In lieu of an abstract, here is a brief excerpt of the content:

51 _____________________________________ [1] (‫־‬1956) [‫אץ‬ ַ‫ק‬ ‫]הירשע־דוד‬ ‫מעינקעס‬ ‫הירשע־דוד‬ ‫געבױרן‬ ‫איז‬ ‫אס‬ ָ‫װ‬ ,‫אץ‬ ַ‫ק‬ ‫הירשע־דוד‬ ‫פון‬ ֿ ‫אנים‬ ָ‫פסעװד‬ ּ ‫דער‬ ‫איז‬ ‫מעינקעס‬ ‫הירשע־דוד‬ ,‫אץ‬ ַ‫ק‬ ‫מעינקע‬ ‫אעט‬ ָ‫פ‬ ּ ‫דער‬ ‫געווען‬ ‫איז‬ ‫אטע‬ ַ‫ט‬ ‫ײן‬ ַ‫ז‬ .‫ארק‬ ָ‫ניו־י‬ ,‫ברוקלין‬ ‫אין‬ 1956 ‫אין‬ ‫ארן‬ ָ‫געוו‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אץ‬ ַ‫ק‬ ‫הירשע־דוד‬ .(‫ארוס‬ ַ‫בעל‬ ‫אין‬ ‫ײנט‬ ַ‫)ה‬ ‫אלישעק‬ ַ‫מיכ‬ ‫פון‬ ֿ ‫אק‬ ַ‫ליטוו‬ ‫א‬ ַ ‫אליין‬ ַ ‫איז‬ ‫ער‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫פונעם‬ ֿ ‫אט‬ ַ‫אר‬ ָ‫אקט‬ ָ‫ד‬ ‫ײן‬ ַ‫ז‬ ‫אגן‬ ָ‫געקר‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫און‬ ‫א־אוניווערסיטעט‬ ַ‫אלומבי‬ ָ‫ק‬ ‫אין‬ ‫געלערנט‬ ‫זיך‬ ‫די‬ ‫געװען‬ ‫מיסד‬ ‫ער‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אוניווערסיטעט‬ ‫ארדער‬ ָ‫פ‬ ֿ‫אקס‬ ָ ‫אינעם‬ .‫אוניוועריטעט‬ ‫אנער‬ ָ‫אנד‬ ָ‫ל‬ ‫אל‬ ָ‫מ‬ ‫א‬ ַ ‫אך‬ ָ‫נ‬ ‫געווען‬ ‫מיסד‬ ‫ער‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ 1998 ‫אין‬ .‫קולטור‬ ‫און‬ ‫אך‬ ַ‫פר‬ ּ‫ש‬ ‫ײדישער‬ ִ ‫אר‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫אם‬ ַ‫אגר‬ ָ‫פר‬ ּ ‫ײנע‬ ַ‫ז‬ ‫אר‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫פרט‬ ֿ‫ב‬ ‫ער‬ ‫איז‬ ‫וסט‬ ּ‫אוו‬ ַ‫ב‬ .‫אוניװערסיטעט‬ ‫װילנער‬ ‫אינעם‬ ‫אם‬ ַ‫אגר‬ ָ‫פר‬ ּ ‫א‬ ַ‫אז‬ ַ ‫ער‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫זיי‬ ‫אר‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ,‫דערציילונגען‬ ‫בענד‬ ‫ײ‬ ַ‫דר‬ ‫ײנע‬ ַ‫ז‬ ‫אױך‬ ‫װי‬ ,‫אציעס‬ ַ‫פובליק‬ ּ ‫לינגוויסטישע‬ .(‫פרעמיע‬ ּ‫אנגער־‬ ַ‫מ‬ ‫די‬ ‫און‬ ‫פענדיע‬ ּ‫סטי‬ ‫ײמער‬ ַ‫גוגנה‬ ‫א‬ ַ ‫ײנשליסנדיק‬ ַ‫)א‬ ‫פרעמיעס‬ ּ ‫ײן‬ ַ‫נ‬ ‫ונען‬ ּ‫געוו‬ ‫ײבט‬ ַ‫שר‬ ‫דערצײלונג‬ ‫ײטערדיקער‬ ַ‫װ‬ ‫דער‬ ‫אין‬ .‫װילנע‬ ‫אין‬ ‫און‬ ‫וויילס‬ ‫אין‬ ‫איצטער‬ ‫װױנט‬ ‫ער‬ = ''‫''אײװערן‬ :‫למשל‬ ,‫אלעקט‬ ַ‫די‬ ‫ליטװישן‬ ‫מערקלעכן‬ ‫א‬ ַ ‫מיט‬ ‫און‬ ‫סטיל‬ ‫ישן‬ ִ‫א‬ ַ‫ארכ‬ ַ ‫אן‬ ַ ‫מיט‬ ‫אץ‬ ַ‫ק‬ .''‫אנעט‬ ָ'' ‫ארט‬ ָ‫װ‬ ‫ײם‬ ַ‫ב‬ ''‫''־עט‬ ‫פיקס‬ ֿ‫סו‬ ‫דער‬ ‫און‬ ''‫''אױערן‬ ____________________________________________________________ pseudonym ‫־ען‬ ‫דער‬ ,‫אנים‬ ָ‫פסעװד‬ ּ grow up ‫אקסן‬ ָ‫אױסגעװ‬ ‫אקסן‬ ַ‫אױסװ‬ found ‫ײן‬ ַ‫ז‬ [‫אסעד‬ ַ‫]מעי‬ ‫מיסד‬ particularly, especially [‫אט‬ ַ‫פר‬ ֿ‫]בי‬ ‫פרט‬ ֿ‫ב‬ volume ‫בענד‬ ‫דער‬ ,‫אנד‬ ַ‫ב‬ story ‫־ען‬ ‫די‬ ,‫דערצײלונג‬ including ‫ײנשליסנדיק‬ ַ‫א‬ fellowship, stipend ‫־ס‬ ‫די‬ ,‫פענדיע‬ ּ‫סטי‬ for example [‫אשל‬ ָ‫]לעמ‬ ‫למשל‬ and so forth, etc. ‫װעטער‬ ‫אזױ‬ ַ ‫און‬ = ‫אז''װ‬ ַ‫א‬ ____________________________________________________________ [4] ‫אט‬ ָ‫שט‬ ‫לבנהדיקע‬ ‫די‬ ‫א‬ ַ ‫ווי‬ ‫אכן‬ ַ‫מ‬ ‫פליטה‬ ּ .‫אך‬ ַ‫ז‬ ‫איין‬ ‫מערניט‬ ‫בלייבט‬ ,‫אנען‬ ַ‫ד‬ ‫פון‬ ‫און‬ ‫אנען‬ ַ‫ד‬ ‫פון‬ ‫פט‬ ּ‫א‬ ַ‫מ'קל‬ ‫אז‬ ַ .‫שופר‬ ‫ארן‬ ַ‫פ‬ ‫דיבוק‬ .‫ארן‬ ָ‫געוו‬ ‫ביטער‬ ‫איז‬ ‫אי‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫אין‬ ‫אין‬ ‫דערזען‬ .‫ארניע‬ ַ‫חסיד‬ ‫א‬ ַ ‫זיך‬ ‫זיי‬ ‫אכן‬ ַ‫מ‬ .‫חב''דניקעס‬ ‫ארן‬ ָ‫אריינגעפ‬ ַ ‫זיינען‬ ‫רייסן‬ ‫פון‬ ‫ארף‬ ַ‫מ'ד‬ ‫אז‬ ַ ,‫אריין‬ ַ ‫אייווערן‬ ‫די‬ ‫אין‬ ‫אים‬ ‫אנעוועט‬ ַ‫אב‬ ַ‫אר‬ ַ‫מ'ב‬ ‫און‬ ‫מען‬ ‫נעמט‬ ,‫ייד‬ ‫א‬ ַ ‫זיך‬ ‫גייט‬ ,‫אס‬ ַ‫ג‬ ‫''ויצמח‬ ‫צו׃‬ ‫ניט‬ ‫ארטן‬ ָ‫ד‬ ‫מ'גיט‬ ‫סיידן‬ ‫ניט‬ ‫קדיש‬ ‫קיין‬ ‫איז‬ ‫זיי‬ ‫ביי‬ ‫אז‬ ַ .‫אוונען‬ ַ‫ד‬ ‫אנדערש‬ ַ ‫אר‬ ָ‫ג‬ ,‫אכן‬ ַ‫מ‬ ‫ניט‬ ‫שהיות‬ ‫קיין‬ ‫ווייטער‬ ‫ער‬ ‫וועט‬ ,‫דערהערן‬ ‫אר‬ ָ‫נ‬ ‫וועט‬ ‫משיח‬ ‫אז‬ ַ ?‫אדען‬ ָ‫וו‬ .''‫פורקניה‬ ּ ‫אנען‬ ַ‫וו‬ ‫ביז‬ ‫אז‬ ַ ,‫מנחה‬ ‫פ‬ ּ‫א‬ ָ ‫אוון‬ ַ‫ד‬ ‫גיי‬ ‫און‬ .‫אי‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫אין‬ ‫פ‬ ּ‫א‬ ָ‫אר‬ ַ ‫זיך‬ ‫ער‬ ‫פט‬ ּ‫א‬ ַ‫כ‬ ‫אר־שבת‬ ַ‫פ‬ ‫אך‬ ָ‫נ‬ ‫שוין‬ ‫מ'דערלעבט‬ ‫אז‬ ַ .‫צודערצו‬ ‫צוגעלייגט‬ ‫וויפיל‬ ‫אווייס‬ ַ‫ד‬ ‫זיי‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ,‫אן‬ ָ ‫ניט‬ ‫אשרי‬ ‫צו‬ ‫מ'קומט‬ ‫איין‬ ‫סך־הכל‬ ‫זיי‬ ‫ביי‬ ‫איז‬ ‫איבעריקנס‬ .‫כוונה‬ ‫אנצע‬ ַ‫ג‬ ‫די‬ ‫אויסגעוועבט‬ ‫ט'זיך‬ ,‫שמונה־עשרה‬ ‫צו‬ .''‫רבי‬ ‫''דער‬ ‫פזמון׃‬ ּ ‫די‬ ‫פון‬ ‫אנדע‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫א‬ ַ ‫ארן‬ ָ‫אריינגעפ‬ ַ ‫איז‬ ‫אר‬ ָ‫י‬ ‫זעלבן‬ ‫אין‬ ,‫אלט‬ ָ‫געוו‬ ‫אט‬ ָ‫ג‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ .‫אק‬ ָ‫ארעד‬ ַ‫אוו‬ ַ‫נ‬ ‫אין‬ ‫זיי‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫געלערנט‬ ‫אר‬ ָ‫נ‬ ,‫אמעט‬ ַ‫ז‬ ‫פון‬ ‫אזש‬ ַ ‫מוסרניקעס‬ ‫ארומעט‬ ַ ‫זיך‬ ‫אגן‬ ָ‫טר‬ ‫אליין‬ ַ ‫זיי‬ ‫אר‬ ָ‫נ‬ ,‫רשעים‬ ‫זיינען‬ ‫אלע‬ ַ .‫אך‬ ָ‫ד‬ ‫מען‬ ‫קען‬ ‫מוסרניקעס‬ ‫די‬ ‫פון‬ ‫אז‬ ַ ‫פנים‬ ּ‫א‬ ַ .‫אל‬ ָ‫שמ‬ ‫אלט‬ ַ‫ה‬ ‫יענעם‬ ‫ביי‬ ‫און‬ ‫זיטן‬ ‫שלעכטע‬ ‫איז‬ ‫דעם‬ ‫ביי‬ .‫קעשענע‬ ‫אין‬ ‫אט‬ ָ‫ג‬ ‫מיט‬ .‫ארן‬ ָ‫אריינפ‬ ַ ‫אכט‬ ַ‫ארנ‬ ַ‫פ‬ ‫אך‬ ָ‫נ‬ ‫משיח‬ ‫וועט‬ ‫אר‬ ָ‫י‬ ‫אנץ‬ ַ‫ג‬ ‫א‬ ַ ‫פון‬ ‫יידן‬ ‫א‬ ַ ‫אגן‬ ָ‫אריינז‬ ַ – ‫מוסרניקעס‬ ‫די‬ .‫אררעכנט‬ ַ‫פ‬ ‫חברהניקעס‬ ‫ווייסע‬ ‫אר‬ ַ‫פ‬ ‫אי‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫אין‬ ‫ט'מען‬ ‫חב''דער‬ ‫די‬ ‫''שבירת‬ ‫אן׃‬ ַ‫אר‬ ַ‫פ‬ ‫פזמון‬ ּ ‫איין‬ ‫מערניט‬ ‫אויך‬ ‫סך־הכל‬ ‫איז‬ ‫זיי‬ ‫ביי‬ ‫אז‬ ַ .‫משוגעים‬ ‫היימישע‬ ‫אט‬ ַ‫גל‬ ‫טשוועקעס‬ ‫זיך‬ ‫בעטן‬ ‫און‬ ‫אריין‬ ַ ‫פטייק‬ ּ‫א‬ ַ ‫אין‬ ‫זיי‬ ‫גייען‬ .‫קיינער‬ ‫ווייטער‬ ‫און‬ ''‫המידות‬ ‫אלע‬ ַ‫מ‬ .‫אויסעט‬ ‫זיי‬ ‫אכט‬ ַ‫מ'ל‬ ‫אז‬ ַ ‫פעל‬ ּ‫נת‬ ‫ניט‬ ‫ווערן‬ ‫זיי‬ ‫אז‬ ַ ‫אויספיינען‬ ‫זיך‬ ,‫אס‬ ָ‫ארוו‬ ַ‫פ‬ .‫אנגען‬ ַ‫דערל‬ .‫אלן‬ ַ‫איינפ‬ ‫קען‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫ארנישניט‬ ָ‫ג‬ ‫ט'מען‬ ‫אך‬ ַ‫ז‬ ‫איין‬ .‫ארן‬ ָ‫געוו‬ ‫דולעניש‬ ‫א‬ ַ ‫איז‬ ‫איער‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫ריכטיקע‬ ‫די‬ ‫ביי‬ ‫די‬ ,‫גערופן‬ ‫זיי‬ ‫מען‬ ‫אזוי'ט‬ ַ – ''‫נודניקעס‬ ‫''צווייערליי‬ ‫די‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫צו‬ .‫אנען‬ ַ‫ארשט‬ ַ‫פ‬ ‫זיך‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫אריץ‬ ַ‫דיזש‬ ‫און‬ ‫סווירדון‬ .‫אי‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫אדע‬ ַ‫גר‬ ‫אן‬ ָ‫אנגעט‬ ָ ‫כבוד‬ ‫אנצן‬ ַ‫ג‬ ‫דעם‬ – ‫ארענע‬ ָ‫אנגעפ‬ ָ !‫אלן‬ ַ‫ארפ‬ ַ‫פ‬ ‫איז‬ ‫פעט‬ ּ‫אנגעטשע‬ ָ .‫אס‬ ָ‫ד‬ ‫ניט‬ ‫גערעכנט‬ ‫זיך‬ ‫אט‬ ָ‫ס'ה‬ ‫ווער‬ .‫ארעט‬ ַ‫ארכמ‬ ַ‫פ‬ ‫אומעטום‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫מחלוקת‬ ‫פון‬ ‫לופט‬ ‫ארסמטע‬ ַ‫פ‬ ‫די‬ .‫אנגען‬ ַ‫געג‬ ‫ניט‬ ‫ס'איז‬ ‫אר‬ ָ‫נ‬ ,‫שלום‬ ‫אין‬ ‫אריינגעלייגט‬ ַ ‫דעם‬ ‫פון‬ ‫איז‬ ‫אים‬ ,‫גערופן‬ ‫אים‬ ‫ט'מען‬ ‫אל‬ ָ‫פ‬ ּ‫אמינ‬ ַ‫ק‬ ‫ארקיל‬ ַ‫מ‬ '‫ר‬ ,‫רב‬ ‫איער‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫דעם‬ ‫דער‬ ‫אינמיטן‬ ‫אויפגערודערט‬ ‫עדה‬ ‫זיין‬ ‫ער‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אר‬ ָ‫י‬ ‫א‬ ַ ‫אוועק‬ ַ .‫ארן‬ ָ‫געוו‬ ‫ניט־גוט‬ ‫אלעמען‬ ַ .‫דרשה‬ ‫שבתדיקער‬ ‫אל‬ ָ‫מ‬ ‫צוויי‬ ‫אנצע‬ ַ‫ג‬ ‫אר‬ ָ‫נ‬ ‫אל‬ ָ‫מ‬ ‫איין‬ ‫ניט‬ .‫אזוי‬ ַ ‫איז‬ ‫דעם‬ ‫פון‬ ‫אך‬ ַ‫ז‬ ‫די‬ !‫איער‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫רבותי‬ – ‫ארטן‬ ָ‫ד‬ ‫און‬ ‫שלום‬ ‫מען‬ ‫רעדט‬ ‫א‬ ָ‫ד‬ .‫שלום‬ ‫ואין‬ ‫שלום‬ ‫שלום‬ ‫אגט׃‬ ָ‫געז‬ ‫הנביא‬ ‫ירמיהו‬ ‫אך‬ ָ‫ד‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫ירושלים‬ ‫אויף‬ ‫אל‬ ָ‫מ‬ ‫איין‬ ?‫אל‬ ָ‫מ‬ ‫צוויי‬ ‫אס‬ ָ‫פארוו‬ '‫אי‬ .‫א‬ ָ‫ניט‬ ‫איז‬ ‫שלום‬ ‫קיין‬ ‫און‬ ‫שלום‬ ‫מען‬ ‫רעדט‬ .‫כת‬ ‫א‬ ַ ‫איז‬ ‫א‬ ָ‫ד‬ ‫און‬ ‫כת‬ ‫א‬ ַ ‫איז‬ ‫א‬ ָ‫ד‬ ‫אז‬ ַ .‫זיין‬ ‫ניט‬ ‫שלום‬ ‫קיין‬ ‫א'עט‬ ָ‫ד‬ !‫אי‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫אויף‬ ‫אל‬ ָ‫מ‬ ‫איין‬ ‫און‬ ‫די‬ ‫וואו‬ ‫אט‬ ָ‫שט‬ ‫א‬ ַ ‫פון‬ ‫קומסטע‬ !‫געזונטערהייט‬ ‫איז‬, ‫בקבלה‬ ‫מנהג‬ ‫אנדער‬ ַ ‫אן‬ ַ ‫אסטע‬ ָ‫ה‬ !‫אדרבא‬ ַ ‫אט‬ ָ ?‫ניט‬ '‫א‬ ַ ‫אגן‬ ָ‫ז‬ ‫'עט‬ ‫אימיצער‬ !‫אג‬ ָ‫ז‬ ‫איז‬ ,‫חול‬ ‫של‬ ‫שחרית‬ ‫צו‬ ‫אך‬ ָ‫מיטוו‬ ‫פעט‬ ּ‫א‬ ָ ‫מען‬ ‫אגט‬ ָ‫ז‬ ‫יוצרות‬ ‫טרייבן‬ ‫מחלוקת‬ ‫פון‬ . ‫ז‬ ‫ד‬ ‫נ‬ ‫ו‬ ‫א‬ ‫אויף‬ ‫אנעט‬ ָ ‫זיך‬ ‫מען‬ ‫זעצט‬ ,‫ניט‬ ‫זיי‬ ‫קלעקט‬ !‫שה‬ ׂ‫מע‬ ‫די‬ '‫אי‬ 276 ‫אויכעט‬ ‫מען‬ ‫ווערט‬ ‫וועלט‬ ‫ע‬ ‫נ‬ ‫ע‬ ‫י‬ ‫און‬ ‫אנעט‬ ָ ‫מען‬ ‫ווערט‬ ‫וועלט‬ ‫י‬ ‫ד‬ .‫חינם‬ ‫שנאת‬ ‫אך‬ ָ‫ד‬ ‫ווערט‬ ‫וועט‬ ‫אי‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫אז‬ ַ ‫פשיטא‬ ּ ‫א‬ ַ ‫אך‬ ָ‫ד‬ ‫איז‬ ‫ארן‬ ָ‫געוו‬ ‫חרוב‬ ‫דערפון‬ ‫איז‬ ‫בית־המקדש‬ ‫דער‬ ‫אז‬ ַ .‫אן‬ ָ ‫וועלן‬ ‫אלצדינג‬ ַ ,‫ישראל‬ ‫אלמן‬ ‫לא‬ !‫ארקויפן‬ ַ‫פ‬ ‫שטיבער‬ ‫די‬ ‫בעסער‬ !‫יידן‬ .‫ווערן‬ ‫חרוב‬ ‫דערפון‬ ‫מען‬ ‫איז‬ ‫אג‬ ָ‫ט‬ ‫היינטיקן‬ ‫ביי‬ ‫אז‬ ַ ?‫א‬ ַ ,‫ריידן‬ ‫צו‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫א‬ ָ‫ד‬ ‫איז‬ ‫אס‬ ָ‫אוו‬ ַ !‫ארענע‬ ָ‫אנגעפ‬ ָ ‫די‬ ,‫פן‬ ּ‫א‬ ַ‫צעכ‬ ‫זיי‬ ‫זיך‬ ‫מען‬ ‫'עט‬ ‫ישוב‬ ‫נייעם‬ ‫א‬ ַ !''‫וממולדתך‬ ‫מארצך‬ ‫לך‬ ‫''לך‬ ‫ס'איז‬ .‫געגליכן‬ ‫אבינו'ן‬ ‫אברהם‬ ‫צו‬ !‫אנגען‬ ַ‫געג‬ – ‫וילך‬ .‫אויפגעשטעלט‬ ‫זיך‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫ער‬ – ‫ויקם‬ !‫איענען‬ ָ‫אויססטר‬ ''!‫אנגען‬ ַ‫''געג‬ .''‫''ש'כח‬ ‫א‬ ַ ‫פון‬ ‫ניגון‬ ‫מיטן‬ ,‫אן‬ ָ‫געט‬ ‫שריי‬ ‫א‬ ַ ‫אינאיינעם‬ ‫פללים‬ ּ‫מת‬ ‫די‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫אזוי‬ ַ ‫אלדס‬ ָ‫וויט‬ ‫פון‬ ‫אז‬ ַ .‫אריין‬ ַ ‫פייער‬ ‫אין‬ ‫מען‬ ‫גייט‬ ‫ארט‬ ָ‫וו‬ ‫א‬ ַ ‫אלס‬ ָ‫פ‬ ּ‫אמינ‬ ַ‫ק‬ ‫ארקיל‬ ַ‫מ‬ '‫ר‬ ‫אר‬ ַ‫פ‬ .‫געווען‬ ‫אל‬ ָ‫פ‬ ּ‫אמינ‬ ַ‫ק‬ ‫מבית‬ ‫רבנים‬ ‫די‬ ‫אי‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫אין‬ ‫זיינען‬ ‫אך‬ ָ‫נ‬ ‫ארן‬ ָ‫י‬ ‫ניט‬ ‫בעלנים‬ ‫קיין‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫שטיבער‬ ‫די‬ ‫אויף‬ .‫געדויערט‬ ‫ט'ניט‬ ‫חודש‬ ‫קיילעכדיקן‬ ‫קיין‬ .‫מוסרניק‬ ‫א‬ ַ ‫וואו‬ ,‫חב''דער‬ ‫א‬ ַ ‫וואו‬ .‫אויסגעפעלט‬ ‫רעהו׃‬ ‫אל‬ ‫איז‬ ‫אן‬ ָ‫געט‬ ‫שושקע‬ ‫א‬ ַ ‫מען‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ,‫אי‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫אזן‬ ָ‫ארל‬ ַ‫פ‬ ‫ביים‬ ‫אלטן‬ ַ‫געה‬ ‫אט‬ ָ‫ס'ה‬ ‫אז‬ ַ ‫אויף‬ ‫ארט‬ ָ‫וו‬ ‫אנדער‬ ַ ‫קיין‬ .''‫פען‬ ּ‫א‬ ַ‫צעדר‬ ‫אנדערן‬ ַ ‫דעם‬ ‫איינער‬ ,‫ארענע‬ ָ‫אנגעפ‬ ָ ‫די‬ ,‫זיך‬ ‫זיי‬ ‫אלן‬ ָ‫''ז‬ .''‫ארענע‬ ָ‫אנגעפ‬ ָ'' – ‫געווען‬ ‫ניט‬ ‫אלסט‬ ָ‫אמ‬ ַ‫ד‬ ‫אי‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫אין‬ ‫איז‬ ‫פזידלען‬ ּ‫א‬ ָ ‫אין‬ ‫משה־רבינו'ן‬ ‫ישראל‬ ‫בני‬ ‫די‬ ‫ווי‬ ‫אנגען‬ ַ‫אכגעג‬ ָ‫נ‬ ‫ארקילן‬ ַ‫מ‬ '‫ר‬ ‫זיינען‬ ‫איער‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫די‬ ‫איז‬ ‫ער‬ ,‫פוס‬ ‫א‬ ַ ‫מיט‬ ‫אן‬ ָ‫ט‬ ‫צו‬ ‫אט‬ ַ‫געה‬ ‫אט‬ ַ‫ה‬ ‫ער‬ ‫אר‬ ָ‫נ‬ ,‫געווען‬ ‫ניט‬ ‫ער‬ ‫איז‬ ‫זקן‬ ‫קיין‬ .‫מדבר‬ ‫די‬ ‫מיט‬ ‫חב''דניקעס‬ ‫די‬ ,‫אי‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫אין‬ ‫ארבליבענע‬ ַ‫פ‬ ‫די‬ .‫שטעקן‬ ‫א‬ ַ ‫מיט‬ ‫אנגען‬ ַ‫ארומגעג‬ ַ ‫אס‬ ַ‫ג‬ ‫אין‬ ‫אלע‬ ַ ‫מ'איז‬ ,‫אכט‬ ַ‫געמ‬ ‫רעדל‬ ‫א‬ ַ ‫אויך‬ ‫זיך‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫פויערים‬ ּ ‫פולע‬ ‫א‬ ַ ,‫מוסרניקעס‬ ‫רוח‬ ‫דער‬ ‫אוועקפירן‬ ַ ‫יידן‬ ‫מיט‬ ‫עדה‬ ‫זיין‬ ‫טוט‬ ‫רב‬ ‫דער‬ ‫ווי‬ ‫אנקוקן‬ ָ ,‫חידושים‬ ‫אויף‬ ‫אנען‬ ַ‫געשט‬ .‫צופוס‬ ‫אר‬ ָ‫נ‬ ‫פירן‬ ‫ער‬ ‫טוט‬ ‫עדה‬ ‫זיין‬ ‫אז‬ ַ ,‫ארקיל‬ ַ‫מ‬ '‫ר‬ ,‫ארט‬ ַ‫פ‬ ּ‫איינגעש‬ ‫זיך‬ ‫ער'ט‬ .‫אהין‬ ַ‫וואו‬ ‫ווייס‬ ‫פנים‬ ּ ‫איבערן‬ ‫ארויפצוצו‬ ַ ‫זיינע‬ ‫ארד‬ ָ‫ב‬ ‫ארצע‬ ַ‫שוו‬ ‫אנגע‬ ַ‫ל‬ ‫די‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫ווינט‬ ‫צפונדיקער‬ ‫א‬ ַ ‫וויילע‬ ‫אלע‬ ַ ‫ער‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫פן‬ ּ‫אס‬ ָ‫קנ‬ ‫בערדישע‬ ‫פון‬ ‫ארונעס‬ ַ‫פ‬ ּ‫ש‬ ‫דורך‬ .‫אזן‬ ָ‫אנדערגעבל‬ ַ‫אנ‬ ַ‫פ‬ ‫ער‬ ‫עלעהיי‬ ,‫אויגן‬ ‫די‬ ‫איבער‬ ‫אנט‬ ַ‫ה‬ ‫די‬ ‫ארויפגעלייגט‬ ַ ‫ער'ט‬ ,‫אינדערווייטנס‬ ‫ארויסגעקוקט‬ ַ .‫אזיריק‬ ַ‫ק‬ ‫א‬ ַ ‫זיך‬ ‫אכט‬ ַ‫מ‬ ‫מיטן‬ ‫קריינען‬ ‫די‬ ‫מיט‬ ‫ספר־תורהס‬ ‫די‬ ,‫אגן‬ ָ‫פגעטר‬ ּ‫א‬ ָ ‫אריין‬ ַ ‫וועג‬ ‫אין‬ ‫ט'מען‬ ‫אלצדינג‬ ַ ‫אויף‬ ‫ארויפגעשטעלט‬ ַ ‫ט'מען‬ ‫אלצדינג‬ ַ .‫שטיבער‬ ‫די‬ ‫פון‬ ‫אכן‬ ַ‫ז‬ ‫אלע‬ ַ ‫מיט‬ ,‫ספרים‬ ‫די‬ ‫מיט‬ ‫טייטל‬ ‫קינדער‬ .‫פלע‬ ּ‫פלע־‬ ּ‫פלע־‬ ּ ‫פון‬ ‫משקל‬ ‫אויפן‬ ‫הינער‬ ‫די‬ ‫אנגעטריבן‬ ָ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫יידענעס‬ .‫וועגענער‬ ‫די‬ ‫ווי‬ ‫קנוילן‬ ‫אמדיקע‬ ַ‫ז‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫ארום‬ ַ ‫און‬ ‫ארום‬ ַ .‫געפירט‬ ‫בהמות‬ ‫די‬ ‫שטריקלעך‬ ‫מיט‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ .‫אינדערלופטן‬ ‫אזן‬ ָ‫צעבל‬ ‫זיך‬ ‫אלקנס‬ ָ‫וו‬ ‫אומרואיקע‬ ‫ט'מען‬ ‫אטלייט‬ ָ‫שט‬ ‫די‬ .‫געהייסן‬ ''‫שטעטל‬ ‫ליכטיקע‬ ‫''די‬ ‫דור־דורות‬ ‫פון‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אי‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫איער‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫די‬ .''‫שילט־ליכט‬ ‫איער‬ ַ‫אמ‬ ַ‫''ק‬ – ‫אוועס‬ ָ‫אט‬ ַ‫ק‬ ‫אויף‬ ,‫גערופן‬ ''‫בענטש־ליכט‬ ‫איער‬ ַ‫אמ‬ ַ‫''ק‬ .‫הבדלה‬ ‫צו‬ ‫ווער‬ ‫און‬ ‫שבתדיקע‬ ‫ווער‬ .‫אקסענע‬ ַ‫וו‬ ‫ווער‬ ‫און‬ ‫חלבנע‬ ‫ווער‬ .‫אכט‬ ַ‫געמ‬ ‫ליכט‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫ווילנע‬ ‫אין‬ ‫זיך‬ ‫ט'מען‬ ‫ליכט‬ ‫איער‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫איבער‬ .‫פויערים‬ ּ ‫די‬ ‫אר‬ ַ‫פ‬ ‫ווער‬ ‫און‬ ‫יום־טובדיקע‬ ‫ווער‬ .‫געדונגען‬ ‫אזש‬ ַ ‫וועגענער‬ ‫די‬ ‫אויף‬ ‫אנגעלייגט‬ ָ ‫געווען‬ ‫זיינען‬ ,‫אלטן‬ ַ‫געה‬ ‫ים־סוף‬ ‫אמדיקן‬ ַ‫ז‬ ‫ביים‬ ‫אט‬ ָ‫ס'ה‬ ‫אז‬ ַ .‫ארבטע‬ ַ‫אפ‬ ַ‫ב‬ ‫און‬ ‫פשוטע‬ ּ ,‫דינע‬ ‫און‬ ‫דיקע‬ ,‫קליינע‬ ‫און‬ ‫גרויסע‬ .‫שטייט‬ ‫וועלט‬ ‫די‬ ‫אס‬ ָ‫אוו‬ ַ ‫ליכט‬ ‫אויף‬ ‫גענוג‬ ‫אדעוועט‬ ָ‫געה‬ ‫אי‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫אין‬ ‫ט'מען‬ ‫בינען‬ .‫אקסענע‬ ַ‫וו‬ ‫די‬ ‫גערעכנט‬ ‫זיך‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫בעסטע‬ ‫די‬ ‫אנצע‬ ַ‫ג‬ ‫די‬ ‫פט‬ ּ‫מיטגעשלע‬ ‫ט'מען‬ ‫אונטערוועגנס‬ .‫פרעהן‬ ּ ‫אויף‬ ‫אנשיקן‬ ָ ‫מכה‬ ‫עלפטע‬ ‫אן‬ ַ ‫לעמעלעך‬ ‫די‬ .‫בינען־שטיבעלעך‬ ,‫אקן‬ ָ‫בינשט‬ ,‫שטייגן‬ ,‫קעסטלעך‬ – ‫בינען‬ ‫די‬ ‫פון‬ ‫אניע‬ ַ‫אדעוו‬ ָ‫ה‬ 277 ‫אין‬ ‫אג‬ ָ‫ט‬ ‫הייסער‬ ‫א‬ ַ .‫געזשומזשעט‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫בינען‬ ‫די‬ .‫געהירזשעט‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫פערד‬ .‫געמעקעט‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ .''‫אי‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫יציאת‬ ‫פנקס‬ ּ'' ‫אין‬ ‫ארשריבן‬ ַ‫פ‬ ‫אלצדינג‬ ַ ‫אך‬ ָ‫ד‬ ‫ס'שטייט‬ ,‫געווען‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬ ‫איז‬ ‫אייר‬ ‫אהין‬ ַ‫וואו‬ ‫געוואוסט‬ ‫שוין‬ ‫רב‬ ‫דער‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫שטערנווייזער‬ ‫אגעדיקן‬ ָ‫בייט‬ ‫א‬ ַ ‫אטס‬ ָ‫ג‬ ‫מיט‬ ‫ווי‬ ‫דערפל‬ ‫א‬ ַ ‫אין‬ ‫אנגעקומען‬ ָ ‫מ'איז‬ .‫אסטעוו‬ ָ‫פ‬ ּ ‫פון‬ ‫זייט‬ ‫אין‬ ,‫יידן‬ ‫די‬ ,‫פגעפירט‬ ּ‫א‬ ָ ‫זיי‬ ‫ער'ט‬ .‫גיין‬ ‫שטיבעלעך‬ ‫פן‬ ּ‫א‬ ַ‫אויפקל‬ ‫ארף‬ ַ‫מ'ד‬ ‫אז‬ ַ ‫פויערים‬ ּ ‫די‬ ‫אגט‬ ָ‫אנגעז‬ ָ ‫רב‬ ‫דער‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫ארטן‬ ָ‫ד‬ .‫אוויטש‬ ַ‫בוצ‬ ‫די‬ ‫דערזען‬ .‫אכטלעגער‬ ַ‫נ‬ ‫מען‬ ‫ארף‬ ַ‫ד‬ ‫דערוויילע‬ .‫ווייטער־צו‬ ‫ביסל‬ ‫א‬ ַ ‫ישוב‬ ‫נייעם‬ ‫א‬ ַ ‫אויף‬ .‫ליכט‬ ‫די‬ ‫מיט‬ ‫אלן‬ ָ‫אויסצ‬ ‫אפריער‬ ַ ‫זיי‬ ‫אל‬ ָ‫מ'ז‬ ‫אנט‬ ָ‫געמ‬ ‫זיי‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫ליכט‬ ‫איער‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫מיט‬ ‫וועגענער‬ .‫ארט‬ ָ ‫אויפן‬ ‫אוועקגעגעבן‬ ַ ‫זיי‬ ‫ט'מען‬ ‫ווילנע‬ ‫אין‬ ‫אר‬ ַ‫בולוו‬ ‫אווסקע‬ ָ‫אנדר‬ ַ‫אלעקס‬ ַ ‫אויף‬ ‫ליכט‬ ‫גענוג‬ !‫ליכט‬ ,‫איער‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫ביי‬ ‫ווערדע‬ ‫א‬ ַ ‫ביזקל‬ ‫אכן‬ ָ‫דערקר‬ ‫איז‬ ‫ער‬ ,‫אוועק‬ ַ ‫שטעקן‬ ‫מיטן‬ ‫אג‬ ָ‫ט‬ ‫זעלביקן‬ ‫אין‬ ‫אך‬ ָ‫נ‬ ‫איז‬ ‫ארקיל‬ ַ‫מ‬ '‫ר‬ ‫אין‬ ‫אנען‬ ַ‫געשט‬ ‫ארטן‬ ָ‫ד‬ ‫איז‬ ‫ער‬ .‫געווען‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬ ‫איז‬ ‫אן‬ ַ‫ארטש‬ ַ‫דוו‬ ‫פון‬ ‫זייט‬ ‫אין‬ .‫אלד‬ ַ‫וו‬ ‫ווינקל‬ ‫א‬ ַ ‫אין‬ ‫זיך‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫לבנה‬ ‫פייערדיק־רויטע‬ ‫א‬ ַ .‫שקיעה‬ ‫דער‬ ‫ביז‬ ‫ניט‬ ‫שיער‬ ‫ודבש‬ ‫חלב‬ ‫זבת‬ ‫ארץ‬ ‫זיין‬ .‫געזען‬ ‫ניט‬ ‫ארן‬ ָ‫י‬ ‫זיינע‬ ‫אין‬ ‫ער‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫לבנה‬ ‫שענערע‬ ‫קיין‬ .‫עפר‬ ‫שוכן‬ ‫א‬ ַ ‫זון‬ ‫א‬ ַ ‫אויף‬ ‫אסטן‬ ָ‫ארמ‬ ַ‫פ‬ ‫טובה׃‬ ‫בשורה‬ ‫די‬ ‫געווען‬ ‫מכריז‬ ‫עדה‬ ‫זיין‬ ‫און‬ ‫אוויטש‬ ַ‫בוצ‬ ‫אין‬ ‫מחנה‬ ‫זיין‬ ‫צו‬ ‫צוריק‬ ‫איז‬ ‫ער‬ ‫פון‬ ‫זייט‬ ‫אין‬ ,‫ווייט‬ ‫ניט‬ ‫א‬ ָ‫ד‬ ‫איענען‬ ָ‫אויססטר‬ ‫אזן‬ ָ‫ל‬ ‫מען‬ ‫'עט‬ ‫אונדזערן‬ ‫ישוב‬ ‫דעם‬ – ‫מען‬ ‫אל‬ ָ‫ז‬ ‫ווי‬ .‫דער־וועלט‬ ‫אויף‬ ‫א‬ ָ‫ד‬ ‫לבנה‬ ‫שענסטע‬ ‫די‬ ‫אן‬ ַ‫אר‬ ַ‫פ‬ ‫איז‬ ‫ארטן‬ ָ‫ד‬ '‫א‬ ַ ,‫אן‬ ַ‫ארטש‬ ַ‫דוו‬ ‫ניט‬ ,‫ארעוויטש‬ ָ‫אוו‬ ַ ‫ניט‬ ‫אנילעוויטש‬ ָ‫ד‬ ‫ניט‬ ,‫הייסן‬ ‫ער‬ ‫אל‬ ָ‫ז‬ ,‫אונדזערן‬ ‫ישוב‬ ‫דעם‬ ‫אנרופן‬ ָ !‫לבנה־וויטש‬ ‫אנדערש׃‬ ַ ‫און‬ ‫אי‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫צווישן‬ ,‫וועג‬ ‫אסטעווער‬ ָ‫פ‬ ּ ‫אויפן‬ ‫אנעוויטש‬ ָ‫לעוו‬ ‫שטייט‬ ‫אג‬ ָ‫ט‬ ‫היינטיקן‬ ‫ביזן‬ .‫אן‬ ַ‫ארטש‬ ַ‫דוו‬ ‫גענומען‬ ‫ארגן‬ ָ‫מ‬ ‫אויף‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ,‫פלישתים‬ ּ ‫די‬ ‫ווי‬ ‫געזונטע‬ ,‫פויערים‬ ּ ‫אוויטשער‬ ַ‫בוצ‬ ‫א‬ ַ .‫אויסגעקליבן‬ ‫זיך‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אל‬ ָ‫פ‬ ּ‫אמינ‬ ַ‫ק‬ ‫ארקיל‬ ַ‫מ‬ '‫ר‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫ארט‬ ָ ‫אויפן‬ ‫ריזן־ביימער‬ ‫די‬ ‫אזן‬ ָ‫פל‬ ּ‫א‬ ָ‫אר‬ ַ ‫אך‬ ַ‫פל‬ ‫אויף‬ ‫פגעטעסעט‬ ּ‫א‬ ָ ,‫ארע‬ ָ‫ק‬ ‫די‬ ‫פגעשיילט‬ ּ‫א‬ ָ‫אר‬ ַ .‫אזן‬ ָ‫פגעל‬ ּ‫א‬ ָ‫אר‬ ַ ‫זיי‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫בוים‬ ‫א‬ ַ ‫אך‬ ָ‫נ‬ ‫בוים‬ ‫אלע‬ ַ ‫פון‬ ‫ארבעטן‬ ַ‫ארומ‬ ַ ‫אל‬ ָ‫מ'ז‬ ‫אלטערס‬ ַ‫ה‬ ‫גרויסע‬ ‫צוויי‬ ‫אויף‬ ‫ארויפגעשטעלט‬ ַ ‫און‬ ‫ברעגן‬ ‫די‬ ‫אלעוועשקע‬ ָ‫ה‬ ‫א‬ ַ ‫מיט‬ ‫אנגעשמירט‬ ָ ‫און‬ ‫אן‬ ָ‫געט‬ ‫צי‬ ‫א‬ ַ ‫זיי‬ ,‫שטריקלעך‬ ‫אנגעצויגן‬ ָ ‫אט‬ ָ‫מ'ה‬ .‫זייטן‬ ‫פון‬ ,‫אלטן‬ ַ‫געה‬ ‫זעג‬ ‫די‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫צוויי‬ .‫איינשניידן‬ ‫אוואו‬ ַ ‫סימנימלעך‬ ‫ארצע‬ ַ‫שוו‬ ‫אכן‬ ַ‫מ‬ ‫צו‬ ‫אויף‬ ‫קענען‬ ‫כרך‬ ‫א‬ ַ ‫חודש‬ ‫א‬ ַ ‫אר‬ ַ‫פ‬ ‫אלטן‬ ָ‫וו‬ ‫מקומות‬ ‫יענע‬ ‫אין‬ ‫פויערים‬ ּ ‫די‬ .‫אונטן‬ ‫פון‬ ‫און‬ ‫אויבן‬ .‫כוחות‬ ‫עשו'ס‬ ‫מיט‬ ‫ס'איז‬ ‫אז‬ ַ .‫אויפשטעלן‬ ‫אינעם‬ ‫אזן‬ ָ‫אוועקגעל‬ ַ ‫זיך‬ ,‫אזן‬ ָ‫ארל‬ ַ‫פ‬ ‫אנציע‬ ַ‫סט‬ ‫אוויטשער‬ ַ‫בוצ‬ ‫זייער‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫איער‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫די‬ .‫כנען‬ ‫ארץ‬ ‫אנגעגרייטן‬ ָ ,‫אוועס‬ ָ‫ס‬ ‫אכט‬ ַ‫ביינ‬ ‫געהוילט‬ ,‫פיקס‬ ‫אפן‬ ָ‫געל‬ ‫און‬ ‫וועלף‬ ‫געוועלטיקט‬ ‫אבן‬ ָ‫ס'ה‬ ‫וואו‬ ‫ארטן‬ ָ‫ד‬ .‫ארן‬ ָ‫געוו‬ ‫דליטא‬ ‫אנעוויטש‬ ָ‫לעוו‬ ‫איז‬ ‫פעט‬ ּ‫ש‬ .‫תורה‬ ‫געלערנט‬ ‫נעכט‬ ‫מיט‬ ‫טעג‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫ארקיל‬ ַ‫מ‬ '‫ר‬ ‫רב‬ ‫אנעוויטשער‬ ָ‫לעוו‬ ‫דער‬ ‫צוקוקן‬ ‫און‬ ‫ליכט‬ ‫אקסענע‬ ַ‫וו‬ ‫גרויס‬ ‫צוויי‬ ‫ביי‬ ‫לערנען‬ ‫געווען‬ ‫געפעלן‬ ‫ארק‬ ַ‫שט‬ ‫אים‬ ‫איז‬ ‫אכט‬ ַ‫ביינ‬ .‫לבנה־שיין‬ ‫העלער‬ ‫דער‬ ‫אר‬ ַ‫פ‬ ‫אנצן‬ ַ‫ט‬ ‫זייערע‬ ‫אטנס‬ ָ‫ש‬ ‫די‬ ‫ווי‬ ‫זיך‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫לבנה‬ ‫אקער‬ ָ‫אל‬ ַ‫ס‬ ‫ווי‬ ‫געווען‬ ‫אכטפול‬ ַ‫פר‬ ּ ‫מער‬ ‫איז‬ ,‫אגט‬ ָ‫געז‬ ‫מען‬ ‫אזוי'ט‬ ַ ,‫לבנה‬ ‫די‬ ,‫מתנגד‬ ‫אם־פייערדיקער‬ ַ‫פל‬ ‫א‬ ַ ‫געווען‬ ‫איז‬ ‫ארקיל‬ ַ‫מ‬ '‫ר‬ .‫אנד‬ ַ‫ל‬ ‫אנצן‬ ַ‫ג‬ ‫איבערן‬ ‫אט‬ ַ‫געה‬ ‫שם‬ ‫א‬ ַ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אין‬ ‫אריינעט‬ ַ ‫ארט‬ ָ‫פ‬ ‫און‬ ‫ער‬ ‫נעמט‬ .''‫אגט‬ ָ‫געז‬ ‫מען‬ ‫אזוי'ט‬ ַ'' ‫דער‬ ‫אגן‬ ָ‫קל‬ ‫אויף‬ ‫געטויגט‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אים‬ ‫אכט‬ ַ‫אטר‬ ַ‫ב‬ ‫ט'ער‬ ‫אכט‬ ַ‫נ‬ ‫אנצע‬ ַ‫ג‬ ‫א‬ ַ .‫אווסק‬ ָ‫אנדר‬ ַ‫אלעקס‬ ַ‫א־‬ ָ‫אוו‬ ָ‫נ‬ ‫און‬ ‫דוקשט‬ ‫צווישן‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ,‫אק‬ ָ‫אל‬ ַ‫ס‬ ‫ארניט‬ ָ‫ג‬ ‫זיך‬ ‫נעמט‬ ‫לבנה‬ ‫אקער‬ ָ‫אל‬ ַ‫ס‬ ‫פון‬ ‫שיינקייט‬ ‫די‬ ‫אז‬ ַ ‫איינגעזען‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫ער‬ .‫לבנה‬ ‫די‬ ‫ארטן‬ ָ‫ד‬ 278 ‫דער‬ ‫צו‬ .‫אזערעס‬ ָ ‫אקער‬ ָ‫אל‬ ַ‫ס‬ ‫די‬ ‫אין‬ ‫פיגלונג‬ ּ‫פש‬ ּ‫א‬ ָ ‫איר‬ ‫פון‬ ,‫אדען‬ ָ‫וו‬ ‫אר‬ ָ‫נ‬ ,‫גופא‬ ‫לבנה‬ ‫דער‬ ‫פון‬ .‫ניט‬ ‫זי‬ ‫קומט‬ ,‫שהיא‬ ‫כמות‬ ,‫גופא‬ ‫איר‬ ‫אין‬ ‫שטעקט‬ ‫אכט‬ ַ‫פר‬ ּ ‫איר‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ,‫לבנה‬ ‫אנעוויטשער‬ ָ‫לעוו‬ ‫ער‬ .‫ספרים‬ ‫קבלה‬ ‫אויך‬ ‫מער‬ ‫אל‬ ָ‫אמ‬ ַ‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫לערנען‬ ‫גענומען‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אל‬ ָ‫פ‬ ּ‫אמינ‬ ַ‫ק‬ ‫ארקיל‬ ַ‫מ‬ '‫ר‬ .''‫זעירא‬ ‫''נהורא‬ ‫אנגערופן‬ ָ ‫ער'ט‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫ספר‬ ‫אייגענעם‬ ‫אן‬ ַ ‫צו‬ ‫גענומען‬ ‫זיך‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אר‬ ָ‫נ‬ ‫אך‬ ָ‫ד‬ ‫קען‬ ‫ליכטציער‬ ‫מיט‬ ‫שטעטל‬ ‫א‬ ַ ‫אין‬ ‫אכט‬ ַ‫פר‬ ּ‫וועלט־‬ ‫א‬ ַ ‫לבנה‬ ‫א‬ ַ ‫א‬ ָ‫ד‬ ‫ס'איז‬ ‫אז‬ ַ ‫און‬ .‫ארויס‬ ַ ‫דערפון‬ ‫אך‬ ַ‫ז‬ ‫איין‬ ‫קוים‬ ‫מען‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ,‫אויפגעשטעלט‬ ‫אנעוויטש‬ ָ‫לעוו‬ ‫אט‬ ָ‫מ'ה‬ ‫אז‬ ַ ‫אלסט‬ ָ‫אמ‬ ַ‫ד‬ ,‫צייטן‬ ‫ערשטע‬ ‫די‬ ‫ביז‬ ‫ליגן‬ ‫מען‬ ‫בלייבט‬ ‫אפן‬ ָ‫של‬ ‫און‬ ,‫אריין‬ ַ ‫אכט‬ ַ‫נ‬ ‫דער‬ ‫אין‬ ‫פעטער‬ ּ‫ש‬ ‫אלץ‬ ַ ‫אכט‬ ַ‫מ'וו‬ ‫אז‬ ַ ‫אמערקט‬ ַ‫ב‬ .‫אריין‬ ַ ‫אג‬ ָ‫ט‬ ‫אין‬ ‫ווייטער‬ ‫א‬ ָ‫ד‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫פט‬ ּ‫א‬ ַ‫געכ‬ ‫זיך‬ ‫מען‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ,‫ווינטער־צו‬ ‫צו‬ ‫קירצן‬ ‫זיך‬ ‫גענומען‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫טעג‬ ‫די‬ ‫אז‬ ַ ‫די‬ ,‫גערופן‬ ‫זיי‬ ‫מען‬ ‫אזוי'ט‬ ַ ,‫לבנהדיקע‬ ‫די‬ ,‫אט‬ ַ‫געה‬ ‫אלט‬ ָ‫ה‬ ‫זיי‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫ארבעטן‬ ַ .‫זיך‬ ‫טוט‬ ‫צונויף‬ ‫זיך‬ ‫פלעכט‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫ליכט‬ ‫געצויגענע‬ ‫אייגן‬ ‫פון‬ ‫שיין‬ ‫רויטער‬ ‫דער‬ ‫ביי‬ ,‫אנעוויטשער‬ ָ‫לעוו‬ .‫הימל‬ ‫פון‬ ‫אלן‬ ַ‫שטר‬ ‫אכטיקע‬ ַ‫נ‬ ‫ווייסע‬ ‫די‬ ‫מיט‬ ‫פ‬ ּ‫א‬ ָ ‫מען‬ ‫אוונט‬ ַ‫ד‬ ‫שחרית‬ ‫אז‬ ַ ‫אך‬ ָ‫מה־ד‬ ,‫כשורה‬ ‫אלצדינג‬ ַ ‫ס'איז‬ ‫אז‬ ַ ‫פסקנט‬ ּ‫גע‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫רב‬ ‫דער‬ ‫אט‬ ָ‫מ'ה‬ .‫צו‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬ ‫אלט‬ ַ‫פ‬ ‫אפן‬ ָ‫של‬ ‫זיך‬ ‫לייגן‬ ‫ארן‬ ַ‫פ‬ ‫ארט‬ ַ‫ה‬ ,‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫מערניט‬ ,‫אנג‬ ַ‫זונאויפג‬ ‫אכן‬ ָ‫נ‬ ,‫בזמנה‬ ‫מען‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫יום־טוב‬ ‫און‬ ‫שבת‬ .‫אוונען‬ ַ‫ד‬ ‫מנחה‬ ‫אך‬ ָ‫נ‬ ‫מ'מעג‬ ‫ווען‬ ‫אלסט‬ ָ‫אמ‬ ַ‫ד‬ ‫פט‬ ּ‫א‬ ַ‫אויפגעכ‬ ‫אלע‬ ַ ‫זיך‬ ‫ריכטיק‬ ‫אזוי‬ ַ ‫זיך‬ ‫מען‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫ארגן‬ ָ‫מ‬ ‫אויף‬ ‫און‬ ‫אכט‬ ַ‫אויסגעוו‬ ‫מעת־לעת‬ ‫קיין‬ ‫ניט‬ ‫שיער‬ .‫אפן‬ ָ‫אויסגעשל‬ _________________________________ ‫רייסישע‬ ‫די‬ ‫אויסגעמישט‬ ‫מער‬ ‫אל‬ ָ‫אמ‬ ַ‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫זיך‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫אי‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫אין‬ ,‫ארן‬ ָ‫י‬ ‫די‬ ‫אפן‬ ָ‫אוועקגעל‬ ַ ‫מיטן‬ ‫אדער‬ ַ‫לי‬ ‫דער‬ ‫אכט‬ ַ‫געמ‬ ‫יד־אחת‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫זיי‬ ‫ביי‬ .‫מוסרניקעס‬ ‫אמעטער‬ ַ‫ז‬ ‫די‬ ‫מיט‬ ‫חסידים‬ ‫איטלעכער‬ ,‫ארט‬ ַ‫פ‬ ּ‫איינגעש‬ ‫זיך‬ ‫זיי‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫הימל‬ ‫ליטווישן‬ ‫אויפן‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫קוקנדיק‬ ‫ניט‬ ,‫אנטער‬ ַ‫אל‬ ַ‫ס‬ .‫שיטה‬ ‫זיין‬ ‫אר‬ ַ‫פ‬ ‫לעבן‬ ‫ליכטציער‬ .‫געחידושט‬ ‫ניט‬ ‫אנעוויטשער‬ ָ‫לעוו‬ ‫די‬ ‫איבער‬ ‫זיך‬ ‫מען‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫ארום‬ ַ ‫רונד‬ ‫ווי‬ ‫אכן‬ ַ‫מ‬ ‫זיך‬ ‫זיי‬ ‫אלן‬ ָ‫ז‬ ‫איבעריקנס‬ .‫תיתי‬ ‫מהיכא‬ ‫איז‬ ,‫ליכט‬ ‫זייערע‬ ‫פון‬ ‫שיין‬ ‫דער‬ ‫ביי‬ ‫אויס‬ ‫זיך‬ .‫קיינעמס‬ ‫ווייטער‬ ‫און‬ ‫עסק‬ ‫זייער‬ ‫אך‬ ָ‫ד‬ ‫ס'איז‬ ‫אז‬ ַ ,‫גוט‬ ‫איז‬ ‫זיי‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫אטלייט‬ ָ‫שט‬ ‫אליקע‬ ָ‫אמ‬ ַ ‫די‬ ‫אז‬ ַ ,‫חידוש‬ ‫יענער‬ ‫געווען‬ ‫איז‬ ‫איער‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫נייע‬ ‫די‬ ‫ביי‬ ‫אר‬ ָ‫נ‬ ‫אלסט‬ ָ‫אמ‬ ַ‫ד‬ ‫אך‬ ָ‫ד‬ ‫''זיינען‬ .‫ישוב‬ ‫נייעם‬ ‫אויפן‬ ‫זיך‬ ‫ביי‬ ‫ארטן‬ ָ‫ד‬ ‫אנג‬ ַ‫ג‬ ‫אדנעם‬ ָ‫מ‬ ‫א‬ ַ‫אז‬ ַ ‫אכט‬ ַ‫געמ‬ ‫זיך‬ .‫ארשטיין‬ ַ‫פ‬ ‫צו‬ ‫געגעבן‬ ‫אי‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫אין‬ ‫מען‬ ‫אזוי'ט‬ ַ ,''‫אנצן‬ ַ‫אינג‬ ‫ניט‬ ‫געווען‬ ‫אויכעט‬ ,‫מוט‬ ‫א‬ ַ ‫אנגענומען‬ ָ ‫זיך‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫ער‬ ,‫חסיד‬ ‫רייסישער‬ ‫א‬ ‫געווען‬ ‫איז‬ ‫ער‬ ,‫דיין‬ ‫איער‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫דער‬ ‫פוכו‬ ּ‫הי‬ ‫מין‬ ‫א‬ ַ‫אז‬ ַ ‫אכן‬ ַ‫מ‬ ‫זיך‬ ‫מען‬ ‫קען‬ ‫אזוי‬ ַ ‫ווי‬ ,‫שאלה‬ ‫א‬ ַ ‫אנעוויטש‬ ָ‫לעוו‬ ‫קיין‬ ‫אוועקגעשיקט‬ ַ ‫ער'ט‬ ‫מען‬ ‫לערנט‬ ‫דרדקי־חדר‬ ‫אין‬ ‫שוין‬ ‫אז‬ ַ .‫אג‬ ָ‫ט‬ ‫ווידער‬ ‫אכט‬ ַ‫נ‬ ‫און‬ ‫זיין‬ ‫אכט‬ ַ‫נ‬ ‫אל‬ ָ‫ז‬ ‫אג‬ ָ‫ט‬ ‫אז‬ ַ ,‫עולם‬ ‫של‬ .‫החשך‬ ‫ובין‬ ‫האור‬ ‫בין‬ ‫אלהים‬ ‫ויבדל‬ ‫כי־טוב‬ ‫האור‬ ‫את‬ ‫אלהים‬ ‫וירא‬ ‫אך׃‬ ָ‫ד‬ ‫אלטן‬ ַ‫געה‬ ‫זיך‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫מתנגדים‬ ‫די‬ .‫שאלה‬ ‫זיין‬ ‫מיט‬ ‫געגרייסט‬ ‫זיך‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫איער‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫דער‬ ‫אין‬ ‫זיך‬ ‫אר‬ ַ‫פ‬ ‫ישוב‬ ‫א‬ ַ ‫אכט‬ ַ‫געמ‬ ,‫הירשן‬ ‫די‬ ‫ווי‬ ‫ארן‬ ָ‫געוו‬ ‫אפן‬ ָ‫אנטל‬ ַ ‫זיינען‬ ,‫תנא־קמאס‬ ‫אנצע‬ ַ‫ג‬ ‫אר‬ ַ‫פ‬ ‫דעם‬ ‫אט‬ ָ‫מ'ה‬ ‫אז‬ ַ ‫אר‬ ָ‫נ‬ .‫פויער‬ ּ‫א‬ ַ‫ק‬ ‫דערפון‬ ‫אכט‬ ַ‫געמ‬ ‫און‬ ‫עולם‬ ‫סדר‬ ‫דעם‬ ‫גענומען‬ ‫און‬ ‫אלד‬ ַ‫וו‬ ‫דווקא‬ ‫זיך‬ ‫ער‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אנעוויטש‬ ָ‫לעוו‬ ‫אין‬ ‫אגן‬ ָ‫טר‬ ‫צו‬ ‫אכט‬ ַ‫געבר‬ ‫ארקילן‬ ַ‫מ‬ '‫ר‬ ‫שאלה‬ ‫איערס‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫עדה‬ ‫זיין‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫ער‬ ‫זינט‬ ‫פון‬ .‫ארן‬ ָ‫י‬ ‫די‬ ‫אין‬ ‫ייד‬ ‫א‬ ַ ‫געווען‬ ‫אלסט‬ ָ‫אמ‬ ַ‫ד‬ ‫שוין‬ ‫איז‬ ‫ער‬ .‫געווען‬ ‫מחיה‬ ‫ווייטער‬ ‫זיך‬ ‫ער‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ,‫ארן‬ ָ‫י‬ ‫די‬ ‫בשלום‬ ‫אויסלעבן‬ ‫זיך‬ ‫אל‬ ָ‫מ'ז‬ ,‫מחלוקת‬ ‫פון‬ ‫אוועקגעפירט‬ ַ 279 '‫ר‬ ,‫אן‬ ָ‫געט‬ ‫קלער‬ ‫א‬ ַ ‫זיך‬ ‫ביי‬ ‫ער‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אזוי‬ ַ ,''‫''מחוצפים‬ .‫גליקלעכער‬ ‫א‬ ַ ‫יידן‬ ‫זיינע‬ ‫מיט‬ ‫געלעבט‬ ‫מיט‬ ‫אק‬ ָ‫ש‬ ‫א‬ ַ ‫אוועק‬ ַ ‫גייט‬ ,‫תושבים‬ ‫די‬ ‫ארטרייבן‬ ַ‫פ‬ ,‫אט‬ ָ‫שט‬ ‫א‬ ַ ‫צעשטערן‬ ,‫יידן‬ ‫קומען‬ .‫ארקיל‬ ַ‫מ‬ ‫אין‬ ‫מענטשן‬ ‫א‬ ַ ‫ביי‬ ‫פ‬ ּ‫א‬ ָ ‫זיך‬ ‫טוט‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫ארשטיי‬ ַ‫פ‬ ‫און‬ ‫גיי‬ ‫אר‬ ָ‫נ‬ .‫קשיות‬ ‫אך‬ ָ‫נ‬ ‫זיי‬ ‫שטעלן‬ ,‫ארן‬ ָ‫י‬ .‫ארצן‬ ַ‫ה‬ ‫דערפון‬ ‫תמצית‬ ‫דער‬ .‫תשובה‬ ‫זיין‬ ‫אי‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫אין‬ ‫פגעשיקט‬ ּ‫א‬ ָ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אל‬ ָ‫פ‬ ּ‫אמינ‬ ַ‫ק‬ ‫ארקיל‬ ַ‫מ‬ '‫ר‬ .‫קורצער‬ ‫א‬ ַ ‫געווען‬ ‫איז‬ ‫אך‬ ָ‫ד‬ ‫שטייט‬ ‫ווייטער‬ ‫אר‬ ָ‫נ‬ .‫אור‬ ‫ויהי‬ ‫אור‬ ‫יהי‬ ‫אלהים‬ ‫''ויאמר‬ ‫אקע׃‬ ַ‫ט‬ ‫שטייט‬ ‫שטייען‬ ‫זיי‬ ‫ער‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫ארשוין‬ ַ‫פ‬ ּ‫ווייבס‬ ‫און‬ ‫אנסביל‬ ַ‫מ‬ ,‫אפן‬ ַ‫אש‬ ַ‫ב‬ ‫מענטשן‬ ‫דעם‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אט‬ ָ‫ג‬ ‫אז‬ ַ ,‫בפירוש‬ ,‫אגט‬ ָ‫געז‬ ‫דערויף‬ ‫ער‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ,‫געווען‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬ ‫איז‬ ‫בראשית‬ ‫מעשה‬ ‫פון‬ ‫אג‬ ָ‫ט‬ ‫זעקסטן‬ ‫אין‬ ,‫אפן‬ ַ‫אש‬ ַ‫ב‬ ‫דען‬ ‫איז‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ .‫אותו‬ ‫ברא‬ ‫אלהים‬ ‫בצלם‬ ‫בצלמו‬ ‫האדם‬ ‫את‬ ‫אלהים‬ ‫ויברא‬ ‫אייבערשטער׃‬ ‫דער‬ ‫אזעלכענע‬ ַ ‫מידות‬ ,‫אלהיות‬ ‫מידות‬ ‫היחוד׃‬ ‫שער‬ ‫אינעם‬ ‫בחיי‬ ‫רבינו‬ ‫אגט‬ ָ‫ז‬ ?‫אלהים‬ ‫בצלם‬ ‫טייטש‬ ‫איז‬ ‫וועלט‬ ‫דער‬ ‫אויף‬ ‫א‬ ָ‫ד‬ ‫מענטש‬ ‫דער‬ ‫אז‬ ַ ?‫בחיי‬ ‫פונעם‬ ‫געדרונגען‬ ‫איז‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫איז‬ .‫אט‬ ָ‫ג‬ ‫ביי‬ ‫ווי‬ ‫דעם‬ ‫אכן‬ ַ‫אכמ‬ ָ‫נ‬ ‫ביסעלע‬ ‫א‬ ַ ‫מערניט‬ ‫קען‬ ‫ער‬ ,‫אן‬ ָ‫אויפט‬ ‫שוין‬ ‫ער‬ ‫קען‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫איז‬ ,‫ודם‬ ‫בשר‬ ‫אך‬ ָ‫ד‬ ,‫איינגעלייגט‬ ‫וועלטן‬ ‫ער‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אייבערשטן‬ ‫דעם‬ ‫אך‬ ָ‫נ‬ ‫ביסעלע‬ ‫א‬ ַ ‫ער‬ ‫אכט‬ ַ‫מ‬ .‫הוא‬ ‫ברוך‬ ‫קדוש‬ ‫נש‬ ‫בר‬ ‫א‬ ַ ‫קען‬ ‫תורה‬ ‫די‬ ‫געשריבן‬ ‫אט‬ ָ‫ג‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ .‫בחיי‬ ‫דער‬ ‫כאן‬ ‫עד‬ .‫כוחות‬ ‫זיינע‬ ‫וועדליק‬ ‫די‬ ‫איז‬ ‫מדרגה‬ ‫העכערע‬ ‫א‬ ַ ‫אר‬ ָ‫ג‬ .‫מדרגה‬ ‫א‬ ַ ‫איז‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬ ,‫גלייכעניש‬ ‫די‬ .‫ספרל‬ ‫א‬ ַ ‫ארפן‬ ַ‫אנוו‬ ָ ‫אט‬ ָ‫ה‬ .‫אפונג‬ ַ‫אש‬ ַ‫ב‬ ‫גרעסערער‬ ‫א‬ ַ ‫פון‬ ‫אנד‬ ַ‫שט‬ ‫צום‬ ‫אפונג‬ ַ‫אש‬ ַ‫ב‬ ‫קלענערע‬ ‫א‬ ַ ‫אטס‬ ָ‫ג‬ ‫פון‬ ‫דערהייבונג‬ ‫די‬ ‫זיך‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ .‫לבנה‬ ‫די‬ ,‫הקטן‬ ‫מאור‬ ‫מיטן‬ ,‫זון‬ ‫די‬ ,‫הגדול‬ ‫מאור‬ ‫דעם‬ ‫אפן‬ ַ‫אש‬ ַ‫ב‬ ‫עולם‬ ‫בורא‬ ‫דער‬ ‫קלענערע‬ ‫אך‬ ָ‫נ‬ ‫א‬ ַ ‫אכט‬ ַ‫געמ‬ ‫ליכט‬ ‫זייערע‬ ‫מיט‬ ‫און‬ ‫כח‬ ‫א‬ ַ ‫אן‬ ָ‫אנגעט‬ ָ ‫אנעוויטש‬ ָ‫לעוו‬ ‫בני‬ ,‫לערנען‬ ‫תורה‬ ‫דערביי‬ ‫אל‬ ָ‫מ'ז‬ ,‫לבנה‬ ‫דער‬ ‫מיט‬ ‫אינאיינעם‬ ,‫געקלעקט‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫זי‬ ‫אר‬ ָ‫נ‬ ‫אליכטיקונג‬ ַ‫ב‬ ‫מען‬ ‫ווייס‬ ‫אנען‬ ַ‫וו‬ ‫פון‬ ‫און‬ .‫לייט‬ ‫מיט‬ ‫און‬ ‫אט‬ ָ‫ג‬ ‫מיט‬ ,‫בשלום‬ ‫זיך‬ ‫לעבן‬ ‫און‬ ‫פרנסה‬ ּ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫אל‬ ָ‫מ'ז‬ ‫מען‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אק‬ ָ‫ב‬ ‫דעם‬ ‫אז‬ ַ ,'‫ב‬ ‫עמוד‬ '‫ס‬ ,‫חולין‬ ‫פון‬ ‫מען‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫ראיה‬ ‫א‬ ַ ,‫צופרידן‬ ‫דערפון‬ ‫איז‬ ‫אט‬ ָ‫ג‬ ‫אז‬ ַ ‫מער‬ ‫ניט‬ ,‫חטאת‬ ‫קרבן‬ ‫א‬ ַ ‫געווען‬ ‫איז‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬ ,‫געווען‬ ‫מקריב‬ ‫ראש־חודש‬ ‫אום‬ ‫בית־המקדש‬ ‫אין‬ ‫ער‬ ‫אי‬ ַ‫אלמ‬ ַ ‫אט‬ ַ‫געה‬ ‫חרטה‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אייבערשטער‬ ‫דער‬ ‫מחמת‬ ,‫אליין‬ ַ ‫אט‬ ָ‫ג‬ ‫פון‬ ‫ווייניקער‬ ‫ניט‬ ‫און‬ .‫ארשענערט‬ ַ‫פ‬ ‫אנעוויטש‬ ָ‫לעוו‬ ‫אין‬ ‫בראשית‬ ‫מעשה‬ ‫מען‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ .‫אכט‬ ַ‫געמ‬ ‫קליין‬ ‫לבנה‬ ‫די‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫ליכט‬ ‫די‬ .‫החמה‬ ‫כאור‬ ‫הלבנה‬ ‫אור‬ ‫והיה‬ ,‫נביאות‬ ‫א‬ ַ ‫הנביאס‬ ‫ישעיה‬ ‫געווען‬ ‫מקיים‬ ‫מעשה‬ ‫בשעת‬ ''?‫רעש‬ ‫מה‬ ‫איז‬ .‫זון‬ ‫דער‬ ‫פון‬ ‫ליכט‬ ‫די‬ ‫ווי‬ ‫זיין‬ ‫וועט‬ ‫לבנה‬ ‫דער‬ ‫פון‬ ‫גענומען‬ ‫מען‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אנעוויטש‬ ָ‫לעוו‬ ‫אין‬ ‫סיי‬ ‫אי‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫אין‬ ‫סיי‬ .‫אויסגענומען‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫תשובה‬ ‫די‬ ‫בני‬ ‫די‬ ,‫הייסט‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ .‫ווערן‬ ‫געשריבן‬ ‫אל‬ ָ‫ז‬ ‫תשובה‬ ‫די‬ ‫כדי‬ ‫אסירט‬ ַ‫פ‬ ּ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אלצדינג‬ ַ ‫אז‬ ַ ‫ריידן‬ ‫דווקא‬ ‫אלן‬ ַ‫איינפ‬ ‫בבת־אחת‬ ‫אל‬ ָ‫ז‬ ‫אלעמען‬ ַ ‫זיי‬ ,‫מערב‬ ‫פון‬ ‫מוסר‬ ‫בני‬ ‫די‬ ‫מיט‬ ‫מזרח‬ ‫פון‬ ‫חסידים‬ ‫הויכע‬ ‫די‬ ‫אין‬ .‫אנעוויטש‬ ָ‫לעוו‬ ‫הקמת‬ ‫זיין‬ ‫גורם‬ ‫אל‬ ָ‫ז‬ ‫אי‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫יציאת‬ ‫אז‬ ַ ?‫ארן‬ ָ‫אריינפ‬ ַ ‫אי‬ ַ‫אמ‬ ַ‫ק‬ ‫אין‬ ‫דעם‬ ‫געווען‬ ‫איז‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬ .‫שאלה־תשובה‬ ‫די‬ ‫אזן‬ ָ‫ארויסל‬ ַ ‫ער‬ ‫אל‬ ָ‫ז‬ ,‫אל‬ ָ‫פ‬ ּ‫אמינ‬ ַ‫ק‬ ‫ארקיל‬ ַ‫מ‬ '‫ר‬ ‫פון‬ ‫ארן‬ ָ‫י‬ .‫אשערט‬ ַ‫ב‬ ‫אלצדינג‬ ַ ‫ס'איז‬ ‫אז‬ ַ ,‫לערנען‬ ‫צו‬ ‫שבטים‬ ‫דריי‬ ‫אלע‬ ַ ‫מיט‬ ‫בכדי‬ ,‫אך‬ ַ‫ז‬ ‫א‬ ַ ‫אייבערשטנס‬ [171‫־‬163 .‫ז‬ ,(1996 ,‫אך‬ ַ‫אנ‬ ַ‫אלמ‬ ַ ‫ירושלימער‬ ‫)ירושלים׃‬ ‫גובערניע‬ ‫ווילנער‬ ‫פון‬ ֿ ‫מעשיות‬ ‫]מתנגדישע‬ ____________________________________________________________ 280 281 lunar, ‘moon‫־‬ish’ [‫אנעדיק‬ ָ‫]לעװ‬ ‫לבנהדיק‬ flee, escape [‫אכט‬ ַ‫]געמ‬ ‫אכן‬ ַ‫מ‬ [‫פלײטע‬ ּ] ‫פליטה‬ ּ evil possessing [‫]דיבוקים‬ ‫־ים‬ ‫דער‬ ,[‫]דיבעק‬ ‫דיבוק‬ spirit shofar, ritual [‫פרעס‬ ֿ‫]שױ‬ ‫־ות‬ ‫דער‬ ,[‫פער‬ ֿ‫]שױ‬ ‫פר‬ ֿ‫שו‬ ram’s horn (Litvak) Belorussia, Belarus ‫אס‬ ָ‫ד‬ ,‫ײסן‬ ַ‫ר‬ Chabad Hasidim ‫־עס‬ ‫דער‬ ,‫חב''דניק‬ Hasidic prayer house ‫־ס‬ ‫די‬ ,‫ארניע‬ ַ‫חסיד‬ glimpse, sight, notice ‫דערזען‬ ‫דערזען‬ drum into ‫אנעװעט‬ ַ‫אב‬ ַ‫אר‬ ַ‫ײנב‬ ַ‫אר‬ ַ ‫אנעווען‬ ַ‫אב‬ ַ‫אר‬ ַ‫ײנב‬ ַ‫אר‬ ַ ear ‫־ן‬ ‫דער‬ ,‫אױער‬ = ‫אייווער‬ kaddish, [‫אדײשים‬ ַ‫]ק‬ ‫־ים‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬/‫דער‬ ,[‫אדעש‬ ַ‫]ק‬ ‫קדיש‬ mourner’s prayer ‫דער‬ ,[‫אנע‬ ָ‫פורק‬ ּ‫אצמעך־‬ ַ‫אי‬ ַ‫]װ‬ ‫פורקניה‬ ּ ‫ויצמח‬ Sephardic/ Hasidic addition to kaddish hear, detect, catch wind of ‫דערהערט‬ ‫דערהערן‬ delays, stall ‫ל''ר‬ [‫יעס‬ ִ‫]ש‬ ‫שהיות‬ take refuge ‫פט‬ ּ‫א‬ ַ‫פגעכ‬ ּ‫א‬ ָ‫אר‬ ַ ‫זיך‬ ‫פן‬ ּ‫א‬ ַ‫פכ‬ ּ‫א‬ ָ‫אר‬ ַ prayer recited thrice daily [‫אשרײ‬ ַ] ‫אשרי‬ who knows how many ‫וויפיל‬ ‫אווייס‬ ַ‫ד‬ add, apply ‫צוגעלייגט‬ ‫צולײגן‬ in addition, to it ‫צודערצו‬ live to see ‫דערלעבט‬ ‫דערלעבן‬ 18 blessings recited ‫די‬ ,[‫]שימענעסרע‬ ‫שמונה־עשרה‬ thrice daily ‫זיך‬ ‫אט‬ ָ‫=ה‬ ‫ט'זיך‬ weave, finish weaving ‫אויסגעוועבט‬ ‫אױסװעבן‬ intention, object, intent, ‫־ות‬ ‫די‬ ,[‫אנע‬ ָ‫אװ‬ ַ‫]ק‬ ‫כוונה‬ ּ fervor moreover ‫איבעריקנס‬ (in) sum/total [‫אקל‬ ַ‫א(כ‬ ַ)‫]ס‬ ‫כל‬ ּ‫סך־ה‬ liturgical poem, [‫פיזמױנים‬ ּ] ‫־ים‬ ‫דער‬ ,[‫פיזמען‬ ּ] ‫פיזמון‬ ּ repetitive tale, rigamarole brigade, company, crew ‫־ס‬ ‫די‬ ,‫אנדע‬ ַ‫אמ‬ ָ‫ק‬ adherent of musar ‫־עס‬ ‫דער‬ ,[‫]מוסערניק‬ ‫מוסרניק‬ movement as far as, as much, as many as ‫אזש‬ ַ Samogitia (western Lithuania) ‫אס‬ ָ‫ד‬ ,‫אמעט‬ ַ‫ז‬ villain, wicked [‫ים‬ ִ‫א‬ ָ‫]רעש‬ ‫־ים‬ ‫דער‬ ,[‫אשע‬ ָ‫]ר‬ ‫רשע‬ person morals, habits, pranks ‫ל''ר‬ ‫זיטן‬ be in danger ‫אל‬ ָ‫שמ‬ {‫אלטן‬ ַ‫}געה‬ ‫אלטן‬ ַ‫ה‬ apparently, seemingly [‫אנים‬ ָ‫פ‬ ּ‫א‬ ַ] ‫פנים‬ ּ ‫א‬ ַ put in a word, tell off ‫אגט‬ ָ‫ײנגעז‬ ַ‫אר‬ ַ ‫אגן‬ ָ‫ײנז‬ ַ‫אר‬ ַ normal, ordinary ‫אר‬ ָ‫י‬ ‫אנץ‬ ַ‫ג‬ ‫א‬ ַ ‫פון‬ ֿ rascal ‫־עס‬ ‫דער‬ ,[‫]כעװרעניק‬ ‫ברהניק‬ ֿ‫ח‬ count, reckon, calculate, ‫אררעכנט‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫אררעכענען‬ ַ‫פ‬ ֿ imagine method for [‫אמידעס‬ ַ‫]שװירעס־ה‬ ‫המידות‬ ‫שבירת‬ breaking bad habits (Musar) pharmacy ‫־ן‬ ‫די‬ ,‫פטייק‬ ּ‫א‬ ַ nail ‫טשוועקעס‬ ‫דער‬ ,‫אק‬ ָ‫טשװ‬ hand, serve, pass, present ‫אנגט‬ ַ‫דערל‬ ‫אנגען‬ ַ‫דערל‬ show off, swagger ‫ײנט‬ ַ‫פ‬ ֿ‫אױסגע‬ ‫זיך‬ ‫ײנען‬ ַ‫פ‬ ֿ‫אויס‬ be impressed/ elated/ ‫װערן‬ [‫אעל‬ ָ‫פ‬ ּ‫]ניס‬ ‫פעל‬ ּ‫נת‬ enthusiastic there is no telling/no limit to ‫אלע‬ ַ‫מ‬ bother, annoyance ‫־ן‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬ ,‫דולעניש‬ newcomer ‫ארענע‬ ָ‫פ‬ ֿ‫אנגע‬ ָ ‫דער‬ ,‫ארענער‬ ָ‫פ‬ ֿ‫אנגע‬ ָ dignity honor, glory ‫דער‬ ,[‫אװעד‬ ָ‫]ק‬ ‫בוד‬ ֿ‫כ‬ ּ hang, hook, attach ‫פעט‬ ּ‫אנגעטשע‬ ָ ‫פען‬ ּ‫אנטשע‬ ָ doomed, hopeless, lost ‫אלן‬ ַ‫פ‬ ֿ‫אר‬ ַ‫פ‬ ֿ poison ‫ארסמט‬ ַ‫פ‬ ֿ [‫אמען‬ ַ‫ארס‬ ַ‫פ‬ ֿ] ‫ארסמען‬ ַ‫פ‬ ֿ quarrel, row, feud ‫־ן‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬ ,[‫אכלױקעס‬ ַ‫]מ‬ ‫מחלוקת‬ cloud, darken ‫ארעט‬ ַ‫ארכמ‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫ארען‬ ַ‫ארכמ‬ ַ‫פ‬ ֿ congregation ‫־ות‬ ‫די‬ ,[‫]אײדע‬ ‫עדה‬ stir, incite, agitate ‫פגערודערט‬ ֿ‫אוי‬ ‫פרודערן‬ ֿ‫אױ‬ sermon ‫־ות‬ ‫די‬ ,[‫אשע‬ ָ‫]דר‬ ‫דרשה‬ Gentlemen! [direct address] [‫ײ‬ ַ‫אבױס‬ ַ‫]ר‬ ‫רבותי‬ Jeremiah the [‫אװי‬ ָ‫אנ‬ ַ‫ה‬ ‫אהו‬ ָ‫י‬ ִ‫ײרמ‬ ִ ] ‫הנביא‬ ‫ירמיהו‬ prophet peace, [... ‫װעײן‬ ... ‫אלעם‬ ָ‫]ש‬ ‫שלום‬ ‫ואין‬ ‫שלום‬ ‫שלום‬ peace, and no peace ‫װעט‬ ‫א‬ ָ‫ד‬ = ‫א'עט‬ ָ‫ד‬ sect [‫]קיטעס‬ ‫תות‬ ּ‫כי‬ ּ ‫די‬ ,[‫אט‬ ַ‫]ק‬ ‫ת‬ ּ‫כ‬ ּ custom [‫אגים‬ ָ‫]מינה‬ ‫־ים‬ ‫דער‬ ,[‫]מינעג‬ ‫מינהג‬ according to tradition [‫אלע‬ ָ‫אב‬ ַ‫]בעק‬ ‫בקבלה‬ well, then ‫איז‬ liturgical poetry recited on ‫ל''ר‬ [‫]יױצרעס‬ ‫יוצרות‬ some sabbaths and holidays weekday (non- [‫אל‬ ָ‫אכרעס־שעל־כ‬ ַ‫]ש‬ ‫חול‬ ‫של‬ ‫שחרית‬ holiday) morning prayers ‫אז‬ ַ = '‫א‬ ַ ‫איז‬ = '‫אי‬ suffice ‫געקלעקט‬ ‫קלעקן‬ unmotivated ‫די‬ ,[‫]סינעס־כינעם‬ ‫חינם‬ ‫שינאת‬ ׂ hatred/enmity lose, forfeit ‫אנגעװױרן‬ ָ ‫אנ)עט(װערן‬ ָ Jerusalem ‫־ן‬ ‫דער‬/‫אס‬ ָ‫ד‬ ,[‫אמיגדעש‬ ַ‫]בײס‬ ‫בית־המקדש‬ Temple destroyed, ruined [‫ארעװ‬ ָ‫]כ‬ ‫חרוב‬ all the more, let alone [‫פשיטע‬ ּ‫א‬ ַ] ‫פשיטא‬ ּ‫א‬ ַ ‘Jews are not [‫אעל‬ ָ‫ײסר‬ ִ ‫אלמען־‬ ַ‫]לױ־‬ ‫שראל‬ ׂ‫י‬ ‫אלמן‬ ‫לא‬ desolate’ = there is still hope snatch up ‫פט‬ ּ‫א‬ ַ‫צעכ‬ ‫פן‬ ּ‫א‬ ַ‫צעכ‬ resemble ‫צו‬ ‫ײן‬ ַ‫ז‬ ‫געגליכן‬ ‘Get thee out of the ‫ך‬ ָ‫ת‬ ּ ְ‫ד‬ ְ‫ל‬ ַ‫ו‬ ֹ‫מ‬ ּ‫מ‬ ִ‫ו‬ ּ ‫ך‬ ָ‫צ‬ ְ‫ר‬ ְ‫א‬ ַ‫מ‬ ֵ ‫ך‬ ָ‫ל‬ ְ‫ך־‬ ְ‫ל‬ ֶ country and from they kindred,’ Gen. 12:1 Jewish settle- [‫וװים‬ ּ‫ײש‬ ִ ] ‫־ים‬ ‫דער‬ ,[‫ײשעװ‬ ִ ] ‫ב‬ ֿ‫ײשו‬ ִ ment, colony build for oneself ‫אױסגעסטרױעט‬ ‫זיך‬ ‫אויססטרױענען‬ ‘and he [Abraham] arose ‫ך‬ ְ‫ל‬ ֶ‫י‬ ּ ֵ‫ו‬ ַ ‫קם‬ ָ‫י‬ ּ ָ‫ו‬ ַ and he went,’ Gen. 22:3 a [‫אלעלים‬ ַ‫פ‬ ּ‫]מיס‬ ‫־ים‬ ‫דער‬ ,[‫אלעל‬ ַ‫פ‬ ּ‫]מיס‬ ‫פלל‬ ּ‫מת‬ praying person melody, tune [‫]ניגונים‬ ‫־ים‬ ‫דער‬ ,[‫]ניגן‬ ‫ניגון‬ thank you, [‫יעך‬ ִ‫א‬ ָ‫א(ש)ער(־ק‬ ַ‫])י‬ ‫כוח‬ ּ‫ײשר־‬ ִ ='‫ש'כח‬ well done from the days of Grand Duke ‫ארן‬ ָ‫י‬ ‫אלדס‬ ָ‫וויט‬ ‫פון‬ ֿ Vytautas (1350-1430) from the house/family of [‫יס‬ ִ‫א‬ ַ‫]מיב‬ ‫מבית‬ circular, round, here: complete ‫ײלעכדיק‬ ַ‫ק‬ last, endure, take ‫געדויערט‬ ‫דױערן‬ interested person, [‫אנים‬ ָ‫אל‬ ַ‫]ב‬ ‫־ים‬ ‫דער‬ ,[‫אלן‬ ַ‫]ב‬ ‫בעלן‬ volunteer be lacking ‫פעלט‬ ֿ‫אויסגע‬ ‫פעלן‬ ֿ‫אױס‬ whisper ‫געשושקעט‬ ‫שושקען‬ to his friend [‫רעײהו‬ ‫]על‬ ‫רעהו‬ ‫אל‬ scratch ‫פעט‬ ּ‫א‬ ַ‫צעדר‬ ‫פען‬ ּ‫א‬ ַ‫צעדר‬ scold ‫פגעזידלט‬ ּ‫א‬ ָ ‫פזידלען‬ ּ‫א‬ ָ then, at that time ‫אלסט‬ ָ‫אמ‬ ַ‫ד‬ follow ‫אנגען‬ ַ‫אכגעג‬ ָ‫נ‬ * ‫אכגײן‬ ָ‫נ‬ children of Israel ‫ל''ר‬ [‫אעל‬ ָ‫ײסר‬ ִ ‫]בנײ־‬ ‫שראל‬ ׂ‫י‬ ‫בני‬ desert [‫אריעס‬ ָ‫]מידב‬ ‫־יות‬ ‫דער‬/‫די‬ ,[‫]מידבער‬ ‫מידבר‬ old man [‫]סקײנים‬ ‫־ים‬ ‫דער‬ ,[‫אקן‬ ָ‫]ז‬ ‫זקן‬ cane, stick ‫שטעקענעס‬/‫־ס‬ ‫דער‬ ,‫שטעקן‬ a person remaining ‫ארבליבענע‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫דער‬ ,‫ארבליבענער‬ ַ‫פ‬ ֿ behind many ‫פולע‬ ֿ ‫א‬ ַ peasant, farmer ‫־ים‬ ‫דער‬ ,‫פויער‬ ּ group, small crowd ‫־עך‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬ ,‫רעדל‬ remarkable thing, [‫]כידושים‬ ‫־ים‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬/‫דער‬ ,‫חידוש‬ novelty devil [‫]רוכעס‬ ‫־ות‬ ‫דער‬ ,[‫]רועך‬ ‫רוח‬ 282 be stubborn, persist ‫ארט‬ ַ‫פ‬ ּ‫ײנגעש‬ ַ‫א‬ ‫זיך‬ ‫ארן‬ ַ‫פ‬ ּ‫ײנש‬ ַ‫א‬ north(ern) [‫פנדיק‬ ֿ‫א‬ ָ‫]צ‬ ‫פונדיק‬ ֿ‫צ‬ upwards ‫פצוצו‬ ֿ‫ארוי‬ ַ scatter by blowing ‫אזן‬ ָ‫אנדערגעבל‬ ַ‫פונ‬ ֿ ‫אזן‬ ָ‫אנדערבל‬ ַ‫פונ‬ ֿ cranny, crack, crevice ‫־ס‬ ‫די‬ ,‫ארונע‬ ַ‫פ‬ ּ‫ש‬ beard- ‫בערדיש‬ bud ‫־ן‬ ‫דער‬ ,‫פ‬ ּ‫אס‬ ָ‫קנ‬ in the distance ‫ײטנס‬ ַ‫אינדערוו‬ lay on ‫פגעלייגט‬ ֿ‫ארױ‬ ַ ‫פלײגן‬ ֿ‫ארוי‬ ַ as if, as though, for instance ‫עלעהיי‬ visor ‫־עס‬ ‫דער‬ ,‫אק‬ ָ‫אזיר‬ ָ‫ק‬ = ‫אזיריק‬ ַ‫ק‬ take/carry, return ‫אגן‬ ָ‫פגעטר‬ ּ‫א‬ ָ ‫אגן‬ ָ‫פטר‬ ּ‫א‬ ָ crown ‫־ען‬ ‫די‬ ,‫קרױן‬ = ‫קרײן‬ pointer ‫־ען‬ ‫דער‬ ,‫ײטל‬ ַ‫ט‬ place onto ‫פגעשטעלט‬ ֿ‫ארוי‬ ַ ‫פשטעלן‬ ֿ‫ארױ‬ ַ cart, buggy ‫װעגענער‬/‫װעגן‬/‫־ס‬ ‫דער‬ ,‫אגן‬ ָ‫װ‬ drive (ahead) ‫אנגעטריבן‬ ָ ‫ײבן‬ ַ‫אנטר‬ ָ hen, chicken ‫הינער‬ ‫די‬ ,‫הון‬ meter [‫אלים‬ ָ‫]מישק‬ ‫־ים‬ ‫דער‬ ,‫מישקל‬ rope, line ‫־עך‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬ ,‫שטריקל‬ cow, beast ‫־ות‬ ‫די‬ ,[‫]בעהײמע‬ ‫בהמה‬ sandy ‫אמדיק‬ ַ‫ז‬ cluster, lump; here: cloud ‫־ן‬ ‫דער‬ ,‫קנויל‬ uneasy, restless, troubled ‫יק‬ ִ‫אומרו‬ scatter by blowing ‫אזן‬ ָ‫צעבל‬ ‫אזן‬ ָ‫צעבל‬ since generations [‫אר־דױרעס‬ ָ‫]ד‬ ‫דור־דורות‬ ‫פון‬ ֿ jest ‫אס‬ ָ‫ד‬/‫דער‬ ,‫אוועס‬ ָ‫אט‬ ַ‫ק‬ curse ‫אלטן‬ ָ‫געש‬ ‫שילטן‬ of tallow [‫]כײלעװנע‬ ‫בנה‬ ֿ‫חל‬ of wax ‫אקסען‬ ַ‫וו‬ for the sabbath [‫אבעסדיק‬ ַ‫]ש‬ ‫שבתדיק‬ sabbath-ending rite ‫־ות‬ ‫די‬ ,[‫אלע‬ ָ‫אװד‬ ַ‫]ה‬ ‫בדלה‬ ֿ‫ה‬ hire, rent, lease ‫געדונגען‬ ‫דינגען‬ Red Sea ‫דער‬ ,[‫אף‬ ָ‫אם־ס‬ ַ‫]י‬ ‫ים־סוף‬ galore, with might and ‫שטייט‬ ‫וועלט‬ ‫די‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫אױף‬ main dyed, colored ‫ארבט‬ ַ‫פ‬ ֿ‫א‬ ַ‫ב‬ count, heed, reckon with ‫גערעכנט‬ ‫זיך‬ ‫רעכענען‬ bee ‫־ען‬ ‫די‬ ,‫בין‬ keep, raise, breed, cultivate ‫אדעוועט‬ ָ‫געה‬ ‫אדעװען‬ ָ‫ה‬ plague ‫־ות‬ ‫די‬ ,[‫אקע‬ ַ‫]מ‬ ‫כה‬ ּ‫מ‬ Pharoah ‫־ס‬ ‫דער‬ ,[‫ארע‬ ַ‫פ‬ ּ] ‫פרעה‬ ּ on the way/road ‫אונטערוועגנס‬ (equipment for) ‫־ס‬ ‫די‬ ,‫אניע‬ ַ‫אדעוו‬ ָ‫ה‬ breeding, keeping box, chest ‫־עך‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬ ,‫קעסטל‬ cage ‫־ן‬ ‫די‬ ,‫ײג‬ ַ‫שט‬ hive ‫־ן‬ ‫דער‬ ,‫אק‬ ָ‫בינשט‬ chamber, dwelling ‫־ך‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬ ,‫שטיבעלע‬ bleat ‫געמעקעט‬ ‫מעקען‬ neigh, whinny ‫געהירזשעט‬ ‫הירזשען‬ buzz ‫געזשומזשעט‬ ‫זשומזשען‬ Iyar, 8th Jewish month ‫דער‬ ,[‫]איער‬ ‫אייר‬ record, register ‫ארשריבן‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫ײבן‬ ַ‫ארשר‬ ַ‫פ‬ ֿ book of [‫פינקײסים‬ ּ] ‫־ים‬ ‫דער‬ ,[‫פינקעס‬ ּ] ‫פנקס‬ ּ records exodus ‫די‬ ,[‫]יעציע‬ ‫יציאה‬ daytime-, by day ‫אגעדיק‬ ָ‫בייט‬ star-finder, star-guide ‫־ס‬ ‫דער‬ ,‫ײזער‬ ַ‫שטערנוו‬ bang up ‫פט‬ ּ‫א‬ ַ‫פגעקל‬ ֿ‫אױ‬ ‫פן‬ ּ‫א‬ ַ‫פקל‬ ֿ‫אוי‬ night’s lodging ‫־ס‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬/‫דער‬ ,‫אכטלעגער‬ ַ‫נ‬ in advance, beforehand ‫יער‬ ִ‫פר‬ ֿ‫א‬ ַ now: Algirdo gatvė ‫אר‬ ַ‫בולוו‬ ‫אווסקע‬ ָ‫אנדר‬ ַ‫אלעקס‬ ַ worth, value ‫־ס‬ ‫די‬ ,‫ווערדע‬ crawl/creep up to ‫אכן‬ ָ‫דערקר‬ ‫דערקריכן‬ to, until ‫ביזקל‬ angle, corner ‫־־ען‬ ‫דער‬ ,‫ווינקל‬ a land flowing with milk ‫ודבש‬ ‫חלב‬ ‫זבת‬ ‫ארץ‬ and honey [Hebr.] almost, nearly ‫ניט‬ ‫שיער‬ sunset ‫־ות‬ ‫די‬ ,[‫יע‬ ִ‫]שק‬ ‫שקיעה‬ moon ‫־ות‬ ‫די‬ ,[‫אנע‬ ָ‫]לעװ‬ ‫בנה‬ ֿ‫ל‬ compete, vie ‫אסטן‬ ָ‫ארמ‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫זיך‬ ‫ארמעסטן‬ ַ‫פ‬ ֿ [‫אכנײ־‬ ָ‫]ש‬ ‫פר‬ ֿ‫שוכני־ע‬ ‫דער‬ ,[‫פער‬ ֿ‫א‬ ָ‫]שױכן־‬ ‫פר‬ ֿ‫ע‬ ‫שוכן‬ ‘dweller in the ground’ = dead person camp ‫־ות‬ ‫די‬ ,[‫אכנע‬ ַ‫]מ‬ ‫מחנה‬ proclaim ‫ײן‬ ַ‫ז‬ [‫אכרעז‬ ַ‫]מ‬ ‫מכריז‬ good news ‫־ות‬ ‫די‬ ,[‫פסורע־טױװע‬ ּ] ‫טובה‬ ‫שורה‬ ׂ‫ב‬ settlement [‫וװים‬ ּ‫ײש‬ ִ ] ‫־ים‬ ‫דער‬ ,[‫ײשעװ‬ ִ ] ,‫ב‬ ֿ‫ײשו‬ ִ build ‫אױסגעסטרױע)נע(ט‬ ‫אױססטרױע)נע(ן‬ Philistine ‫־ם‬ ‫דער‬ ,[‫פלישטי‬ ּ] ‫תי‬ ּ‫פליש‬ ּ bring/let down ‫אזט‬ ָ‫פגעל‬ ּ‫א‬ ָ‫אר‬ ַ ‫אזן‬ ָ‫פל‬ ּ‫א‬ ָ‫אר‬ ָ giant- ‫ריזן‬ choose, select ‫אויסגעקליבן‬ ‫ײבן‬ ַ‫אױסקל‬ peel‫פגעשיילט‬ ּ‫א‬ ָ‫אר‬ ַ ‫פשײלן‬ ּ‫א‬ ָ‫אר‬ ַ bark ‫־ס‬ ‫די‬ ,‫ארע‬ ָ‫ק‬ square/hew off ‫פגעטעסעט‬ ּ‫א‬ ָ ‫פטעסען‬ ּ‫א‬ ָ flat, even ‫אך‬ ַ‫פל‬ ֿ edge, border ‫־עס‬/‫־ן‬ ‫דער‬ ,‫ברעג‬ place on ‫פגעשטעלט‬ ֿ‫ארוי‬ ַ ‫פשטעלן‬ ֿ‫ארױ‬ ַ tighten ‫אנגעצויגן‬ ָ ‫יען‬ ִ‫אנצ‬ ָ smear, mark ‫אנגעשמירט‬ ָ ‫אנשמירן‬ ָ cinder, ash ‫־ס‬ ‫די‬ ,‫אלעוועשקע‬ ָ‫ה‬ sign, mark [‫אנים‬ ָ‫]סימ‬ ‫־ים‬ ‫דער‬ ,[‫]סימען‬ ‫סימן‬ cut into ‫ײנגעשניטן‬ ַ‫א‬ ‫ײדן‬ ַ‫ײנשנ‬ ַ‫א‬ saw ‫־ן‬ ‫די‬ ,‫זעג‬ 283 place, [‫]מעקױמעס‬ ‫־ות‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬/‫דער‬ ,[‫אקעם‬ ָ‫]מ‬ ‫מקום‬ locale metropolis, big city ‫־ן‬ ‫דער‬ ,[‫אך‬ ַ‫]קר‬ ‫כרך‬ ּ Esau [‫]אײסעװ‬ ‫שו‬ ׂ‫ע‬ station, lodging ‫־ס‬ ‫די‬ ,‫אנציע‬ ַ‫סט‬ set out (on a trip) ‫אזט‬ ָ‫אוועקגעל‬ ַ ‫זיך‬ ‫אזן‬ ָ‫אװעקל‬ ַ prepared ‫אנגעגרייט‬ ָ ‫אנגרײטן‬ ָ Canaan ‫אס‬ ָ‫ד‬ ,[‫אן‬ ַ‫א‬ ַ‫]קנ‬ ‫כנען‬ ּ dominate, rule ‫געוועלטיקט‬ ‫געװעלטיקן‬ wolf ‫וועלף‬ ‫דער‬ ,‫אלף‬ ָ‫װ‬ fox (‫פיקס‬ ֿ/)‫־ן‬ ‫דער‬ ,‫פוקס‬ ֿ howl; here: hoot ‫געהוילט‬ ‫הױלן‬ owl ‫־ס‬ ‫די‬ ,‫אווע‬ ָ‫ס‬ splendid, gorgeous ‫פול‬ ֿ‫אכט‬ ַ‫פר‬ ּ reputation, prestige, renown ‫דער‬ ,[‫]שעם‬ ‫שם‬ fiery, blazing ‫ײערדיק‬ ַ‫פ‬ ֿ‫אם־‬ ַ‫פל‬ ֿ be fit/adequate ‫געטויגט‬ ‫טױגן‬ complain, lament ‫אגט‬ ָ‫געקל‬ ‫אגן‬ ָ‫קל‬ look/gaze at, consider ‫אכט‬ ַ‫אטר‬ ַ‫ב‬ ‫אכטן‬ ַ‫אטר‬ ַ‫ב‬ realize, have insight into ‫ײנגעזען‬ ַ‫א‬ ‫ײנזען‬ ַ‫א‬ proper, ___self [‫פע‬ ֿ‫]גו‬ ‫פא‬ ֿ‫גו‬ reflection ‫־ען‬ ‫די‬ ,‫פיגלונג‬ ּ‫פש‬ ּ‫א‬ ָ splendor, magnificence ‫דיר‬ ,‫אכט‬ ַ‫פר‬ ּ is inherent in, resides in ‫געשטעקט‬ ‫שטעקן‬ such as it is, to the [‫אמעס־שעהי‬ ַ‫]ק‬ ‫שהיא‬ ‫כמות‬ extent that it exists always more ‫מער‬ ‫אל‬ ָ‫אמ‬ ַ‫אס‬ ָ‫וו‬ Cabbalah ‫־ות‬ ‫די‬ ,[‫אלע‬ ָ‫אב‬ ַ‫]ק‬ ‫קבלה‬ ‘tender light’ [‫]נעהױרע־זעײרע‬ ‫זעירא‬ ‫נהורא‬ candle-dipper/maker (– /)‫־ס‬ ‫דער‬ ,‫יער‬ ִ‫ליכטצ‬ stay awake, keep a vigil ‫אכט‬ ַ‫געװ‬ ‫אכן‬ ַ‫וו‬ shorten ‫געקירצט‬ ‫זיך‬ ‫קירצן‬ discover, realize ‫פט‬ ּ‫א‬ ַ‫געכ‬ ‫זיך‬ ‫פן‬ ּ‫א‬ ַ‫כ‬ braid, entwine ‫אכטן‬ ָ‫פל‬ ֿ‫פגע‬ ֿ‫צונױ‬ ‫זיך‬ ‫פלעכטן‬ ֿ‫פ‬ ֿ‫צונוי‬ judge, rule, decide ‫פסקנט‬ ּ‫גע‬ [‫אסקענען‬ ַ‫פ‬ ּ] ‫פסקענען‬ ּ proper, as it should be [‫]קעשורע‬ ‫כשורה‬ ּ if (even) [‫אדעך‬ ַ‫]מ‬ ‫אך‬ ָ‫מה־ד‬ in its proper/assigned time [‫א‬ ָ‫אמנ‬ ַ‫]ביז‬ ‫בזמנה‬ sunrise ‫־ען‬ ‫דער‬ ,‫אנג‬ ַ‫פג‬ ֿ‫זונאוי‬ afternoon prayer ‫די‬ ,[‫]מינכע‬ ‫מינחה‬ 24-hour period ‫־ן‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬/‫דער‬ ,[‫]מעסלעס‬ ‫מעת־לעת‬ stay awake ‫אכט‬ ַ‫אויסגעוו‬ ‫אכן‬ ַ‫אױסװ‬ get enough sleep ‫פן‬ ֿ‫א‬ ָ‫אויסגעשל‬ ‫זיך‬ ‫פן‬ ֿ‫א‬ ָ‫אױסשל‬ mix (up)‫אויסגעמישט‬ ‫איך‬ ‫ן‬ ּ‫אױסמיש‬ agreement, partnership ‫־ן‬ ‫דער‬ ,[‫אכעס‬ ַ‫אד‬ ַ‫]י‬ ‫יד־אחת‬ someone from Liadi ‫־ס‬ ‫דער‬ ,‫אדער‬ ַ‫לי‬ (here: Shneur Zalmen, founder of Chabad) someone from Salant ‫־ס‬ ‫דער‬ ,‫אנטער‬ ַ‫אל‬ ַ‫ס‬ (here: Israel Salanter, founder of Musar movement doctrine, system, method ‫־ות‬ ‫די‬ ,[‫]שיטע‬ ‫שיטה‬ be surprised, ‫געחידושט‬ ‫זיך‬ [‫]כידעשן‬ ‫חידושן‬ wonder live to a good age/‫אויסגעלעבט‬ ‫זיך‬ ‫אױסלעבן‬ the end alright, with pleasure [‫]מעכטײסע‬ ‫תיתי‬ ּ ‫מהיכא‬ incidentally ‫איבעריקנס‬ business, [‫אקים‬ ָ‫אס‬ ַ] ‫־ים‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬/‫דער‬ ,[‫]אײסעק‬ ‫עסק‬ concern strange, queer ‫אדנע‬ ָ‫מ‬ rabbi’s assistant [‫אנים‬ ָ‫אי‬ ַ‫]ד‬ ‫־ים‬ ‫דער‬ ,[‫ײען‬ ַ‫]ד‬ ‫דיין‬ pluck up one’s ‫מוט‬ ‫מיט‬/‫א‬ ַ ‫זיך‬ {‫אנגענומען‬ ָ} ‫אננעמען‬ ָ courage question (concerning ritual ‫־ות‬ ‫די‬ ,[‫ײלע‬ ַ‫]ש‬ ‫שאלה‬ purity) overturning [‫פױכע־שעל־אױלעם‬ ּ‫]הײ‬ ‫עולם‬ ‫של‬ ‫פוכו‬ ּ‫הי‬ of the world ‫־ים‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬/‫דער‬ ,[‫ארדעקע־כײדער‬ ַ‫]ד‬ ‫דרדקי־חדר‬ school for the youngest children [‫ארים‬ ָ‫אד‬ ַ‫]־כ‬ ‫ור‬ ֹ‫הא‬ ָ ‫בין‬ ּ ֵ ,‫הים‬ ִ‫ל‬ ֹ ‫א‬ ֱ ‫דל‬ ֵּ‫ב‬ ְ‫י‬ ּ ַ‫ו‬ ַ ;‫וב‬ ֹ‫כי־ט‬ ּ ִ ,‫ור‬ ֹ‫הא‬ ָ‫את־‬ ֶ ‫הים‬ ִ‫ל‬ ֹ ‫א‬ ֱ ‫רא‬ ְ‫י‬ ּ ַ‫ו‬ ַ .‫ך‬ ְ‫ש‬ ׁ ֶ‫ח‬ ֹ ‫ה‬ ַ ‫בין‬ ֵ‫ו‬ ּ ‘And God saw the light, that it was...

pdf

Back To Top

This website uses cookies to ensure you get the best experience on our website. Without cookies your experience may not be seamless.