‬ ‫מיט‬ ‫עדה‬ ‫זיין‬ ‫טוט‬ ‫רב‬ ‫דער‬ ‫ווי‬ ‫אנקוקן‬ ָ ,‫חידושים‬ ‫אויף‬ ‫אנען‬ ַ‫געשט‬ .‫צופוס‬ ‫אר‬ ָ‫נ‬ ‫פירן‬ ‫ער‬ ‫טוט‬ ‫עדה‬ ‫זיין‬ ‫אז‬ ַ ,‫ארקיל‬ ַ‫מ‬ '‫ר‬ ,‫ארט‬ ַ‫פ‬ ּ‫איינגעש‬ ‫זיך‬ ‫ער'ט‬ .‫אהין‬ ַ‫וואו‬ ‫ווייס‬ ‫פנים‬ ּ ‫איבערן‬ ‫ארויפצוצו‬ ַ ‫זיינע‬ ‫ארד‬ ָ‫ב‬ ‫ארצע‬ ַ‫שוו‬ ‫אנגע‬ ַ‫ל‬ ‫די‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫ווינט‬ ‫צפונדיקער‬ ‫א‬ ַ ‫וויילע‬ ‫אלע‬ ַ ‫ער‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫פן‬ ּ‫אס‬ ָ‫קנ‬ ‫בערדישע‬ ‫פון‬ ‫ארונעס‬ ַ‫פ‬ ּ‫ש‬ ‫דורך‬ .‫אזן‬ ָ‫אנדערגעבל‬ ַ‫אנ‬ ַ‫פ‬ ‫ער‬ ‫עלעהיי‬ ,‫אויגן‬ ‫די‬ ‫איבער‬ ‫אנט‬ ַ‫ה‬ ‫די‬ ‫ארויפגעלייגט‬ ַ ‫ער'ט‬ ,‫אינדערווייטנס‬ ‫ארויסגעקוקט‬ ַ .‫אזיריק‬ ַ‫ק‬ ‫א‬ ַ ‫זיך‬ ‫אכט‬ ַ‫מ‬ ‫מיטן‬ ‫קריינען‬ ‫די‬ ‫מיט‬ ‫ספר־תורהס‬ ‫די‬ ,‫אגן‬ ָ‫פגעטר‬ ּ‫א‬ ָ ‫אריין‬ ַ ‫וועג‬ ‫אין‬ ‫ט'מען‬ ‫אלצדינג‬ ַ ‫אויף‬ ‫ארויפגעשטעלט‬ ַ ‫ט'מען‬ ‫אלצדינג‬ ַ .‫שטיבער‬ ‫די‬ ‫פון‬ ‫אכן‬ ַ‫ז‬ ‫אלע‬ ַ ‫מיט‬ ,‫ספרים‬ ‫די‬ ‫מיט‬ ‫טייטל‬ ‫קינדער‬ .‫פלע‬ ּ‫פלע־‬ ּ‫פלע־‬ ּ ‫פון‬ ‫משקל‬ ‫אויפן‬ ‫הינער‬ ‫די‬ ‫אנגעטריבן‬ ָ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫יידענעס‬ .‫וועגענער‬ ‫די‬ ‫ווי‬ ‫קנוילן‬ ‫אמדיקע‬ ַ‫ז‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫ארום‬ ַ ‫און‬ ‫ארום‬ ַ .‫געפירט‬ ‫בהמות‬ ‫די‬ ‫שטריקלעך‬ ‫מיט‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ .‫אינדערלופטן‬ ‫אזן‬ ָ‫צעבל‬ ‫זיך‬ ‫אלקנס‬ ָ‫וו‬ ‫אומרואיקע‬ ‫ט'מען‬ ‫אטלייט‬ ָ‫שט‬ ‫די‬ .‫געהייסן‬ ''‫שטעטל‬ ‫ליכטיקע‬ ‫''די‬ ‫דור־דורות‬ ‫פון‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אי‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫איער‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫די‬ .''‫שילט־ליכט‬ ‫איער‬ ַ‫אמ‬ ַ‫''ק‬ – ‫אוועס‬ ָ‫אט‬ ַ‫ק‬ ‫אויף‬ ,‫גערופן‬ ''‫בענטש־ליכט‬ ‫איער‬ ַ‫אמ‬ ַ‫''ק‬ .‫הבדלה‬ ‫צו‬ ‫ווער‬ ‫און‬ ‫שבתדיקע‬ ‫ווער‬ .‫אקסענע‬ ַ‫וו‬ ‫ווער‬ ‫און‬ ‫חלבנע‬ ‫ווער‬ .‫אכט‬ ַ‫געמ‬ ‫ליכט‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫ווילנע‬ ‫אין‬ ‫זיך‬ ‫ט'מען‬ ‫ליכט‬ ‫איער‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫איבער‬ .‫פויערים‬ ּ ‫די‬ ‫אר‬ ַ‫פ‬ ‫ווער‬ ‫און‬ ‫יום־טובדיקע‬ ‫ווער‬ .‫געדונגען‬ ‫אזש‬ ַ ‫וועגענער‬ ‫די‬ ‫אויף‬ ‫אנגעלייגט‬ ָ ‫געווען‬ ‫זיינען‬ ,‫אלטן‬ ַ‫געה‬ ‫ים־סוף‬ ‫אמדיקן‬ ַ‫ז‬ ‫ביים‬ ‫אט‬ ָ‫ס'ה‬ ‫אז‬ ַ .‫ארבטע‬ ַ‫אפ‬ ַ‫ב‬ ‫און‬ ‫פשוטע‬ ּ ,‫דינע‬ ‫און‬ ‫דיקע‬ ,‫קליינע‬ ‫און‬ ‫גרויסע‬ .‫שטייט‬ ‫וועלט‬ ‫די‬ ‫אס‬ ָ‫אוו‬ ַ ‫ליכט‬ ‫אויף‬ ‫גענוג‬ ‫אדעוועט‬ ָ‫געה‬ ‫אי‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫אין‬ ‫ט'מען‬ ‫בינען‬ .‫אקסענע‬ ַ‫וו‬ ‫די‬ ‫גערעכנט‬ ‫זיך‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫בעסטע‬ ‫די‬ ‫אנצע‬ ַ‫ג‬ ‫די‬ ‫פט‬ ּ‫מיטגעשלע‬ ‫ט'מען‬ ‫אונטערוועגנס‬ .‫פרעהן‬ ּ ‫אויף‬ ‫אנשיקן‬ ָ ‫מכה‬ ‫עלפטע‬ ‫אן‬ ַ ‫לעמעלעך‬ ‫די‬ .‫בינען־שטיבעלעך‬ ,‫אקן‬ ָ‫בינשט‬ ,‫שטייגן‬ ,‫קעסטלעך‬ – ‫בינען‬ ‫די‬ ‫פון‬ ‫אניע‬ ַ‫אדעוו‬ ָ‫ה‬ 277 ‫אין‬ ‫אג‬ ָ‫ט‬ ‫הייסער‬ ‫א‬ ַ .‫געזשומזשעט‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫בינען‬ ‫די‬ .‫געהירזשעט‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫פערד‬ .‫געמעקעט‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ .''‫אי‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫יציאת‬ ‫פנקס‬ ּ'' ‫אין‬ ‫ארשריבן‬ ַ‫פ‬ ‫אלצדינג‬ ַ ‫אך‬ ָ‫ד‬ ‫ס'שטייט‬ ,‫געווען‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬ ‫איז‬ ‫אייר‬ ‫אהין‬ ַ‫וואו‬ ‫געוואוסט‬ ‫שוין‬ ‫רב‬ ‫דער‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫שטערנווייזער‬ ‫אגעדיקן‬ ָ‫בייט‬ ‫א‬ ַ ‫אטס‬ ָ‫ג‬ ‫מיט‬ ‫ווי‬ ‫דערפל‬ ‫א‬ ַ ‫אין‬ ‫אנגעקומען‬ ָ ‫מ'איז‬ .‫אסטעוו‬ ָ‫פ‬ ּ ‫פון‬ ‫זייט‬ ‫אין‬ ,‫יידן‬ ‫די‬ ,‫פגעפירט‬ ּ‫א‬ ָ ‫זיי‬ ‫ער'ט‬ .‫גיין‬ ‫שטיבעלעך‬ ‫פן‬ ּ‫א‬ ַ‫אויפקל‬ ‫ארף‬ ַ‫מ'ד‬ ‫אז‬ ַ ‫פויערים‬ ּ ‫די‬ ‫אגט‬ ָ‫אנגעז‬ ָ ‫רב‬ ‫דער‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫ארטן‬ ָ‫ד‬ .‫אוויטש‬ ַ‫בוצ‬ ‫די‬ ‫דערזען‬ .‫אכטלעגער‬ ַ‫נ‬ ‫מען‬ ‫ארף‬ ַ‫ד‬ ‫דערוויילע‬ .‫ווייטער־צו‬ ‫ביסל‬ ‫א‬ ַ ‫ישוב‬ ‫נייעם‬ ‫א‬ ַ ‫אויף‬ .‫ליכט‬ ‫די‬ ‫מיט‬ ‫אלן‬ ָ‫אויסצ‬ ‫אפריער‬ ַ ‫זיי‬ ‫אל‬ ָ‫מ'ז‬ ‫אנט‬ ָ‫געמ‬ ‫זיי‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫ליכט‬ ‫איער‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫מיט‬ ‫וועגענער‬ .‫ארט‬ ָ ‫אויפן‬ ‫אוועקגעגעבן‬ ַ ‫זיי‬ ‫ט'מען‬ ‫ווילנע‬ ‫אין‬ ‫אר‬ ַ‫בולוו‬ ‫אווסקע‬ ָ‫אנדר‬ ַ‫אלעקס‬ ַ ‫אויף‬ ‫ליכט‬ ‫גענוג‬ !‫ליכט‬ ,‫איער‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫ביי‬ ‫ווערדע‬ ‫א‬ ַ ‫ביזקל‬ ‫אכן‬ ָ‫דערקר‬ ‫איז‬ ‫ער‬ ,‫אוועק‬ ַ ‫שטעקן‬ ‫מיטן‬ ‫אג‬ ָ‫ט‬ ‫זעלביקן‬ ‫אין‬ ‫אך‬ ָ‫נ‬ ‫איז‬ ‫ארקיל‬ ַ‫מ‬ '‫ר‬ ‫אין‬ ‫אנען‬ ַ‫געשט‬ ‫ארטן‬ ָ‫ד‬ ‫איז‬ ‫ער‬ .‫געווען‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬ ‫איז‬ ‫אן‬ ַ‫ארטש‬ ַ‫דוו‬ ‫פון‬ ‫זייט‬ ‫אין‬ .‫אלד‬ ַ‫וו‬ ‫ווינקל‬ ‫א‬ ַ ‫אין‬ ‫זיך‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫לבנה‬ ‫פייערדיק־רויטע‬ ‫א‬ ַ .‫שקיעה‬ ‫דער‬ ‫ביז‬ ‫ניט‬ ‫שיער‬ ‫ודבש‬ ‫חלב‬ ‫זבת‬ ‫ארץ‬ ‫זיין‬ .‫געזען‬ ‫ניט‬ ‫ארן‬ ָ‫י‬ ‫זיינע‬ ‫אין‬ ‫ער‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫לבנה‬ ‫שענערע‬ ‫קיין‬ .‫עפר‬ ‫שוכן‬ ‫א‬ ַ ‫זון‬ ‫א‬ ַ ‫אויף‬ ‫אסטן‬ ָ‫ארמ‬ ַ‫פ‬ ‫טובה׃‬ ‫בשורה‬ ‫די‬ ‫געווען‬ ‫מכריז‬ ‫עדה‬ ‫זיין‬ ‫און‬ ‫אוויטש‬ ַ‫בוצ‬ ‫אין‬ ‫מחנה‬ ‫זיין‬ ‫צו‬ ‫צוריק‬ ‫איז‬ ‫ער‬ ‫פון‬ ‫זייט‬ ‫אין‬ ,‫ווייט‬ ‫ניט‬ ‫א‬ ָ‫ד‬ ‫איענען‬ ָ‫אויססטר‬ ‫אזן‬ ָ‫ל‬ ‫מען‬ ‫'עט‬ ‫אונדזערן‬ ‫ישוב‬ ‫דעם‬ – ‫מען‬ ‫אל‬ ָ‫ז‬ ‫ווי‬ .‫דער־וועלט‬ ‫אויף‬ ‫א‬ ָ‫ד‬ ‫לבנה‬ ‫שענסטע‬ ‫די‬ ‫אן‬ ַ‫אר‬ ַ‫פ‬ ‫איז‬ ‫ארטן‬ ָ‫ד‬ '‫א‬ ַ ,‫אן‬ ַ‫ארטש‬ ַ‫דוו‬ ‫ניט‬ ,‫ארעוויטש‬ ָ‫אוו‬ ַ ‫ניט‬ ‫אנילעוויטש‬ ָ‫ד‬ ‫ניט‬ ,‫הייסן‬ ‫ער‬ ‫אל‬ ָ‫ז‬ ,‫אונדזערן‬ ‫ישוב‬ ‫דעם‬ ‫אנרופן‬ ָ !‫לבנה־וויטש‬ ‫אנדערש׃‬ ַ ‫און‬ ‫אי‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫צווישן‬ ,‫וועג‬ ‫אסטעווער‬ ָ‫פ‬ ּ ‫אויפן‬ ‫אנעוויטש‬ ָ‫לעוו‬ ‫שטייט‬ ‫אג‬ ָ‫ט‬ ‫היינטיקן‬ ‫ביזן‬ .‫אן‬ ַ‫ארטש‬ ַ‫דוו‬ ‫גענומען‬ ‫ארגן‬ ָ‫מ‬ ‫אויף‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ,‫פלישתים‬ ּ ‫די‬ ‫ווי‬ ‫געזונטע‬ ,‫פויערים‬ ּ ‫אוויטשער‬ ַ‫בוצ‬ ‫א‬ ַ .‫אויסגעקליבן‬ ‫זיך‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אל‬ ָ‫פ‬ ּ‫אמינ‬ ַ‫ק‬ ‫ארקיל‬ ַ‫מ‬ '‫ר‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫ארט‬ ָ ‫אויפן‬ ‫ריזן־ביימער‬ ‫די‬ ‫אזן‬ ָ‫פל‬ ּ‫א‬ ָ‫אר‬ ַ ‫אך‬ ַ‫פל‬ ‫אויף‬ ‫פגעטעסעט‬ ּ‫א‬ ָ ,‫ארע‬ ָ‫ק‬ ‫די‬ ‫פגעשיילט‬ ּ‫א‬ ָ‫אר‬ ַ .‫אזן‬ ָ‫פגעל‬ ּ‫א‬ ָ‫אר‬ ַ ‫זיי‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫בוים‬ ‫א‬ ַ ‫אך‬ ָ‫נ‬ ‫בוים‬ ‫אלע‬ ַ ‫פון‬ ‫ארבעטן‬ ַ‫ארומ‬ ַ ‫אל‬ ָ‫מ'ז‬ ‫אלטערס‬ ַ‫ה‬ ‫גרויסע‬ ‫צוויי‬ ‫אויף‬ ‫ארויפגעשטעלט‬ ַ ‫און‬ ‫ברעגן‬ ‫די‬ ‫אלעוועשקע‬ ָ‫ה‬ ‫א‬ ַ ‫מיט‬ ‫אנגעשמירט‬ ָ ‫און‬ ‫אן‬ ָ‫געט‬ ‫צי‬ ‫א‬ ַ ‫זיי‬ ,‫שטריקלעך‬ ‫אנגעצויגן‬ ָ ‫אט‬ ָ‫מ'ה‬ .‫זייטן‬ ‫פון‬ ,‫אלטן‬ ַ‫געה‬ ‫זעג‬ ‫די‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫צוויי‬ .‫איינשניידן‬ ‫אוואו‬ ַ ‫סימנימלעך‬ ‫ארצע‬ ַ‫שוו‬ ‫אכן‬ ַ‫מ‬ ‫צו‬ ‫אויף‬ ‫קענען‬ ‫כרך‬ ‫א‬ ַ ‫חודש‬ ‫א‬ ַ ‫אר‬ ַ‫פ‬ ‫אלטן‬ ָ‫וו‬ ‫מקומות‬ ‫יענע‬ ‫אין‬ ‫פויערים‬ ּ ‫די‬ .‫אונטן‬ ‫פון‬ ‫און‬ ‫אויבן‬ .‫כוחות‬ ‫עשו'ס‬ ‫מיט‬ ‫ס'איז‬ ‫אז‬ ַ .‫אויפשטעלן‬ ‫אינעם‬ ‫אזן‬ ָ‫אוועקגעל‬ ַ ‫זיך‬ ,‫אזן‬ ָ‫ארל‬ ַ‫פ‬ ‫אנציע‬ ַ‫סט‬ ‫אוויטשער‬ ַ‫בוצ‬ ‫זייער‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫איער‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫די‬ .‫כנען‬ ‫ארץ‬ ‫אנגעגרייטן‬ ָ ,‫אוועס‬ ָ‫ס‬ ‫אכט‬ ַ‫ביינ‬ ‫געהוילט‬ ,‫פיקס‬ ‫אפן‬ ָ‫געל‬ ‫און‬ ‫וועלף‬ ‫געוועלטיקט‬ ‫אבן‬ ָ‫ס'ה‬ ‫וואו‬ ‫ארטן‬ ָ‫ד‬ .‫ארן‬ ָ‫געוו‬ ‫דליטא‬ ‫אנעוויטש‬ ָ‫לעוו‬ ‫איז‬ ‫פעט‬ ּ‫ש‬ .‫תורה‬ ‫געלערנט‬ ‫נעכט‬ ‫מיט‬ ‫טעג‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫ארקיל‬ ַ‫מ‬ '‫ר‬ ‫רב‬ ‫אנעוויטשער‬ ָ‫לעוו‬ ‫דער‬ ‫צוקוקן‬ ‫און‬ ‫ליכט‬ ‫אקסענע‬ ַ‫וו‬ ‫גרויס‬ ‫צוויי‬ ‫ביי‬ ‫לערנען‬ ‫געווען‬ ‫געפעלן‬ ‫ארק‬ ַ‫שט‬ ‫אים‬ ‫איז‬ ‫אכט‬ ַ‫ביינ‬ .‫לבנה־שיין‬ ‫העלער‬ ‫דער‬ ‫אר‬ ַ‫פ‬ ‫אנצן‬ ַ‫ט‬ ‫זייערע‬ ‫אטנס‬ ָ‫ש‬ ‫די‬ ‫ווי‬ ‫זיך‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫לבנה‬ ‫אקער‬ ָ‫אל‬ ַ‫ס‬ ‫ווי‬ ‫געווען‬ ‫אכטפול‬ ַ‫פר‬ ּ ‫מער‬ ‫איז‬ ,‫אגט‬ ָ‫געז‬ ‫מען‬ ‫אזוי'ט‬ ַ ,‫לבנה‬ ‫די‬ ,‫מתנגד‬ ‫אם־פייערדיקער‬ ַ‫פל‬ ‫א‬ ַ ‫געווען‬ ‫איז‬ ‫ארקיל‬ ַ‫מ‬ '‫ר‬ .‫אנד‬ ַ‫ל‬ ‫אנצן‬ ַ‫ג‬ ‫איבערן‬ ‫אט‬ ַ‫געה‬ ‫שם‬ ‫א‬ ַ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אין‬ ‫אריינעט‬ ַ ‫ארט‬ ָ‫פ‬ ‫און‬ ‫ער‬ ‫נעמט‬ .''‫אגט‬ ָ‫געז‬ ‫מען‬ ‫אזוי'ט‬ ַ'' ‫דער‬ ‫אגן‬ ָ‫קל‬ ‫אויף‬ ‫געטויגט‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אים‬ ‫אכט‬ ַ‫אטר‬ ַ‫ב‬ ‫ט'ער‬ ‫אכט‬ ַ‫נ‬ ‫אנצע‬ ַ‫ג‬ ‫א‬ ַ .‫אווסק‬ ָ‫אנדר‬ ַ‫אלעקס‬ ַ‫א־‬ ָ‫אוו‬ ָ‫נ‬ ‫און‬ ‫דוקשט‬ ‫צווישן‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ,‫אק‬ ָ‫אל‬ ַ‫ס‬ ‫ארניט‬ ָ‫ג‬ ‫זיך‬ ‫נעמט‬ ‫לבנה‬ ‫אקער‬ ָ‫אל‬ ַ‫ס‬ ‫פון‬ ‫שיינקייט‬ ‫די‬ ‫אז‬ ַ ‫איינגעזען‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫ער‬ .‫לבנה‬ ‫די‬ ‫ארטן‬ ָ‫ד‬ 278 ‫דער‬ ‫צו‬ .‫אזערעס‬ ָ ‫אקער‬ ָ‫אל‬ ַ‫ס‬ ‫די‬ ‫אין‬ ‫פיגלונג‬ ּ‫פש‬ ּ‫א‬ ָ ‫איר‬ ‫פון‬ ,‫אדען‬ ָ‫וו‬ ‫אר‬ ָ‫נ‬ ,‫גופא‬ ‫לבנה‬ ‫דער‬ ‫פון‬ .‫ניט‬ ‫זי‬ ‫קומט‬ ,‫שהיא‬ ‫כמות‬ ,‫גופא‬ ‫איר‬ ‫אין‬ ‫שטעקט‬ ‫אכט‬ ַ‫פר‬ ּ ‫איר‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ,‫לבנה‬ ‫אנעוויטשער‬ ָ‫לעוו‬ ‫ער‬ .‫ספרים‬ ‫קבלה‬ ‫אויך‬ ‫מער‬ ‫אל‬ ָ‫אמ‬ ַ‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫לערנען‬ ‫גענומען‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אל‬ ָ‫פ‬ ּ‫אמינ‬ ַ‫ק‬ ‫ארקיל‬ ַ‫מ‬ '‫ר‬ .''‫זעירא‬ ‫''נהורא‬ ‫אנגערופן‬ ָ ‫ער'ט‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫ספר‬ ‫אייגענעם‬ ‫אן‬ ַ ‫צו‬ ‫גענומען‬ ‫זיך‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אר‬ ָ‫נ‬ ‫אך‬ ָ‫ד‬ ‫קען‬ ‫ליכטציער‬ ‫מיט‬ ‫שטעטל‬ ‫א‬ ַ ‫אין‬ ‫אכט‬ ַ‫פר‬ ּ‫וועלט־‬ ‫א‬ ַ ‫לבנה‬ ‫א‬ ַ ‫א‬ ָ‫ד‬ ‫ס'איז‬ ‫אז‬ ַ ‫און‬ .‫ארויס‬ ַ ‫דערפון‬ ‫אך‬ ַ‫ז‬ ‫איין‬ ‫קוים‬ ‫מען‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ,‫אויפגעשטעלט‬ ‫אנעוויטש‬ ָ‫לעוו‬ ‫אט‬ ָ‫מ'ה‬ ‫אז‬ ַ ‫אלסט‬ ָ‫אמ‬ ַ‫ד‬ ,‫צייטן‬ ‫ערשטע‬ ‫די‬ ‫ביז‬ ‫ליגן‬ ‫מען‬ ‫בלייבט‬ ‫אפן‬ ָ‫של‬ ‫און‬ ,‫אריין‬ ַ ‫אכט‬ ַ‫נ‬ ‫דער‬ ‫אין‬ ‫פעטער‬ ּ‫ש‬ ‫אלץ‬ ַ ‫אכט‬ ַ‫מ'וו‬ ‫אז‬ ַ ‫אמערקט‬ ַ‫ב‬ .‫אריין‬ ַ ‫אג‬ ָ‫ט‬ ‫אין‬ ‫ווייטער‬ ‫א‬ ָ‫ד‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫פט‬ ּ‫א‬ ַ‫געכ‬ ‫זיך‬ ‫מען‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ,‫ווינטער־צו‬ ‫צו‬ ‫קירצן‬ ‫זיך‬ ‫גענומען‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫טעג‬ ‫די‬ ‫אז‬ ַ ‫די‬ ,‫גערופן‬ ‫זיי‬ ‫מען‬ ‫אזוי'ט‬ ַ ,‫לבנהדיקע‬ ‫די‬ ,‫אט‬ ַ‫געה‬ ‫אלט‬ ָ‫ה‬ ‫זיי‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫ארבעטן‬ ַ .‫זיך‬ ‫טוט‬ ‫צונויף‬ ‫זיך‬ ‫פלעכט‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫ליכט‬ ‫געצויגענע‬ ‫אייגן‬ ‫פון‬ ‫שיין‬ ‫רויטער‬ ‫דער‬ ‫ביי‬ ,‫אנעוויטשער‬ ָ‫לעוו‬ .‫הימל‬ ‫פון‬ ‫אלן‬ ַ‫שטר‬ ‫אכטיקע‬ ַ‫נ‬ ‫ווייסע‬ ‫די‬ ‫מיט‬ ‫פ‬ ּ‫א‬ ָ ‫מען‬ ‫אוונט‬ ַ‫ד‬ ‫שחרית‬ ‫אז‬ ַ ‫אך‬ ָ‫מה־ד‬ ,‫כשורה‬ ‫אלצדינג‬ ַ ‫ס'איז‬ ‫אז‬ ַ ‫פסקנט‬ ּ‫גע‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫רב‬ ‫דער‬ ‫אט‬ ָ‫מ'ה‬ .‫צו‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬ ‫אלט‬ ַ‫פ‬ ‫אפן‬ ָ‫של‬ ‫זיך‬ ‫לייגן‬ ‫ארן‬ ַ‫פ‬ ‫ארט‬ ַ‫ה‬ ,‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫מערניט‬ ,‫אנג‬ ַ‫זונאויפג‬ ‫אכן‬ ָ‫נ‬ ,‫בזמנה‬ ‫מען‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫יום־טוב‬ ‫און‬ ‫שבת‬ .‫אוונען‬ ַ‫ד‬ ‫מנחה‬ ‫אך‬ ָ‫נ‬ ‫מ'מעג‬ ‫ווען‬ ‫אלסט‬ ָ‫אמ‬ ַ‫ד‬ ‫פט‬ ּ‫א‬ ַ‫אויפגעכ‬ ‫אלע‬ ַ ‫זיך‬ ‫ריכטיק‬ ‫אזוי‬ ַ ‫זיך‬ ‫מען‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫ארגן‬ ָ‫מ‬ ‫אויף‬ ‫און‬ ‫אכט‬ ַ‫אויסגעוו‬ ‫מעת־לעת‬ ‫קיין‬ ‫ניט‬ ‫שיער‬ .‫אפן‬ ָ‫אויסגעשל‬ _________________________________ ‫רייסישע‬ ‫די‬ ‫אויסגעמישט‬ ‫מער‬ ‫אל‬ ָ‫אמ‬ ַ‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫זיך‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫אי‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫אין‬ ,‫ארן‬ ָ‫י‬ ‫די‬ ‫אפן‬ ָ‫אוועקגעל‬ ַ ‫מיטן‬ ‫אדער‬ ַ‫לי‬ ‫דער‬ ‫אכט‬ ַ‫געמ‬ ‫יד־אחת‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫זיי‬ ‫ביי‬ .‫מוסרניקעס‬ ‫אמעטער‬ ַ‫ז‬ ‫די‬ ‫מיט‬ ‫חסידים‬ ‫איטלעכער‬ ,‫ארט‬ ַ‫פ‬ ּ‫איינגעש‬ ‫זיך‬ ‫זיי‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫הימל‬ ‫ליטווישן‬ ‫אויפן‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫קוקנדיק‬ ‫ניט‬ ,‫אנטער‬ ַ‫אל‬ ַ‫ס‬ .‫שיטה‬ ‫זיין‬ ‫אר‬ ַ‫פ‬ ‫לעבן‬ ‫ליכטציער‬ .‫געחידושט‬ ‫ניט‬ ‫אנעוויטשער‬ ָ‫לעוו‬ ‫די‬ ‫איבער‬ ‫זיך‬ ‫מען‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫ארום‬ ַ ‫רונד‬ ‫ווי‬ ‫אכן‬ ַ‫מ‬ ‫זיך‬ ‫זיי‬ ‫אלן‬ ָ‫ז‬ ‫איבעריקנס‬ .‫תיתי‬ ‫מהיכא‬ ‫איז‬ ,‫ליכט‬ ‫זייערע‬ ‫פון‬ ‫שיין‬ ‫דער‬ ‫ביי‬ ‫אויס‬ ‫זיך‬ .‫קיינעמס‬ ‫ווייטער‬ ‫און‬ ‫עסק‬ ‫זייער‬ ‫אך‬ ָ‫ד‬ ‫ס'איז‬ ‫אז‬ ַ ,‫גוט‬ ‫איז‬ ‫זיי‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫אטלייט‬ ָ‫שט‬ ‫אליקע‬ ָ‫אמ‬ ַ ‫די‬ ‫אז‬ ַ ,‫חידוש‬ ‫יענער‬ ‫געווען‬ ‫איז‬ ‫איער‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫נייע‬ ‫די‬ ‫ביי‬ ‫אר‬ ָ‫נ‬ ‫אלסט‬ ָ‫אמ‬ ַ‫ד‬ ‫אך‬ ָ‫ד‬ ‫''זיינען‬ .‫ישוב‬ ‫נייעם‬ ‫אויפן‬ ‫זיך‬ ‫ביי‬ ‫ארטן‬ ָ‫ד‬ ‫אנג‬ ַ‫ג‬ ‫אדנעם‬ ָ‫מ‬ ‫א‬ ַ‫אז‬ ַ ‫אכט‬ ַ‫געמ‬ ‫זיך‬ .‫ארשטיין‬ ַ‫פ‬ ‫צו‬ ‫געגעבן‬ ‫אי‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫אין‬ ‫מען‬ ‫אזוי'ט‬ ַ ,''‫אנצן‬ ַ‫אינג‬ ‫ניט‬ ‫געווען‬ ‫אויכעט‬ ,‫מוט‬ ‫א‬ ַ ‫אנגענומען‬ ָ ‫זיך‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫ער‬ ,‫חסיד‬ ‫רייסישער‬ ‫א‬ ‫געווען‬ ‫איז‬ ‫ער‬ ,‫דיין‬ ‫איער‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫דער‬ ‫פוכו‬ ּ‫הי‬ ‫מין‬ ‫א‬ ַ‫אז‬ ַ ‫אכן‬ ַ‫מ‬ ‫זיך‬ ‫מען‬ ‫קען‬ ‫אזוי‬ ַ ‫ווי‬ ,‫שאלה‬ ‫א‬ ַ ‫אנעוויטש‬ ָ‫לעוו‬ ‫קיין‬ ‫אוועקגעשיקט‬ ַ ‫ער'ט‬ ‫מען‬ ‫לערנט‬ ‫דרדקי־חדר‬ ‫אין‬ ‫שוין‬ ‫אז‬ ַ .‫אג‬ ָ‫ט‬ ‫ווידער‬ ‫אכט‬ ַ‫נ‬ ‫און‬ ‫זיין‬ ‫אכט‬ ַ‫נ‬ ‫אל‬ ָ‫ז‬ ‫אג‬ ָ‫ט‬ ‫אז‬ ַ ,‫עולם‬ ‫של‬ .‫החשך‬ ‫ובין‬ ‫האור‬ ‫בין‬ ‫אלהים‬ ‫ויבדל‬ ‫כי־טוב‬ ‫האור‬ ‫את‬ ‫אלהים‬ ‫וירא‬ ‫אך׃‬ ָ‫ד‬ ‫אלטן‬ ַ‫געה‬ ‫זיך‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫מתנגדים‬ ‫די‬ .‫שאלה‬ ‫זיין‬ ‫מיט‬ ‫געגרייסט‬ ‫זיך‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫איער‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫דער‬ ‫אין‬ ‫זיך‬ ‫אר‬ ַ‫פ‬ ‫ישוב‬ ‫א‬ ַ ‫אכט‬ ַ‫געמ‬ ,‫הירשן‬ ‫די‬ ‫ווי‬ ‫ארן‬ ָ‫געוו‬ ‫אפן‬ ָ‫אנטל‬ ַ ‫זיינען‬ ,‫תנא־קמאס‬ ‫אנצע‬ ַ‫ג‬ ‫אר‬ ַ‫פ‬ ‫דעם‬ ‫אט‬ ָ‫מ'ה‬ ‫אז‬ ַ ‫אר‬ ָ‫נ‬ .‫פויער‬ ּ‫א‬ ַ‫ק‬ ‫דערפון‬ ‫אכט‬ ַ‫געמ‬ ‫און‬ ‫עולם‬ ‫סדר‬ ‫דעם‬ ‫גענומען‬ ‫און‬ ‫אלד‬ ַ‫וו‬ ‫דווקא‬ ‫זיך‬ ‫ער‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אנעוויטש‬ ָ‫לעוו‬ ‫אין‬ ‫אגן‬ ָ‫טר‬ ‫צו‬ ‫אכט‬ ַ‫געבר‬ ‫ארקילן‬ ַ‫מ‬ '‫ר‬ ‫שאלה‬ ‫איערס‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫עדה‬ ‫זיין‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫ער‬ ‫זינט‬ ‫פון‬ .‫ארן‬ ָ‫י‬ ‫די‬ ‫אין‬ ‫ייד‬ ‫א‬ ַ ‫געווען‬ ‫אלסט‬ ָ‫אמ‬ ַ‫ד‬ ‫שוין‬ ‫איז‬ ‫ער‬ .‫געווען‬ ‫מחיה‬ ‫ווייטער‬ ‫זיך‬ ‫ער‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ,‫ארן‬ ָ‫י‬ ‫די‬ ‫בשלום‬ ‫אויסלעבן‬ ‫זיך‬ ‫אל‬ ָ‫מ'ז‬ ,‫מחלוקת‬ ‫פון‬ ‫אוועקגעפירט‬ ַ 279 '‫ר‬ ,‫אן‬ ָ‫געט‬ ‫קלער‬ ‫א‬ ַ ‫זיך‬ ‫ביי‬ ‫ער‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אזוי‬ ַ ,''‫''מחוצפים‬ .‫גליקלעכער‬ ‫א‬ ַ ‫יידן‬ ‫זיינע‬ ‫מיט‬ ‫געלעבט‬ ‫מיט‬ ‫אק‬ ָ‫ש‬ ‫א‬ ַ ‫אוועק‬ ַ ‫גייט‬ ,‫תושבים‬ ‫די‬ ‫ארטרייבן‬ ַ‫פ‬ ,‫אט‬ ָ‫שט‬ ‫א‬ ַ ‫צעשטערן‬ ,‫יידן‬ ‫קומען‬ .‫ארקיל‬ ַ‫מ‬ ‫אין‬ ‫מענטשן‬ ‫א‬ ַ ‫ביי‬ ‫פ‬ ּ‫א‬ ָ ‫זיך‬ ‫טוט‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫ארשטיי‬ ַ‫פ‬ ‫און‬ ‫גיי‬ ‫אר‬ ָ‫נ‬ .‫קשיות‬ ‫אך‬ ָ‫נ‬ ‫זיי‬ ‫שטעלן‬ ,‫ארן‬ ָ‫י‬ .‫ארצן‬ ַ‫ה‬ ‫דערפון‬ ‫תמצית‬ ‫דער‬ .‫תשובה‬ ‫זיין‬ ‫אי‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫אין‬ ‫פגעשיקט‬ ּ‫א‬ ָ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אל‬ ָ‫פ‬ ּ‫אמינ‬ ַ‫ק‬ ‫ארקיל‬ ַ‫מ‬ '‫ר‬ .‫קורצער‬ ‫א‬ ַ ‫געווען‬ ‫איז‬ ‫אך‬ ָ‫ד‬ ‫שטייט‬ ‫ווייטער‬ ‫אר‬ ָ‫נ‬ .‫אור‬ ‫ויהי‬ ‫אור‬ ‫יהי‬ ‫אלהים‬ ‫''ויאמר‬ ‫אקע׃‬ ַ‫ט‬ ‫שטייט‬ ‫שטייען‬ ‫זיי‬ ‫ער‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫ארשוין‬ ַ‫פ‬ ּ‫ווייבס‬ ‫און‬ ‫אנסביל‬ ַ‫מ‬ ,‫אפן‬ ַ‫אש‬ ַ‫ב‬ ‫מענטשן‬ ‫דעם‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אט‬ ָ‫ג‬ ‫אז‬ ַ ,‫בפירוש‬ ,‫אגט‬ ָ‫געז‬ ‫דערויף‬ ‫ער‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ,‫געווען‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬ ‫איז‬ ‫בראשית‬ ‫מעשה‬ ‫פון‬ ‫אג‬ ָ‫ט‬ ‫זעקסטן‬ ‫אין‬ ,‫אפן‬ ַ‫אש‬ ַ‫ב‬ ‫דען‬ ‫איז‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ .‫אותו‬ ‫ברא‬ ‫אלהים‬ ‫בצלם‬ ‫בצלמו‬ ‫האדם‬ ‫את‬ ‫אלהים‬ ‫ויברא‬ ‫אייבערשטער׃‬ ‫דער‬ ‫אזעלכענע‬ ַ ‫מידות‬ ,‫אלהיות‬ ‫מידות‬ ‫היחוד׃‬ ‫שער‬ ‫אינעם‬ ‫בחיי‬ ‫רבינו‬ ‫אגט‬ ָ‫ז‬ ?‫אלהים‬ ‫בצלם‬ ‫טייטש‬ ‫איז‬ ‫וועלט‬ ‫דער‬ ‫אויף‬ ‫א‬ ָ‫ד‬ ‫מענטש‬ ‫דער‬ ‫אז‬ ַ ?‫בחיי‬ ‫פונעם‬ ‫געדרונגען‬ ‫איז‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫איז‬ .‫אט‬ ָ‫ג‬ ‫ביי‬ ‫ווי‬ ‫דעם‬ ‫אכן‬ ַ‫אכמ‬ ָ‫נ‬ ‫ביסעלע‬ ‫א‬ ַ ‫מערניט‬ ‫קען‬ ‫ער‬ ,‫אן‬ ָ‫אויפט‬ ‫שוין‬ ‫ער‬ ‫קען‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫איז‬ ,‫ודם‬ ‫בשר‬ ‫אך‬ ָ‫ד‬ ,‫איינגעלייגט‬ ‫וועלטן‬ ‫ער‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אייבערשטן‬ ‫דעם‬ ‫אך‬ ָ‫נ‬ ‫ביסעלע‬ ‫א‬ ַ ‫ער‬ ‫אכט‬ ַ‫מ‬ .‫הוא‬ ‫ברוך‬ ‫קדוש‬ ‫נש‬ ‫בר‬ ‫א‬ ַ ‫קען‬ ‫תורה‬ ‫די‬ ‫געשריבן‬ ‫אט‬ ָ‫ג‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ .‫בחיי‬ ‫דער‬ ‫כאן‬ ‫עד‬ .‫כוחות‬ ‫זיינע‬ ‫וועדליק‬ ‫די‬ ‫איז‬ ‫מדרגה‬ ‫העכערע‬ ‫א‬ ַ ‫אר‬ ָ‫ג‬ .‫מדרגה‬ ‫א‬ ַ ‫איז‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬ ,‫גלייכעניש‬ ‫די‬ .‫ספרל‬ ‫א‬ ַ ‫ארפן‬ ַ‫אנוו‬ ָ ‫אט‬ ָ‫ה‬ .‫אפונג‬ ַ‫אש‬ ַ‫ב‬ ‫גרעסערער‬ ‫א‬ ַ ‫פון‬ ‫אנד‬ ַ‫שט‬ ‫צום‬ ‫אפונג‬ ַ‫אש‬ ַ‫ב‬ ‫קלענערע‬ ‫א‬ ַ ‫אטס‬ ָ‫ג‬ ‫פון‬ ‫דערהייבונג‬ ‫די‬ ‫זיך‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ .‫לבנה‬ ‫די‬ ,‫הקטן‬ ‫מאור‬ ‫מיטן‬ ,‫זון‬ ‫די‬ ,‫הגדול‬ ‫מאור‬ ‫דעם‬ ‫אפן‬ ַ‫אש‬ ַ‫ב‬ ‫עולם‬ ‫בורא‬ ‫דער‬ ‫קלענערע‬ ‫אך‬ ָ‫נ‬ ‫א‬ ַ ‫אכט‬ ַ‫געמ‬ ‫ליכט‬ ‫זייערע‬ ‫מיט‬ ‫און‬ ‫כח‬ ‫א‬ ַ ‫אן‬ ָ‫אנגעט‬ ָ ‫אנעוויטש‬ ָ‫לעוו‬ ‫בני‬ ,‫לערנען‬ ‫תורה‬ ‫דערביי‬ ‫אל‬ ָ‫מ'ז‬ ,‫לבנה‬ ‫דער‬ ‫מיט‬ ‫אינאיינעם‬ ,‫געקלעקט‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫זי‬ ‫אר‬ ָ‫נ‬ ‫אליכטיקונג‬ ַ‫ב‬ ‫מען‬ ‫ווייס‬ ‫אנען‬ ַ‫וו‬ ‫פון‬ ‫און‬ .‫לייט‬ ‫מיט‬ ‫און‬ ‫אט‬ ָ‫ג‬ ‫מיט‬ ,‫בשלום‬ ‫זיך‬ ‫לעבן‬ ‫און‬ ‫פרנסה‬ ּ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫אל‬ ָ‫מ'ז‬ ‫מען‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אק‬ ָ‫ב‬ ‫דעם‬ ‫אז‬ ַ ,'‫ב‬ ‫עמוד‬ '‫ס‬ ,‫חולין‬ ‫פון‬ ‫מען‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫ראיה‬ ‫א‬ ַ ,‫צופרידן‬ ‫דערפון‬ ‫איז‬ ‫אט‬ ָ‫ג‬ ‫אז‬ ַ ‫מער‬ ‫ניט‬ ,‫חטאת‬ ‫קרבן‬ ‫א‬ ַ ‫געווען‬ ‫איז‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬ ,‫געווען‬ ‫מקריב‬ ‫ראש־חודש‬ ‫אום‬ ‫בית־המקדש‬ ‫אין‬ ‫ער‬ ‫אי‬ ַ‫אלמ‬ ַ ‫אט‬ ַ‫געה‬ ‫חרטה‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אייבערשטער‬ ‫דער‬ ‫מחמת‬ ,‫אליין‬ ַ ‫אט‬ ָ‫ג‬ ‫פון‬ ‫ווייניקער‬ ‫ניט‬ ‫און‬ .‫ארשענערט‬ ַ‫פ‬ ‫אנעוויטש‬ ָ‫לעוו‬ ‫אין‬ ‫בראשית‬ ‫מעשה‬ ‫מען‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ .‫אכט‬ ַ‫געמ‬ ‫קליין‬ ‫לבנה‬ ‫די‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫ליכט‬ ‫די‬ .‫החמה‬ ‫כאור‬ ‫הלבנה‬ ‫אור‬ ‫והיה‬ ,‫נביאות‬ ‫א‬ ַ ‫הנביאס‬ ‫ישעיה‬ ‫געווען‬ ‫מקיים‬ ‫מעשה‬ ‫בשעת‬ ''?‫רעש‬ ‫מה‬ ‫איז‬ .‫זון‬ ‫דער‬ ‫פון‬ ‫ליכט‬ ‫די‬ ‫ווי‬ ‫זיין‬ ‫וועט‬ ‫לבנה‬ ‫דער‬ ‫פון‬ ‫גענומען‬ ‫מען‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אנעוויטש‬ ָ‫לעוו‬ ‫אין‬ ‫סיי‬ ‫אי‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫אין‬ ‫סיי‬ .‫אויסגענומען‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫תשובה‬ ‫די‬ ‫בני‬ ‫די‬ ,‫הייסט‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ .‫ווערן‬ ‫געשריבן‬ ‫אל‬ ָ‫ז‬ ‫תשובה‬ ‫די‬ ‫כדי‬ ‫אסירט‬ ַ‫פ‬ ּ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אלצדינג‬ ַ ‫אז‬ ַ ‫ריידן‬ ‫דווקא‬ ‫אלן‬ ַ‫איינפ‬ ‫בבת־אחת‬ ‫אל‬ ָ‫ז‬ ‫אלעמען‬ ַ ‫זיי‬ ,‫מערב‬ ‫פון‬ ‫מוסר‬ ‫בני‬ ‫די‬ ‫מיט‬ ‫מזרח‬ ‫פון‬ ‫חסידים‬ ‫הויכע‬ ‫די‬ ‫אין‬ .‫אנעוויטש‬ ָ‫לעוו‬ ‫הקמת‬ ‫זיין‬ ‫גורם‬ ‫אל‬ ָ‫ז‬ ‫אי‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫יציאת‬ ‫אז‬ ַ ?‫ארן‬ ָ‫אריינפ‬ ַ ‫אי‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫אין‬ ‫דעם‬ ‫געווען‬ ‫איז‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬ .‫שאלה־תשובה‬ ‫די‬ ‫אזן‬ ָ‫ארויסל‬ ַ ‫ער‬ ‫אל‬ ָ‫ז‬ ,‫אל‬ ָ‫פ‬ ּ‫אמינ‬ ַ‫ק‬ ‫ארקיל‬ ַ‫מ‬ '‫ר‬ ‫פון‬ ‫ארן‬ ָ‫י‬ .‫אשערט‬ ַ‫ב‬ ‫אלצדינג‬ ַ ‫ס'איז‬ ‫אז‬ ַ ,‫לערנען‬ ‫צו‬ ‫שבטים‬ ‫דריי‬ ‫אלע‬ ַ ‫מיט‬ ‫בכדי‬ ,‫אך‬ ַ‫ז‬ ‫א‬ ַ ‫אייבערשטנס‬ [171‫־‬163 .‫ז‬ ,(1996 ,‫אך‬ ַ‫אנ‬ ַ‫אלמ‬ ַ ‫ירושלימער‬ ‫)ירושלים׃‬ ‫גובערניע‬ ‫ווילנער‬ ‫פון‬ ֿ ‫מעשיות‬ ‫]מתנגדישע‬ ____________________________________________________________ 280 281 lunar, ‘moon‫־‬ish’ [‫אנעדיק‬ ָ‫]לעװ‬ ‫לבנהדיק‬ flee, escape [‫אכט‬ ַ‫]געמ‬ ‫אכן‬ ַ‫מ‬ [‫פלײטע‬ ּ] ‫פליטה‬ ּ evil possessing [‫]דיבוקים‬ ‫־ים‬ ‫דער‬ ,[‫]דיבעק‬ ‫דיבוק‬ spirit shofar, ritual [‫פרעס‬ ֿ‫]שױ‬ ‫־ות‬ ‫דער‬ ,[‫פער‬ ֿ‫]שױ‬ ‫פר‬ ֿ‫שו‬ ram’s horn (Litvak) Belorussia, Belarus ‫אס‬ ָ‫ד‬ ,‫ײסן‬ ַ‫ר‬ Chabad Hasidim ‫־עס‬ ‫דער‬ ,‫חב''דניק‬ Hasidic prayer house ‫־ס‬ ‫די‬ ,‫ארניע‬ ַ‫חסיד‬ glimpse, sight, notice ‫דערזען‬ ‫דערזען‬ drum into ‫אנעװעט‬ ַ‫אב‬ ַ‫אר‬ ַ‫ײנב‬ ַ‫אר‬ ַ ‫אנעווען‬ ַ‫אב‬ ַ‫אר‬ ַ‫ײנב‬ ַ‫אר‬ ַ ear ‫־ן‬ ‫דער‬ ,‫אױער‬ = ‫אייווער‬ kaddish, [‫אדײשים‬ ַ‫]ק‬ ‫־ים‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬/‫דער‬ ,[‫אדעש‬ ַ‫]ק‬ ‫קדיש‬ mourner’s prayer ‫דער‬ ,[‫אנע‬ ָ‫פורק‬ ּ‫אצמעך־‬ ַ‫אי‬ ַ‫]װ‬ ‫פורקניה‬ ּ ‫ויצמח‬ Sephardic/ Hasidic addition to kaddish hear, detect, catch wind of ‫דערהערט‬ ‫דערהערן‬ delays, stall ‫ל''ר‬ [‫יעס‬ ִ‫]ש‬ ‫שהיות‬ take refuge ‫פט‬ ּ‫א‬ ַ‫פגעכ‬ ּ‫א‬ ָ‫אר‬ ַ ‫זיך‬ ‫פן‬ ּ‫א‬ ַ‫פכ‬ ּ‫א‬ ָ‫אר‬ ַ prayer recited thrice daily [‫אשרײ‬ ַ] ‫אשרי‬ who knows how many ‫וויפיל‬ ‫אווייס‬ ַ‫ד‬ add, apply ‫צוגעלייגט‬ ‫צולײגן‬ in addition, to it ‫צודערצו‬ live to see ‫דערלעבט‬ ‫דערלעבן‬ 18 blessings recited ‫די‬ ,[‫]שימענעסרע‬ ‫שמונה־עשרה‬ thrice daily ‫זיך‬ ‫אט‬ ָ‫=ה‬ ‫ט'זיך‬ weave, finish weaving ‫אויסגעוועבט‬ ‫אױסװעבן‬ intention, object, intent, ‫־ות‬ ‫די‬ ,[‫אנע‬ ָ‫אװ‬ ַ‫]ק‬ ‫כוונה‬ ּ fervor moreover ‫איבעריקנס‬ (in) sum/total [‫אקל‬ ַ‫א(כ‬ ַ)‫]ס‬ ‫כל‬ ּ‫סך־ה‬ liturgical poem, [‫פיזמױנים‬ ּ] ‫־ים‬ ‫דער‬ ,[‫פיזמען‬ ּ] ‫פיזמון‬ ּ repetitive tale, rigamarole brigade, company, crew ‫־ס‬ ‫די‬ ,‫אנדע‬ ַ‫אמ‬ ָ‫ק‬ adherent of musar ‫־עס‬ ‫דער‬ ,[‫]מוסערניק‬ ‫מוסרניק‬ movement as far as, as much, as many as ‫אזש‬ ַ Samogitia (western Lithuania) ‫אס‬ ָ‫ד‬ ,‫אמעט‬ ַ‫ז‬ villain, wicked [‫ים‬ ִ‫א‬ ָ‫]רעש‬ ‫־ים‬ ‫דער‬ ,[‫אשע‬ ָ‫]ר‬ ‫רשע‬ person morals, habits, pranks ‫ל''ר‬ ‫זיטן‬ be in danger ‫אל‬ ָ‫שמ‬ {‫אלטן‬ ַ‫}געה‬ ‫אלטן‬ ַ‫ה‬ apparently, seemingly [‫אנים‬ ָ‫פ‬ ּ‫א‬ ַ] ‫פנים‬ ּ ‫א‬ ַ put in a word, tell off ‫אגט‬ ָ‫ײנגעז‬ ַ‫אר‬ ַ ‫אגן‬ ָ‫ײנז‬ ַ‫אר‬ ַ normal, ordinary ‫אר‬ ָ‫י‬ ‫אנץ‬ ַ‫ג‬ ‫א‬ ַ ‫פון‬ ֿ rascal ‫־עס‬ ‫דער‬ ,[‫]כעװרעניק‬ ‫ברהניק‬ ֿ‫ח‬ count, reckon, calculate, ‫אררעכנט‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫אררעכענען‬ ַ‫פ‬ ֿ imagine method for [‫אמידעס‬ ַ‫]שװירעס־ה‬ ‫המידות‬ ‫שבירת‬ breaking bad habits (Musar) pharmacy ‫־ן‬ ‫די‬ ,‫פטייק‬ ּ‫א‬ ַ nail ‫טשוועקעס‬ ‫דער‬ ,‫אק‬ ָ‫טשװ‬ hand, serve, pass, present ‫אנגט‬ ַ‫דערל‬ ‫אנגען‬ ַ‫דערל‬ show off, swagger ‫ײנט‬ ַ‫פ‬ ֿ‫אױסגע‬ ‫זיך‬ ‫ײנען‬ ַ‫פ‬ ֿ‫אויס‬ be impressed/ elated/ ‫װערן‬ [‫אעל‬ ָ‫פ‬ ּ‫]ניס‬ ‫פעל‬ ּ‫נת‬ enthusiastic there is no telling/no limit to ‫אלע‬ ַ‫מ‬ bother, annoyance ‫־ן‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬ ,‫דולעניש‬ newcomer ‫ארענע‬ ָ‫פ‬ ֿ‫אנגע‬ ָ ‫דער‬ ,‫ארענער‬ ָ‫פ‬ ֿ‫אנגע‬ ָ dignity honor, glory ‫דער‬ ,[‫אװעד‬ ָ‫]ק‬ ‫בוד‬ ֿ‫כ‬ ּ hang, hook, attach ‫פעט‬ ּ‫אנגעטשע‬ ָ ‫פען‬ ּ‫אנטשע‬ ָ doomed, hopeless, lost ‫אלן‬ ַ‫פ‬ ֿ‫אר‬ ַ‫פ‬ ֿ poison ‫ארסמט‬ ַ‫פ‬ ֿ [‫אמען‬ ַ‫ארס‬ ַ‫פ‬ ֿ] ‫ארסמען‬ ַ‫פ‬ ֿ quarrel, row, feud ‫־ן‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬ ,[‫אכלױקעס‬ ַ‫]מ‬ ‫מחלוקת‬ cloud, darken ‫ארעט‬ ַ‫ארכמ‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫ארען‬ ַ‫ארכמ‬ ַ‫פ‬ ֿ congregation ‫־ות‬ ‫די‬ ,[‫]אײדע‬ ‫עדה‬ stir, incite, agitate ‫פגערודערט‬ ֿ‫אוי‬ ‫פרודערן‬ ֿ‫אױ‬ sermon ‫־ות‬ ‫די‬ ,[‫אשע‬ ָ‫]דר‬ ‫דרשה‬ Gentlemen! [direct address] [‫ײ‬ ַ‫אבױס‬ ַ‫]ר‬ ‫רבותי‬ Jeremiah the [‫אװי‬ ָ‫אנ‬ ַ‫ה‬ ‫אהו‬ ָ‫י‬ ִ‫ײרמ‬ ִ ] ‫הנביא‬ ‫ירמיהו‬ prophet peace, [... ‫װעײן‬ ... ‫אלעם‬ ָ‫]ש‬ ‫שלום‬ ‫ואין‬ ‫שלום‬ ‫שלום‬ peace, and no peace ‫װעט‬ ‫א‬ ָ‫ד‬ = ‫א'עט‬ ָ‫ד‬ sect [‫]קיטעס‬ ‫תות‬ ּ‫כי‬ ּ ‫די‬ ,[‫אט‬ ַ‫]ק‬ ‫ת‬ ּ‫כ‬ ּ custom [‫אגים‬ ָ‫]מינה‬ ‫־ים‬ ‫דער‬ ,[‫]מינעג‬ ‫מינהג‬ according to tradition [‫אלע‬ ָ‫אב‬ ַ‫]בעק‬ ‫בקבלה‬ well, then ‫איז‬ liturgical poetry recited on ‫ל''ר‬ [‫]יױצרעס‬ ‫יוצרות‬ some sabbaths and holidays weekday (non- [‫אל‬ ָ‫אכרעס־שעל־כ‬ ַ‫]ש‬ ‫חול‬ ‫של‬ ‫שחרית‬ holiday) morning prayers ‫אז‬ ַ = '‫א‬ ַ ‫איז‬ = '‫אי‬ suffice ‫געקלעקט‬ ‫קלעקן‬ unmotivated ‫די‬ ,[‫]סינעס־כינעם‬ ‫חינם‬ ‫שינאת‬ ׂ hatred/enmity lose, forfeit ‫אנגעװױרן‬ ָ ‫אנ)עט(װערן‬ ָ Jerusalem ‫־ן‬ ‫דער‬/‫אס‬ ָ‫ד‬ ,[‫אמיגדעש‬ ַ‫]בײס‬ ‫בית־המקדש‬ Temple destroyed, ruined [‫ארעװ‬ ָ‫]כ‬ ‫חרוב‬ all the more, let alone [‫פשיטע‬ ּ‫א‬ ַ] ‫פשיטא‬ ּ‫א‬ ַ ‘Jews are not [‫אעל‬ ָ‫ײסר‬ ִ ‫אלמען־‬ ַ‫]לױ־‬ ‫שראל‬ ׂ‫י‬ ‫אלמן‬ ‫לא‬ desolate’ = there is still hope snatch up ‫פט‬ ּ‫א‬ ַ‫צעכ‬ ‫פן‬ ּ‫א‬ ַ‫צעכ‬ resemble ‫צו‬ ‫ײן‬ ַ‫ז‬ ‫געגליכן‬ ‘Get thee out of the ‫ך‬ ָ‫ת‬ ּ ְ‫ד‬ ְ‫ל‬ ַ‫ו‬ ֹ‫מ‬ ּ‫מ‬ ִ‫ו‬ ּ ‫ך‬ ָ‫צ‬ ְ‫ר‬ ְ‫א‬ ַ‫מ‬ ֵ ‫ך‬ ָ‫ל‬ ְ‫ך־‬ ְ‫ל‬ ֶ country and from they kindred,’ Gen. 12:1 Jewish settle- [‫וװים‬ ּ‫ײש‬ ִ ] ‫־ים‬ ‫דער‬ ,[‫ײשעװ‬ ִ ] ‫ב‬ ֿ‫ײשו‬ ִ ment, colony build for oneself ‫אױסגעסטרױעט‬ ‫זיך‬ ‫אויססטרױענען‬ ‘and he [Abraham] arose ‫ך‬ ְ‫ל‬ ֶ‫י‬ ּ ֵ‫ו‬ ַ ‫קם‬ ָ‫י‬ ּ ָ‫ו‬ ַ and he went,’ Gen. 22:3 a [‫אלעלים‬ ַ‫פ‬ ּ‫]מיס‬ ‫־ים‬ ‫דער‬ ,[‫אלעל‬ ַ‫פ‬ ּ‫]מיס‬ ‫פלל‬ ּ‫מת‬ praying person melody, tune [‫]ניגונים‬ ‫־ים‬ ‫דער‬ ,[‫]ניגן‬ ‫ניגון‬ thank you, [‫יעך‬ ִ‫א‬ ָ‫א(ש)ער(־ק‬ ַ‫])י‬ ‫כוח‬ ּ‫ײשר־‬ ִ ='‫ש'כח‬ well done from the days of Grand Duke ‫ארן‬ ָ‫י‬ ‫אלדס‬ ָ‫וויט‬ ‫פון‬ ֿ Vytautas (1350-1430) from the house/family of [‫יס‬ ִ‫א‬ ַ‫]מיב‬ ‫מבית‬ circular, round, here: complete ‫ײלעכדיק‬ ַ‫ק‬ last, endure, take ‫געדויערט‬ ‫דױערן‬ interested person, [‫אנים‬ ָ‫אל‬ ַ‫]ב‬ ‫־ים‬ ‫דער‬ ,[‫אלן‬ ַ‫]ב‬ ‫בעלן‬ volunteer be lacking ‫פעלט‬ ֿ‫אויסגע‬ ‫פעלן‬ ֿ‫אױס‬ whisper ‫געשושקעט‬ ‫שושקען‬ to his friend [‫רעײהו‬ ‫]על‬ ‫רעהו‬ ‫אל‬ scratch ‫פעט‬ ּ‫א‬ ַ‫צעדר‬ ‫פען‬ ּ‫א‬ ַ‫צעדר‬ scold ‫פגעזידלט‬ ּ‫א‬ ָ ‫פזידלען‬ ּ‫א‬ ָ then, at that time ‫אלסט‬ ָ‫אמ‬ ַ‫ד‬ follow ‫אנגען‬ ַ‫אכגעג‬ ָ‫נ‬ * ‫אכגײן‬ ָ‫נ‬ children of Israel ‫ל''ר‬ [‫אעל‬ ָ‫ײסר‬ ִ ‫]בנײ־‬ ‫שראל‬ ׂ‫י‬ ‫בני‬ desert [‫אריעס‬ ָ‫]מידב‬ ‫־יות‬ ‫דער‬/‫די‬ ,[‫]מידבער‬ ‫מידבר‬ old man [‫]סקײנים‬ ‫־ים‬ ‫דער‬ ,[‫אקן‬ ָ‫]ז‬ ‫זקן‬ cane, stick ‫שטעקענעס‬/‫־ס‬ ‫דער‬ ,‫שטעקן‬ a person remaining ‫ארבליבענע‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫דער‬ ,‫ארבליבענער‬ ַ‫פ‬ ֿ behind many ‫פולע‬ ֿ ‫א‬ ַ peasant, farmer ‫־ים‬ ‫דער‬ ,‫פויער‬ ּ group, small crowd ‫־עך‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬ ,‫רעדל‬ remarkable thing, [‫]כידושים‬ ‫־ים‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬/‫דער‬ ,‫חידוש‬ novelty devil [‫]רוכעס‬ ‫־ות‬ ‫דער‬ ,[‫]רועך‬ ‫רוח‬ 282 be stubborn, persist ‫ארט‬ ַ‫פ‬ ּ‫ײנגעש‬ ַ‫א‬ ‫זיך‬ ‫ארן‬ ַ‫פ‬ ּ‫ײנש‬ ַ‫א‬ north(ern) [‫פנדיק‬ ֿ‫א‬ ָ‫]צ‬ ‫פונדיק‬ ֿ‫צ‬ upwards ‫פצוצו‬ ֿ‫ארוי‬ ַ scatter by blowing ‫אזן‬ ָ‫אנדערגעבל‬ ַ‫פונ‬ ֿ ‫אזן‬ ָ‫אנדערבל‬ ַ‫פונ‬ ֿ cranny, crack, crevice ‫־ס‬ ‫די‬ ,‫ארונע‬ ַ‫פ‬ ּ‫ש‬ beard- ‫בערדיש‬ bud ‫־ן‬ ‫דער‬ ,‫פ‬ ּ‫אס‬ ָ‫קנ‬ in the distance ‫ײטנס‬ ַ‫אינדערוו‬ lay on ‫פגעלייגט‬ ֿ‫ארױ‬ ַ ‫פלײגן‬ ֿ‫ארוי‬ ַ as if, as though, for instance ‫עלעהיי‬ visor ‫־עס‬ ‫דער‬ ,‫אק‬ ָ‫אזיר‬ ָ‫ק‬ = ‫אזיריק‬ ַ‫ק‬ take/carry, return ‫אגן‬ ָ‫פגעטר‬ ּ‫א‬ ָ ‫אגן‬ ָ‫פטר‬ ּ‫א‬ ָ crown ‫־ען‬ ‫די‬ ,‫קרױן‬ = ‫קרײן‬ pointer ‫־ען‬ ‫דער‬ ,‫ײטל‬ ַ‫ט‬ place onto ‫פגעשטעלט‬ ֿ‫ארוי‬ ַ ‫פשטעלן‬ ֿ‫ארױ‬ ַ cart, buggy ‫װעגענער‬/‫װעגן‬/‫־ס‬ ‫דער‬ ,‫אגן‬ ָ‫װ‬ drive (ahead) ‫אנגעטריבן‬ ָ ‫ײבן‬ ַ‫אנטר‬ ָ hen, chicken ‫הינער‬ ‫די‬ ,‫הון‬ meter [‫אלים‬ ָ‫]מישק‬ ‫־ים‬ ‫דער‬ ,‫מישקל‬ rope, line ‫־עך‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬ ,‫שטריקל‬ cow, beast ‫־ות‬ ‫די‬ ,[‫]בעהײמע‬ ‫בהמה‬ sandy ‫אמדיק‬ ַ‫ז‬ cluster, lump; here: cloud ‫־ן‬ ‫דער‬ ,‫קנויל‬ uneasy, restless, troubled ‫יק‬ ִ‫אומרו‬ scatter by blowing ‫אזן‬ ָ‫צעבל‬ ‫אזן‬ ָ‫צעבל‬ since generations [‫אר־דױרעס‬ ָ‫]ד‬ ‫דור־דורות‬ ‫פון‬ ֿ jest ‫אס‬ ָ‫ד‬/‫דער‬ ,‫אוועס‬ ָ‫אט‬ ַ‫ק‬ curse ‫אלטן‬ ָ‫געש‬ ‫שילטן‬ of tallow [‫]כײלעװנע‬ ‫בנה‬ ֿ‫חל‬ of wax ‫אקסען‬ ַ‫וו‬ for the sabbath [‫אבעסדיק‬ ַ‫]ש‬ ‫שבתדיק‬ sabbath-ending rite ‫־ות‬ ‫די‬ ,[‫אלע‬ ָ‫אװד‬ ַ‫]ה‬ ‫בדלה‬ ֿ‫ה‬ hire, rent, lease ‫געדונגען‬ ‫דינגען‬ Red Sea ‫דער‬ ,[‫אף‬ ָ‫אם־ס‬ ַ‫]י‬ ‫ים־סוף‬ galore, with might and ‫שטייט‬ ‫וועלט‬ ‫די‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫אױף‬ main dyed, colored ‫ארבט‬ ַ‫פ‬ ֿ‫א‬ ַ‫ב‬ count, heed, reckon with ‫גערעכנט‬ ‫זיך‬ ‫רעכענען‬ bee ‫־ען‬ ‫די‬ ,‫בין‬ keep, raise, breed, cultivate ‫אדעוועט‬ ָ‫געה‬ ‫אדעװען‬ ָ‫ה‬ plague ‫־ות‬ ‫די‬ ,[‫אקע‬ ַ‫]מ‬ ‫כה‬ ּ‫מ‬ Pharoah ‫־ס‬ ‫דער‬ ,[‫ארע‬ ַ‫פ‬ ּ] ‫פרעה‬ ּ on the way/road ‫אונטערוועגנס‬ (equipment for) ‫־ס‬ ‫די‬ ,‫אניע‬ ַ‫אדעוו‬ ָ‫ה‬ breeding, keeping box, chest ‫־עך‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬ ,‫קעסטל‬ cage ‫־ן‬ ‫די‬ ,‫ײג‬ ַ‫שט‬ hive ‫־ן‬ ‫דער‬ ,‫אק‬ ָ‫בינשט‬ chamber, dwelling ‫־ך‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬ ,‫שטיבעלע‬ bleat ‫געמעקעט‬ ‫מעקען‬ neigh, whinny ‫געהירזשעט‬ ‫הירזשען‬ buzz ‫געזשומזשעט‬ ‫זשומזשען‬ Iyar, 8th Jewish month ‫דער‬ ,[‫]איער‬ ‫אייר‬ record, register ‫ארשריבן‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫ײבן‬ ַ‫ארשר‬ ַ‫פ‬ ֿ book of [‫פינקײסים‬ ּ] ‫־ים‬ ‫דער‬ ,[‫פינקעס‬ ּ] ‫פנקס‬ ּ records exodus ‫די‬ ,[‫]יעציע‬ ‫יציאה‬ daytime-, by day ‫אגעדיק‬ ָ‫בייט‬ star-finder, star-guide ‫־ס‬ ‫דער‬ ,‫ײזער‬ ַ‫שטערנוו‬ bang up ‫פט‬ ּ‫א‬ ַ‫פגעקל‬ ֿ‫אױ‬ ‫פן‬ ּ‫א‬ ַ‫פקל‬ ֿ‫אוי‬ night’s lodging ‫־ס‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬/‫דער‬ ,‫אכטלעגער‬ ַ‫נ‬ in advance, beforehand ‫יער‬ ִ‫פר‬ ֿ‫א‬ ַ now: Algirdo gatvė ‫אר‬ ַ‫בולוו‬ ‫אווסקע‬ ָ‫אנדר‬ ַ‫אלעקס‬ ַ worth, value ‫־ס‬ ‫די‬ ,‫ווערדע‬ crawl/creep up to ‫אכן‬ ָ‫דערקר‬ ‫דערקריכן‬ to, until ‫ביזקל‬ angle, corner ‫־־ען‬ ‫דער‬ ,‫ווינקל‬ a land flowing with milk ‫ודבש‬ ‫חלב‬ ‫זבת‬ ‫ארץ‬ and honey [Hebr.] almost, nearly ‫ניט‬ ‫שיער‬ sunset ‫־ות‬ ‫די‬ ,[‫יע‬ ִ‫]שק‬ ‫שקיעה‬ moon ‫־ות‬ ‫די‬ ,[‫אנע‬ ָ‫]לעװ‬ ‫בנה‬ ֿ‫ל‬ compete, vie ‫אסטן‬ ָ‫ארמ‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫זיך‬ ‫ארמעסטן‬ ַ‫פ‬ ֿ [‫אכנײ־‬ ָ‫]ש‬ ‫פר‬ ֿ‫שוכני־ע‬ ‫דער‬ ,[‫פער‬ ֿ‫א‬ ָ‫]שױכן־‬ ‫פר‬ ֿ‫ע‬ ‫שוכן‬ ‘dweller in the ground’ = dead person camp ‫־ות‬ ‫די‬ ,[‫אכנע‬ ַ‫]מ‬ ‫מחנה‬ proclaim ‫ײן‬ ַ‫ז‬ [‫אכרעז‬ ַ‫]מ‬ ‫מכריז‬ good news ‫־ות‬ ‫די‬ ,[‫פסורע־טױװע‬ ּ] ‫טובה‬ ‫שורה‬ ׂ‫ב‬ settlement [‫וװים‬ ּ‫ײש‬ ִ ] ‫־ים‬ ‫דער‬ ,[‫ײשעװ‬ ִ ] ,‫ב‬ ֿ‫ײשו‬ ִ build ‫אױסגעסטרױע)נע(ט‬ ‫אױססטרױע)נע(ן‬ Philistine ‫־ם‬ ‫דער‬ ,[‫פלישטי‬ ּ] ‫תי‬ ּ‫פליש‬ ּ bring/let down ‫אזט‬ ָ‫פגעל‬ ּ‫א‬ ָ‫אר‬ ַ ‫אזן‬ ָ‫פל‬ ּ‫א‬ ָ‫אר‬ ָ giant- ‫ריזן‬ choose, select ‫אויסגעקליבן‬ ‫ײבן‬ ַ‫אױסקל‬ peel‫פגעשיילט‬ ּ‫א‬ ָ‫אר‬ ַ ‫פשײלן‬ ּ‫א‬ ָ‫אר‬ ַ bark ‫־ס‬ ‫די‬ ,‫ארע‬ ָ‫ק‬ square/hew off ‫פגעטעסעט‬ ּ‫א‬ ָ ‫פטעסען‬ ּ‫א‬ ָ flat, even ‫אך‬ ַ‫פל‬ ֿ edge, border ‫־עס‬/‫־ן‬ ‫דער‬ ,‫ברעג‬ place on ‫פגעשטעלט‬ ֿ‫ארוי‬ ַ ‫פשטעלן‬ ֿ‫ארױ‬ ַ tighten ‫אנגעצויגן‬ ָ ‫יען‬ ִ‫אנצ‬ ָ smear, mark ‫אנגעשמירט‬ ָ ‫אנשמירן‬ ָ cinder, ash ‫־ס‬ ‫די‬ ,‫אלעוועשקע‬ ָ‫ה‬ sign, mark [‫אנים‬ ָ‫]סימ‬ ‫־ים‬ ‫דער‬ ,[‫]סימען‬ ‫סימן‬ cut into ‫ײנגעשניטן‬ ַ‫א‬ ‫ײדן‬ ַ‫ײנשנ‬ ַ‫א‬ saw ‫־ן‬ ‫די‬ ,‫זעג‬ 283 place, [‫]מעקױמעס‬ ‫־ות‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬/‫דער‬ ,[‫אקעם‬ ָ‫]מ‬ ‫מקום‬ locale metropolis, big city ‫־ן‬ ‫דער‬ ,[‫אך‬ ַ‫]קר‬ ‫כרך‬ ּ Esau [‫]אײסעװ‬ ‫שו‬ ׂ‫ע‬ station, lodging ‫־ס‬ ‫די‬ ,‫אנציע‬ ַ‫סט‬ set out (on a trip) ‫אזט‬ ָ‫אוועקגעל‬ ַ ‫זיך‬ ‫אזן‬ ָ‫אװעקל‬ ַ prepared ‫אנגעגרייט‬ ָ ‫אנגרײטן‬ ָ Canaan ‫אס‬ ָ‫ד‬ ,[‫אן‬ ַ‫א‬ ַ‫]קנ‬ ‫כנען‬ ּ dominate, rule ‫געוועלטיקט‬ ‫געװעלטיקן‬ wolf ‫וועלף‬ ‫דער‬ ,‫אלף‬ ָ‫װ‬ fox (‫פיקס‬ ֿ/)‫־ן‬ ‫דער‬ ,‫פוקס‬ ֿ howl; here: hoot ‫געהוילט‬ ‫הױלן‬ owl ‫־ס‬ ‫די‬ ,‫אווע‬ ָ‫ס‬ splendid, gorgeous ‫פול‬ ֿ‫אכט‬ ַ‫פר‬ ּ reputation, prestige, renown ‫דער‬ ,[‫]שעם‬ ‫שם‬ fiery, blazing ‫ײערדיק‬ ַ‫פ‬ ֿ‫אם־‬ ַ‫פל‬ ֿ be fit/adequate ‫געטויגט‬ ‫טױגן‬ complain, lament ‫אגט‬ ָ‫געקל‬ ‫אגן‬ ָ‫קל‬ look/gaze at, consider ‫אכט‬ ַ‫אטר‬ ַ‫ב‬ ‫אכטן‬ ַ‫אטר‬ ַ‫ב‬ realize, have insight into ‫ײנגעזען‬ ַ‫א‬ ‫ײנזען‬ ַ‫א‬ proper, ___self [‫פע‬ ֿ‫]גו‬ ‫פא‬ ֿ‫גו‬ reflection ‫־ען‬ ‫די‬ ,‫פיגלונג‬ ּ‫פש‬ ּ‫א‬ ָ splendor, magnificence ‫דיר‬ ,‫אכט‬ ַ‫פר‬ ּ is inherent in, resides in ‫געשטעקט‬ ‫שטעקן‬ such as it is, to the [‫אמעס־שעהי‬ ַ‫]ק‬ ‫שהיא‬ ‫כמות‬ extent that it exists always more ‫מער‬ ‫אל‬ ָ‫אמ‬ ַ‫אס‬ ָ‫וו‬ Cabbalah ‫־ות‬ ‫די‬ ,[‫אלע‬ ָ‫אב‬ ַ‫]ק‬ ‫קבלה‬ ‘tender light’ [‫]נעהױרע־זעײרע‬ ‫זעירא‬ ‫נהורא‬ candle-dipper/maker (– /)‫־ס‬ ‫דער‬ ,‫יער‬ ִ‫ליכטצ‬ stay awake, keep a vigil ‫אכט‬ ַ‫געװ‬ ‫אכן‬ ַ‫וו‬ shorten ‫געקירצט‬ ‫זיך‬ ‫קירצן‬ discover, realize ‫פט‬ ּ‫א‬ ַ‫געכ‬ ‫זיך‬ ‫פן‬ ּ‫א‬ ַ‫כ‬ braid, entwine ‫אכטן‬ ָ‫פל‬ ֿ‫פגע‬ ֿ‫צונױ‬ ‫זיך‬ ‫פלעכטן‬ ֿ‫פ‬ ֿ‫צונוי‬ judge, rule, decide ‫פסקנט‬ ּ‫גע‬ [‫אסקענען‬ ַ‫פ‬ ּ] ‫פסקענען‬ ּ proper, as it should be [‫]קעשורע‬ ‫כשורה‬ ּ if (even) [‫אדעך‬ ַ‫]מ‬ ‫אך‬ ָ‫מה־ד‬ in its proper/assigned time [‫א‬ ָ‫אמנ‬ ַ‫]ביז‬ ‫בזמנה‬ sunrise ‫־ען‬ ‫דער‬ ,‫אנג‬ ַ‫פג‬ ֿ‫זונאוי‬ afternoon prayer ‫די‬ ,[‫]מינכע‬ ‫מינחה‬ 24-hour period ‫־ן‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬/‫דער‬ ,[‫]מעסלעס‬ ‫מעת־לעת‬ stay awake ‫אכט‬ ַ‫אויסגעוו‬ ‫אכן‬ ַ‫אױסװ‬ get enough sleep ‫פן‬ ֿ‫א‬ ָ‫אויסגעשל‬ ‫זיך‬ ‫פן‬ ֿ‫א‬ ָ‫אױסשל‬ mix (up)‫אויסגעמישט‬ ‫איך‬ ‫ן‬ ּ‫אױסמיש‬ agreement, partnership ‫־ן‬ ‫דער‬ ,[‫אכעס‬ ַ‫אד‬ ַ‫]י‬ ‫יד־אחת‬ someone from Liadi ‫־ס‬ ‫דער‬ ,‫אדער‬ ַ‫לי‬ (here: Shneur Zalmen, founder of Chabad) someone from Salant ‫־ס‬ ‫דער‬ ,‫אנטער‬ ַ‫אל‬ ַ‫ס‬ (here: Israel Salanter, founder of Musar movement doctrine, system, method ‫־ות‬ ‫די‬ ,[‫]שיטע‬ ‫שיטה‬ be surprised, ‫געחידושט‬ ‫זיך‬ [‫]כידעשן‬ ‫חידושן‬ wonder live to a good age/‫אויסגעלעבט‬ ‫זיך‬ ‫אױסלעבן‬ the end alright, with pleasure [‫]מעכטײסע‬ ‫תיתי‬ ּ ‫מהיכא‬ incidentally ‫איבעריקנס‬ business, [‫אקים‬ ָ‫אס‬ ַ] ‫־ים‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬/‫דער‬ ,[‫]אײסעק‬ ‫עסק‬ concern strange, queer ‫אדנע‬ ָ‫מ‬ rabbi’s assistant [‫אנים‬ ָ‫אי‬ ַ‫]ד‬ ‫־ים‬ ‫דער‬ ,[‫ײען‬ ַ‫]ד‬ ‫דיין‬ pluck up one’s ‫מוט‬ ‫מיט‬/‫א‬ ַ ‫זיך‬ {‫אנגענומען‬ ָ} ‫אננעמען‬ ָ courage question (concerning ritual ‫־ות‬ ‫די‬ ,[‫ײלע‬ ַ‫]ש‬ ‫שאלה‬ purity) overturning [‫פױכע־שעל־אױלעם‬ ּ‫]הײ‬ ‫עולם‬ ‫של‬ ‫פוכו‬ ּ‫הי‬ of the world ‫־ים‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬/‫דער‬ ,[‫ארדעקע־כײדער‬ ַ‫]ד‬ ‫דרדקי־חדר‬ school for the youngest children [‫ארים‬ ָ‫אד‬ ַ‫]־כ‬ ‫ור‬ ֹ‫הא‬ ָ ‫בין‬ ּ ֵ ,‫הים‬ ִ‫ל‬ ֹ ‫א‬ ֱ ‫דל‬ ֵּ‫ב‬ ְ‫י‬ ּ ַ‫ו‬ ַ ;‫וב‬ ֹ‫כי־ט‬ ּ ִ ,‫ור‬ ֹ‫הא‬ ָ‫את־‬ ֶ ‫הים‬ ִ‫ל‬ ֹ ‫א‬ ֱ ‫רא‬ ְ‫י‬ ּ ַ‫ו‬ ַ .‫ך‬ ְ‫ש‬ ׁ ֶ‫ח‬ ֹ ‫ה‬ ַ ‫בין‬ ֵ‫ו‬ ּ ‘And God saw the light, that it was...

pdf

Additional Information

ISBN
9780814270653
Related ISBN
9780814211670
MARC Record
OCLC
869372568
Pages
250
Launched on MUSE
2014-01-01
Language
English
Open Access
No
Back To Top

This website uses cookies to ensure you get the best experience on our website. Without cookies your experience may not be seamless.