In lieu of an abstract, here is a brief excerpt of the content:

25 _____________________________________ [1] (1969‫־‬1894) ‫ײך‬ ַ‫ײנר‬ ַ‫װ‬ ‫אקס‬ ַ‫מ‬ .(‫אנד‬ ַ‫לעטל‬ ,‫א‬ ַ‫)קולדיג‬ ‫אלדינג‬ ָ‫ג‬ ‫אין‬ 1894 ‫אין‬ ‫ארן‬ ָ‫געוו‬ ‫געבוירן‬ ‫איז‬ ‫ײך‬ ַ‫ײנר‬ ַ‫וו‬ ‫אקס‬ ַ‫מ‬ ‫זיך‬ ‫ער‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫פעטער‬ ּ‫ש‬ .‫ײבער‬ ַ‫שר‬ ‫ײדישער‬ ִ ‫א‬ ַ ‫ווי‬ ‫דעביוטירט‬ ‫ער‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אר‬ ָ‫י‬ ‫ײצן‬ ַ‫דר‬ ‫צו‬ ‫שוין‬ .‫ײטש‬ ַ‫ד‬ ‫און‬ ‫רוסיש‬ ,‫ײדיש‬ ִ ‫אויף‬ ‫געשריבן‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫און‬ ‫ארבעט‬ ַ ‫אליסטישער‬ ַ‫זשורנ‬ ‫מיט‬ ‫ארנומען‬ ַ‫פ‬ ֿ ,‫אלוציע‬ ָ‫אבער־רעוו‬ ָ‫אקט‬ ָ ‫דער‬ ‫)בעת‬ ‫אוניווערסיטעט‬ ‫פעטערבורגער‬ ּ ‫אין‬ ‫ער‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫שטודירט‬ ‫אין‬ ‫אויך‬ ‫און‬ ,(‫אלן‬ ַ‫זשורנ‬ ‫און‬ ‫ײטונגען‬ ַ‫צ‬ ‫אין‬ ‫אריכטן‬ ַ‫ב‬ ‫פגעגעבן‬ ּ‫א‬ ָ ‫דעם‬ ‫וועגן‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫ער‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫פון‬ ֿ ‫געשיכטע‬ ‫דער‬ ‫וועגן‬ ‫אציע‬ ַ‫דיסערט‬ ‫א‬ ַ ‫אנגעשריבן‬ ָ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫ער‬ ‫ו‬ ּ‫וו‬ ,‫אנד‬ ַ‫ײטשל‬ ַ‫ד‬ ‫אין‬ ‫ארבורג‬ ַ‫מ‬ ,‫ווילנע‬ ‫אין‬ ‫אר‬ ַ‫לערער־סעמינ‬ ‫ײדישן‬ ִ ‫אין‬ ‫לערער‬ ‫א‬ ַ ‫געווען‬ ‫איז‬ ‫ער‬ .‫אגיע‬ ָ‫אל‬ ָ‫פיל‬ ֿ ‫ײדישער‬ ִ ‫דער‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ,‫ווילנע‬ ‫אין‬ ‫א‬ ָ‫ײװ‬ ִ ‫פונעם‬ ֿ ‫מיטגרינדער‬ ‫א‬ ַ ‫און‬ ,''‫בין‬ ‫''די‬ ‫פע‬ ּ‫יוגנט־גרו‬ ‫דער‬ ‫פון‬ ֿ ‫פירער‬ ֿ‫אנ‬ ָ ‫אן‬ ַ ‫אױף‬ ‫דירה‬ ‫ײן‬ ַ ‫ז‬ ‫אין‬ ‫ײכן‬ ַ ‫ײנר‬ ַ ‫װ‬ ‫ײ‬ ַ ‫ב‬ ‫ארטיר‬ ַ‫פטקוו‬ ּ‫הוי‬ ‫שטע‬‫ער‬ ‫ײן‬ ַ ‫ז‬ ‫אט‬ ַ‫געה‬ ‫אט‬ ָ ‫ה‬ ‫צווייטער‬ ‫דער‬ ‫פון‬ ֿ ‫אנהייב‬ ָ ‫ײם‬ ַ‫ב‬ .(Basanavičaus gatvė ‫ײנט‬ ַ‫)ה‬ ‫אס‬ ַ‫ג‬ ‫אנקע‬ ַ‫פאהולי‬ ּ‫גרויס־‬ ‫ניט‬ ‫ער‬ ‫איז‬ ;‫פערענץ‬ ֿ‫אנ‬ ָ‫ק‬ ‫א‬ ַ ‫אויף‬ ‫פע‬ ּ‫א‬ ָ‫ב־אייר‬ ֿ‫מער‬ ‫אין‬ ‫געווען‬ ‫ער‬ ‫איז‬ ‫וועלט־מלחמה‬ ‫אר‬ ָ‫פעס‬ ֿ‫א‬ ָ‫פר‬ ּ ‫ערשטער‬ ‫דער‬ ‫ארן‬ ָ‫געוו‬ ‫איז‬ ‫ער‬ ‫ו‬ ּ‫וו‬ ,‫ארק‬ ָ‫ניו־י‬ ‫קיין‬ ‫אר‬ ָ‫נ‬ ,‫ווילנע‬ ‫קיין‬ ‫ארן‬ ָ‫פ‬ ֿ‫צוריקגע‬ City College of New) ‫אטן‬ ַ‫שט‬ ‫אראייניקטע‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫די‬ ‫אין‬ ‫אוניווערסיטעט‬ ‫אן‬ ַ ‫אין‬ ‫ײדיש‬ ִ ‫פון‬ ֿ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫ער‬ .‫א‬ ָ‫ײװ‬ ִ ‫פון‬ ֿ ‫אר‬ ָ‫דירעקט‬ ‫פטלעכער‬ ֿ‫א‬ ַ‫װיסש‬ ‫דער‬ ‫ארן‬ ָ‫געוו‬ ‫אױך‬ ‫ער‬ ‫איז‬ ‫ארט‬ ָ‫ד‬ .(York ‫פלען׃‬ ּ‫א‬ ַ‫שט‬ ‫זיי׃‬ ‫צווישן‬ ,‫ארבעטן‬ ַ ‫פטלעכע‬ ֿ‫א‬ ַ‫װיסנש‬ ‫און‬ ‫ביכער‬ ‫בע‬ ֿ‫חשו‬ ‫סך‬ ‫א‬ ַ ‫זייער‬ ‫פובליקירט‬ ּ ‫בילדער‬ ,(1923) ‫אטור־געשיכטע‬ ַ‫ליטער‬ ‫און‬ ‫פט‬ ֿ‫א‬ ַ‫אך־װיסנש‬ ַ‫פר‬ ּ‫ש‬ ‫ײדישער‬ ִ ‫דער‬ ‫צו‬ ‫עטיודן‬ ‫פיר‬ ֿ ‫געשיכטע‬ ,(1947) ‫ארן‬ ָ‫פעס‬ ֿ‫א‬ ָ‫פר‬ ּ ‫היטלערס‬ ,(1928) ‫אטור־געשיכטע‬ ַ‫ליטער‬ ‫ײדישער‬ ִ ‫דער‬ ‫פון‬ ֿ Geschichte der ,(1973 ,‫א‬ ָ‫ײוו‬ ִ ,‫ארק‬ ָ‫ניו–י‬ ,‫בענד‬ 4) ‫אך‬ ַ‫פר‬ ּ‫ש‬ ‫ײדישער‬ ִ ‫דער‬ ‫פון‬ ֿ ‫געווען‬ ‫איז‬ ‫ער‬ .(1993 ‫פובליקירט‬ ּ/1923 ‫)געשריבן‬ jiddischen Sprachforschung .‫ײדיש‬ ִ ‫פון‬ ֿ ‫געביט‬ ‫פן‬ ֿ‫אוי‬ ‫פטלערס‬ ֿ‫א‬ ַ‫װיסנש‬ ‫וויכטיקסטע‬ ‫אמע‬ ַ‫ס‬ ‫די‬ ‫פון‬ ֿ ‫איינער‬ ____________________________________________________________ Latvia ‫אס‬ ָ‫ד‬ ,‫אנד‬ ַ‫לעטל‬ be occupied with ‫ארנומען‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫זיך‬ ‫ארנעמען‬ ַ‫פ‬ ֿ St. Petersburg ‫פעטערבורג‬ ּ report ‫־ן‬ ‫דער‬ ,‫אריכט‬ ַ‫ב‬ philology ‫די‬ ,‫אגיע‬ ָ‫אל‬ ָ‫פיל‬ ֿ Jewish teachers’ college ‫־ן‬ ‫דער‬ ,‫אר‬ ַ‫לערע־סעמינ‬ leader ‫־ס‬ ‫דער‬ ,‫פירער‬ ֿ‫אנ‬ ָ bee; here: scouting organization ‫־ען‬ ‫די‬ ,‫בין‬ co-founder ‫־ס‬ ‫דער‬ ,‫מיטגרינדער‬ headquarters ‫־ן‬ ‫די‬ ,‫ארטיר‬ ַ‫פטקוו‬ ּ‫הוי‬ war ‫־ות‬ ‫די‬ ,[‫אמע‬ ָ‫]מילכ‬ ‫מלחמה‬ important [‫אשעװ‬ ָ‫]כ‬ ‫ב‬ ֿ‫חשו‬ step, rung, level ‫־ען‬ ‫די‬/‫דער‬ ,‫פל‬ ּ‫א‬ ַ‫שט‬ study ‫־ן‬ ‫דער‬ ,‫עטיוד‬ science, scholarship ‫־ן‬ ‫די‬ ,‫פט‬ ֿ‫א‬ ַ‫װיסנש‬ volume ‫בענד‬ ‫דער‬ ,‫אנד‬ ַ‫ב‬ = Geschichte der jiddischen Sprachforschung History of Yiddish Linguistic Research [Ger.] 170 ____________________________________________________________ [3] ‫אך‬ ַ‫פר‬ ּ‫ש‬ ‫ײדישער‬ ִ ‫דער‬ ‫פון‬ ֿ ‫געשיכטע‬ ‫אנג‬ ַ‫צוג‬ ‫דער‬ ‫און‬ ‫אביעקט‬ ָ‫ארש‬ ָ‫פ‬ ֿ ‫דער‬ ‫כנז׃‬ ּ‫אש‬ ַ ‫און‬ ‫ײדיש‬ ִ .1 ‫גורלדיקע‬ ‫אז‬ ַ ,‫געשיכטע‬ ‫ײדישער‬ ִ ‫דער‬ ‫אין‬ ‫פן‬ ֿ‫א‬ ָ‫געטר‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אל‬ ָ‫מ‬ ‫איין‬ ‫ווי‬ ‫מער‬ .1 ‫אלק‬ ָ‫פ‬ ֿ ‫אס‬ ָ‫ד‬ ‫ווען‬ ,‫שראל‬ ׂ‫ארץ־י‬ ‫אין‬ ‫שטח׃‬ ‫פיצעלע‬ ּ ‫א‬ ַ ‫אויף‬ ‫אנגעהויבן‬ ָ ‫זיך‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫אנטוויקלונגען‬ ַ ‫זיך‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫שה־בראשית‬ ׂ‫מע‬ ‫א‬ ַ‫אז‬ ַ .‫פגעקומען‬ ֿ‫אוי‬ ‫איז‬ ‫חסידות‬ ‫ווען‬ ,‫אליע‬ ָ‫אד‬ ָ‫פ‬ ּ ‫אין‬ ,‫ארן‬ ָ‫געוו‬ ‫איז‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫שטח‬ ‫דעם‬ ‫אויף‬ ,‫אזל‬ ָ‫מ‬ ‫און‬ ‫ײן‬ ַ‫ר‬ ‫ײכן‬ ַ‫ט‬ ‫די‬ ‫ײ‬ ַ‫ב‬ ‫צוריק‬ ‫אר‬ ָ‫י‬ ‫טויזנט‬ ‫גוטע‬ ‫מיט‬ ‫פן‬ ֿ‫א‬ ָ‫ארל‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫אויך‬ ‫תיר‬ ּ‫לו‬ ‫ארום‬ ַ ‫און‬ ‫אין‬ ‫פונקטן‬ ּ ‫וויכטיקסטע‬ ‫די‬ (96‫־‬88 §§) /loter/ ‫תיר‬ ּ‫לו‬ ‫פן‬ ֿ‫גערו‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫ײדן‬ ִ ‫מען‬ ‫ארף‬ ַ‫ד‬ ‫תמא‬ ּ‫מס‬ ‫)און‬ ‫קהילות‬ ‫די‬ ‫אין‬ .‫מעץ‬ ,‫ײער‬ ַ‫פ‬ ּ‫ש‬ ,‫ײזע‬ ַ‫ווערמ‬ ,‫מענץ‬ ,‫קעלן‬ ‫געווען‬ ‫ײנען‬ ַ‫ז‬ ‫קליינעם‬ ‫א‬ ַ ‫ײ‬ ַ‫ב‬ ‫צוריק‬ ‫אר‬ ָ‫י‬ ‫טויזנט‬ ‫העכער‬ ‫מיט‬ ‫איז‬ (82.2 § ;‫רעגנסבורג‬ ‫ײן‬ ַ‫ז‬ ‫מצרף‬ ‫אך‬ ָ‫נ‬ ‫ײער‬ ַ‫נ‬ ‫פיעל‬ ּ‫פרינצי‬ ּ ‫א‬ ַ ‫אנגעהויבן‬ ָ ‫זיך‬ ‫אט‬ ָ‫ס'ה‬ .‫אך‬ ַ‫פר‬ ּ‫ש‬ ‫ײדישע‬ ִ ‫די‬ ‫ארן‬ ָ‫געוו‬ ‫געבוירן‬ ‫ײדן‬ ִ ‫קיבוץ‬ .‫ײדיש‬ ִ ‫פון‬ ֿ ‫פה‬ ֿ‫תקו‬ ּ ‫די‬ – ‫געשיכטע‬ ‫ײדישער‬ ִ ‫דער‬ ‫אין‬ ‫פרק‬ ּ ‫ײנטיקע‬ ַ‫ה‬ ‫סך‬ ‫א‬ ַ ‫אר‬ ָ‫נ‬ – ‫פעטער‬ ּ‫ש‬ ‫ביסל‬ ‫א‬ ַ ‫וועלכע‬ ‫און‬ ‫יער‬ ִ‫פר‬ ֿ ‫ביסל‬ ‫א‬ ַ ‫װעלכע‬ ‫אלגעמיינער‬ ַ ‫אן‬ ַ ‫פעס‬ ּ‫ע‬ .1,000 ‫אר‬ ָ‫י‬ ‫דעם‬ ‫ארום‬ ַ ‫ארויסשיילן‬ ַ ‫זיך‬ ‫נעמען‬ ‫אכן‬ ַ‫פר‬ ּ‫ש‬ ‫ישע‬ ִ‫פע‬ ּ‫א‬ ָ‫אייר‬ ‫גורלדיקער‬ ‫דער‬ ‫צו‬ ‫ברענגען‬ ‫געמוזט‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫פע‬ ּ‫א‬ ָ‫אייר‬ ‫פון‬ ֿ ‫געשיכטע‬ ‫דער‬ ‫אין‬ ‫שטויס‬ ‫אלטן‬ ָ‫וו‬ ‫אריקערס‬ ָ‫היסט‬ ‫אלע‬ ַ‫אוניווערס‬ ‫און‬ ,‫ײנט‬ ַ‫ה‬ ‫ביז‬ ‫אן‬ ָ ‫אלט‬ ַ‫ה‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫פערענצירונג‬ ֿ‫די‬ ‫אבער‬ ָ ‫איז‬ ‫ארט‬ ָ‫פ‬ ֿ .‫אצעס‬ ָ‫פר‬ ּ ‫אזיקן‬ ָ‫ד‬ ‫דעם‬ ‫אונדז‬ ‫אר‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫אלן‬ ָ‫אויסצומ‬ ‫ביכולת‬ ‫ײן‬ ַ‫ז‬ ‫פט‬ ֿ‫אר‬ ַ‫געד‬ ‫אין‬ ‫איז‬ ‫זי‬ ‫פישער‬ ֿ‫פעצי‬ ּ‫ס‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫און‬ ,‫זיך‬ ‫אר‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫אביעקט‬ ָ‫ארש‬ ָ‫פ‬ ֿ ‫וויכטיקער‬ ‫א‬ ַ ‫אך‬ ַ‫פר‬ ּ‫ש‬ ‫איטלעכע‬ ‫ײנען‬ ַ‫ז‬ ‫ווידער‬ .‫בכלל‬ ‫אך‬ ַ‫פר‬ ּ‫ש‬ ‫וועגן‬ ‫פלערנען‬ ּ‫א‬ ָ ‫איר‬ ‫פון‬ ֿ ‫מען‬ ‫קען‬ ‫מער‬ ‫אלץ‬ ַ ,‫סטרוקטור‬ ‫איר‬ ‫אלט‬ ַ‫ה‬ ‫און‬ ‫פט‬ ֿ‫א‬ ַ‫אש‬ ַ‫ב‬ ‫קיבוץ‬ ‫א‬ ַ ‫וועלכע‬ ‫ײ‬ ַ‫ב‬ ,‫אדינגונגען‬ ַ‫ב‬ ‫די‬ ‫אין‬ ‫אראינטערעסירט‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫ארשערס‬ ָ‫פ‬ ֿ ‫אנישע‬ ַ‫גערמ‬ ‫די‬ ‫זיך‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫ארהונדערט‬ ָ‫י‬ ‫זעקסטן‬ ‫פון‬ ֿ ‫פט‬ ֿ‫העל‬ ‫צווייטער‬ ‫דער‬ ‫אין‬ .‫אך‬ ַ‫פר‬ ּ‫ש‬ ‫א‬ ַ ‫אן‬ ָ ‫אבער‬ ָ ,‫מלוכה‬ ‫ארקע‬ ַ‫שט‬ ‫א‬ ַ ‫ארטן‬ ָ‫ד‬ ‫פן‬ ֿ‫א‬ ַ‫געש‬ ‫און‬ ‫אליע‬ ַ‫פון־איט‬ ֿ‫צ‬ ‫אין‬ ‫ײנגעריסן‬ ַ‫אר‬ ַ ‫ארדן‬ ַ‫אב‬ ָ‫אנג‬ ַ‫ל‬ .‫מערהייט‬ ‫אנישער‬ ַ‫אמ‬ ָ‫ר‬ ‫דער‬ ‫מיט‬ ‫אויסגעמישט‬ ‫זיך‬ ‫זיי‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫ארום‬ ַ ‫אר‬ ָ‫י‬ ‫הונדערט‬ ‫עטלעכע‬ ‫אין‬ ‫זיי‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫ארט‬ ָ‫פ‬ ֿ ‫און‬ ,‫גערירט‬ ‫ניט‬ ‫ערגעץ‬ ‫אין‬ ‫פילו‬ ֿ‫א‬ ַ ‫זיך‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫אליע‬ ַ‫ג‬ ‫אין‬ ‫קעלטן‬ ‫די‬ ‫מיעוט‬ ‫פונעם‬ ֿ ‫קי‬ ‫אגערע‬ ָ‫מ‬ ‫די‬ ‫רוימער׃‬ ‫די‬ ,‫ײננעמערס‬ ַ‫א‬ ‫זייערע‬ ‫פון‬ ֿ ‫אך‬ ַ‫פר‬ ּ‫ש‬ ‫די‬ ‫איבערגענומען‬ ‫פקום‬ ֿ‫אוי‬ ‫צום‬ ‫אכט‬ ַ‫געבר‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬ ‫און‬ ,‫מערהייט‬ ‫דער‬ ‫פון‬ ֿ ‫קי‬ ‫פעטע‬ ֿ ‫די‬ ‫ײנגעשלונגען‬ ַ‫א‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫פעס‬ ּ‫ע‬ ‫געשען‬ ‫איז‬ ‫ײדן‬ ִ ‫ײ‬ ַ‫ב‬ .‫אליש‬ ַ‫אנצ‬ ַ‫אוו‬ ָ‫פר‬ ּ ‫און‬ ‫אנצייזיש‬ ַ‫פר‬ ֿ ,‫אכן‬ ַ‫פר‬ ּ‫ש‬ ‫אנישע‬ ַ‫אמ‬ ָ‫ר‬ ‫ײע‬ ַ‫נ‬ ‫פון‬ ֿ ‫ײדן‬ ִ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ,‫ײטש‬ ַ‫ד‬ ‫פון‬ ֿ ‫אנטן‬ ַ‫ארי‬ ַ‫וו‬ ‫גערעדט‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫מען‬ ‫ו‬ ּ‫וו‬ ,‫שטחים‬ ‫אויף‬ ‫קומענדיק‬ .‫פישס‬ ֿ‫פעצי‬ ּ‫ס‬ ‫אל‬ ָ‫מ‬ ‫פט‬ ֿ‫א‬ ָ ,‫לשון־קודש‬ ‫שטיקער‬ ‫אטעוועט‬ ַ‫פגער‬ ּ‫א‬ ָ ‫זיך‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫איר‬ ‫אין‬ .‫אך‬ ַ‫פר‬ ּ‫ש‬ ‫ײע‬ ַ‫נ‬ ‫א‬ ַ ‫פן‬ ֿ‫א‬ ַ‫געש‬ ‫אין‬ ‫זיך‬ ‫אבן‬ ָ‫ס'ה‬ .‫אכן‬ ַ‫פר‬ ּ‫ריידש‬ ‫אכטע‬ ַ‫מיטגעבר‬ ‫פון‬ ֿ ‫עלעמענטן‬ ‫אויך‬ ‫און‬ ,‫פטירטע‬ ּ‫א‬ ַ‫אד‬ ַ ‫פש‬ ּ‫הי‬ ,‫פעלקערונג‬ ֿ‫א‬ ַ‫ב‬ ‫אלער‬ ַ‫ארי‬ ָ‫אטעריט‬ ָ‫ק‬ ‫דער‬ ‫פון‬ ֿ ‫אך‬ ַ‫פר‬ ּ‫ש‬ ‫דער‬ ‫פון‬ ֿ ‫טיילן‬ ‫ײנגעגלידערט‬ ַ‫א‬ ‫איר‬ ‫ווען‬ ‫און‬ .‫אייגנס‬ ‫ארן‬ ָ‫געוו‬ ‫ס'איז‬ ‫אז‬ ַ ,‫אזוי‬ ַ ‫ארן‬ ָ‫געוו‬ ‫פורעמט‬ ֿ‫איבערגע‬ ‫איז‬ ‫ארג‬ ַ‫רויוו‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬ ‫אבער‬ ָ ‫ער‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫ײל‬ ַ‫מ‬ ‫הונדערטער‬ ‫פיל‬ ֿ ‫אויף‬ ‫ײטער‬ ַ‫וו‬ ‫אוועק‬ ַ ‫איז‬ ‫ײדיש־קיבוץ‬ ִ ‫טייל‬ ‫גרעסטער‬ ‫דער‬ .‫בר־לים‬ ֿ‫מע‬ ‫אגן‬ ָ‫אריבערגעטר‬ ַ ‫פילו‬ ֿ‫א‬ ַ ‫פעטער‬ ּ‫ש‬ ‫זי‬ ‫און‬ ‫זי‬ ‫אנטוויקלט‬ ַ ,‫אך‬ ַ‫פר‬ ּ‫ש‬ ‫די‬ ‫מיטגענומען‬ ‫משך‬ ‫אין‬ ‫און‬ ,‫בשישים‬ ‫ארן‬ ָ‫געוו‬ ‫בטל‬ ‫ניט‬ ‫איז‬ ‫פרייטע‬ ּ‫צעש‬ ‫און‬ ‫צעזייטע‬ ‫פעלע‬ ֿ‫ײ‬ ַ‫ה‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬ ‫דווקא‬ ‫די‬ ‫אקע‬ ַ‫ט‬ – ‫ווערן‬ ‫אררעכנט‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫מוז‬ ‫זי‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ,‫אך‬ ַ‫פר‬ ּ‫ש‬ ‫א‬ ַ ‫זיך‬ ‫בויט‬ ‫אר‬ ָ‫י‬ ‫טויזנט‬ ‫העכער‬ ‫פון‬ ֿ ‫די‬ ‫צווישן‬ – ‫א‬ ָ‫ד‬ ‫זיך‬ ‫רעדט‬ ‫איר‬ ‫אין‬ ‫פונגען‬ ֿ‫א‬ ַ‫ש‬ ‫ארישע‬ ַ‫ליטער‬ ‫די‬ ‫וועגן‬ ‫ניט‬ ;‫פא‬ ֿ‫גו‬ ‫אך‬ ַ‫פר‬ ּ‫ש‬ .‫גאונות‬ ‫אלער‬ ַ‫אנ‬ ָ‫אצי‬ ַ‫נ‬ ‫ײדישער‬ ִ ‫פון‬ ֿ ‫פונגען‬ ֿ‫א‬ ַ‫ש‬ ‫העכסטע‬ ‫דער‬ ‫אויף‬ ‫ײדן‬ ִ ‫פון‬ ֿ ‫ײזגעבונג‬ ַ‫וו‬ ‫א‬ ַ ‫געווען‬ ,‫ײטן‬ ַ‫צ‬ ‫רוימישע‬ ‫די‬ ‫אין‬ ‫אזש‬ ַ ,‫יער‬ ִ‫פר‬ ֿ ‫אך‬ ָ‫נ‬ ‫ס'איז‬ ‫אלע‬ ַ‫אקומענט‬ ָ‫ד‬ ‫אן‬ ַ‫אר‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫ײנען‬ ַ‫ז‬ ‫קעלן‬ ‫פון‬ ֿ .‫תיר‬ ּ‫לו‬ ‫פן‬ ֿ‫גערו‬ ‫פעטער‬ ּ‫ש‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫זיי‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫אריע‬ ָ‫טעריט‬ ‫ס'לייגן‬ ‫און‬ ,‫ארהונדערט‬ ָ‫י‬ ‫פערטער‬ ֿ ‫פט‬ ֿ‫העל‬ ‫ערשטער‬ ‫דער‬ ‫אין‬ ‫קהילה‬ ‫ײדישער‬ ִ ‫א‬ ַ ‫אויף‬ ‫איות‬ ַ‫ר‬ ‫די‬ ‫אין‬ ‫ײנען‬ ַ‫ז‬ ‫ײן־געגנט‬ ַ‫ר‬ ‫פון‬ ֿ ‫פונקטן‬ ּ ‫עטלעכע‬ ‫אין‬ ‫אך‬ ָ‫נ‬ ‫אז‬ ַ ,‫השערות‬ ‫די‬ ‫שכל‬ ׂ ‫פן‬ ֿ‫אוי‬ ‫זיך‬ ‫די‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫פטן‬ ּ‫מיש‬ ‫זיך‬ ‫אזט‬ ָ‫ל‬ ‫עס‬ ‫פל‬ ֿ‫ווי‬ ‫אויף‬ ‫אבער‬ ָ .(88.1 §) ‫ײדן‬ ִ ‫געזעסן‬ ‫ײטן‬ ַ‫צ‬ ‫רוימישע‬ ‫דעריבער‬ ‫און‬ ,‫ײדיש‬ ִ ‫פורעמען‬ ֿ‫אויס‬ ‫אין‬ ‫חלק‬ ‫שום‬ ‫קיין‬ ‫אט‬ ַ‫געה‬ ‫ניט‬ ‫ײדן‬ ִ ‫די‬ ‫אט‬ ָ ‫פון‬ ֿ ‫אך‬ ַ‫פר‬ ּ‫ש‬ ‫ײן־געגנט‬ ַ‫ר‬ ‫אין‬ ‫לעבן‬ ‫ײדיש‬ ִ ‫פבליץ‬ ֿ‫אוי‬ ‫יקן‬ ִ‫י‬ ִ‫פר‬ ֿ ‫דעם‬ ‫אט‬ ָ ,‫ײדיש‬ ִ ‫פון‬ ֿ ‫קוקווינקל‬ ‫פון‬ ֿ ,‫מיר‬ ‫מוזן‬ .‫אמען‬ ָ‫פענ‬ ֿ ‫ארישן‬ ָ‫פרע־היסט‬ ּ ‫א‬ ַ ‫ווי‬ ‫אצייכענען‬ ַ‫ב‬ ‫ארויס‬ ַ ‫שווימט‬ ‫עס‬ ‫און‬ ‫ײגן‬ ַ‫שוו‬ ‫פון‬ ֿ ‫אכט‬ ַ‫נ‬ ‫אנגע‬ ַ‫ל‬ ‫די‬ ‫איבער‬ ‫זיך‬ ‫ײסט‬ ַ‫ר‬ 801 ‫אין‬ ‫ערשט‬ ‫יצחק‬ ‫א‬ ַ ‫בחינת‬ ֿ‫ב‬ ,‫יצחק‬ ‫ײד‬ ִ ‫א‬ ַ ‫פון‬ ֿ ‫אמען‬ ָ‫נ‬ ‫דער‬ ,‫אט‬ ָ‫קרוינשט‬ ‫גרויסנס‬ ‫דעם‬ ‫ארל‬ ַ‫ק‬ ,‫אכן‬ ַ ‫אין‬ .‫אשיד‬ ַ‫אל־ר‬ ַ ‫ארון‬ ַ‫ה‬ ‫אליף‬ ַ‫כ‬ ‫צום‬ ‫שליחים‬ ‫ארלס‬ ַ‫ק‬ ‫פון‬ ֿ ‫איינער‬ ‫געװען‬ ‫איז‬ ‫ער‬ ‫כנז׃‬ ּ‫אש‬ ַ ‫פון‬ ֿ ‫בינו‬ ֿ‫א‬ ָ ‫די‬ ‫און‬ ,‫ײן‬ ַ‫ר‬ ‫מיטלסטן‬ ‫פון‬ ֿ ‫געגנט‬ ‫אין‬ ‫אזעצונג‬ ַ‫ב‬ ‫ײדישע‬ ִ ‫ײע‬ ַ‫נ‬ ‫א‬ ַ ‫רעכענען‬ ‫מען‬ ‫קען‬ ‫אלט‬ ָ‫יעמ‬ ‫פון‬ ֿ ‫אין‬ ‫אקסן‬ ַ‫וו‬ ‫נעמט‬ ,‫אגן‬ ָ‫ז‬ ‫מען‬ ‫מעג‬ ,‫ארהונדערט‬ ָ‫י‬ ‫ײנטן‬ ַ‫נ‬ ‫אין‬ .‫איבער‬ ‫ניט‬ ‫שוין‬ ‫זיך‬ ‫ײסט‬ ַ‫ר‬ ‫מסורה‬ ‫קיבוץ‬ ‫דעם‬ ‫אט‬ ָ ‫אר‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫כנז‬ ּ‫אש‬ ַ ‫ן‬ ‫ע‬ ‫מ‬ ‫א‬ ָ ‫נ‬ ‫דער‬ ‫הגם‬ ,‫כנז‬ ּ‫אש‬ ַ ,‫קיבוץ‬ ‫ײדישער‬ ִ ‫ײער‬ ַ‫נ‬ ‫דער‬ ‫תיר‬ ּ‫לו‬ [4‫־‬3 .‫ז‬ ,1 ‫אנד‬ ַ‫]ב‬ ....‫רשין‬ ‫ײ‬ ַ‫ב‬ ‫איידער‬ ‫יער‬ ִ‫פר‬ ֿ ‫ניט‬ ‫משמעות‬ ‫מקורים‬ ‫די‬ ‫אין‬ ‫מען‬ ‫אגעגנט‬ ַ‫ב‬ ‫דרך־השס‬ ‫פון‬ ֿ ‫אך‬ ַ‫פר‬ ּ‫ש‬ ‫די‬ .3 ‫ממילא‬ ‫און‬ ,‫אך‬ ַ‫פר‬ ּ‫ש‬ ‫אזונדער‬ ַ‫ב‬ ‫קיין‬ ‫א‬ ָ‫ניט‬ ‫איז‬ ‫קיבוץ‬ ‫א‬ ַ ‫פון‬ ֿ ‫אזונדערקייט‬ ַ‫ב‬ ‫דער‬ ‫אן‬ ָ .42 ‫קליינע‬ .‫ײדיש‬ ִ ‫פון‬ ֿ ‫פקום‬ ֿ‫אוי‬ ‫ארן‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫אדינג‬ ַ‫ארויסב‬ ָ‫פ‬ ֿ ‫דער‬ ‫געווען‬ ‫כנז‬ ּ‫אש‬ ַ ‫פון‬ ֿ ‫פקומען‬ ֿ‫אוי‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬ ‫איז‬ ‫ארומיקע‬ ַ ‫אסע‬ ַ‫מ‬ ‫דער‬ ‫אין‬ ‫דור־צוויי‬ ‫א‬ ַ ‫אך‬ ָ‫נ‬ ‫בטל־בשישים‬ ‫אך‬ ָ‫ד‬ ‫ווערן‬ ‫אנדערערס‬ ַ‫ײנוו‬ ַ‫א‬ ‫פעס‬ ּ‫גרו‬ ‫כנזים‬ ּ‫אש‬ ַ ‫די‬ .‫אויך‬ ‫אך‬ ַ‫פר‬ ּ‫ש‬ ‫אייגענע‬ ‫זייער‬ ‫זיי‬ ‫ארלירן‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫דערמיט‬ ‫און‬ ,(1 §) ‫פעלקערונג‬ ֿ‫א‬ ַ‫ב‬ ‫דער‬ ‫פון‬ ֿ ‫שטחים‬ ‫גרויסע‬ ‫איבער‬ ‫אטן‬ ָ‫צעש‬ ‫פרענקעלעך‬ ּ‫ש‬ ‫קליינע‬ ‫כל‬ ּ‫סך־ה‬ ‫געווען‬ ‫אך‬ ָ‫ד‬ ‫ײנען‬ ַ‫ז‬ ‫ײדן‬ ִ '' ‫איידער‬ ‫מער‬ ‫ארן‬ ָ‫געוו‬ ‫כנז‬ ּ‫אש‬ ַ ‫איז‬ ,‫פרעגן‬ ֿ ‫מיר‬ ‫מוזן‬ ,‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫מיט‬ ‫א‬ ָ‫ט‬ .‫וועלט‬ ‫ײדישער‬ ִ ‫ניט־‬ ?''‫אנד‬ ַ‫ײטשל‬ ַ‫ד‬ ‫אין‬ ‫ניט‬ ‫און‬ ,‫פא‬ ֿ‫גו‬ ‫ײדן‬ ִ ‫ײ‬ ַ‫ב‬ ‫ניט‬ ,‫געווען‬ ‫ניט‬ ‫אגע‬ ַ‫פר‬ ֿ ‫קיין‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬ ‫איז‬ ‫ארהונדערט‬ ָ‫י‬ ‫אכצעטן‬ ַ ‫ביזן‬ ‫ײטשע‬ ַ‫ד‬ ‫די‬ ‫אין‬ ‫זיי‬ ‫ײנען‬ ַ‫ז‬ ,‫אן‬ ָ ‫קדמונים‬ ‫פון‬ ֿ ‫זיך‬ ‫אר‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫קיבוץ‬ ‫א‬ ַ ‫ײנען‬ ַ‫ז‬ ‫ײדן‬ ִ ‫ארומיקע׃‬ ַ ‫די‬ ‫ײ‬ ַ‫ב‬ ‫זיך‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫ערשטן‬ ‫צום‬ .‫יחידים‬ ‫סומע‬ ‫א‬ ַ ‫אר‬ ָ‫נ‬ ‫ניט‬ ,‫זיך‬ ‫אר‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫קיבוץ‬ ‫א‬ ַ ‫שטענדיק‬ ‫אויך‬ ‫לענדער‬ ‫אין‬ ‫פובליציסטן‬ ּ ‫ײדישע‬ ִ ‫אכט‬ ַ‫ארטר‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫ארזיכדיקייט‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫ײדישער‬ ִ ‫פון‬ ֿ ‫סיבות‬ ‫ארישע‬ ָ‫היסט‬ ‫די‬ ‫וועגן‬ ‫ארהונדערט‬ ָ‫י‬ ‫ײנצעטן‬ ַ‫נ‬ ‫פט‬ ֿ‫העל‬ ‫ערשטער‬ ‫דער‬ ‫אין‬ ‫ײנען‬ ַ‫ז‬ ‫זיי‬ ‫אך‬ ָ‫נ‬ .‫ארהונדערט‬ ָ‫י‬ ‫אכצעטן‬ ַ ‫סוף‬ ,‫צונץ‬ .‫פובליציסטן‬ ּ ‫פון‬ ֿ ‫בחינה‬ ‫דער‬ ‫אין‬ ‫אריקערס‬ ָ‫היסט‬ ,‫אג‬ ָ‫וו‬ ‫מער‬ ‫שיעור‬ ‫א‬ ַ ‫אן‬ ָ ‫מיט‬ ,‫געקומען‬ 171 ‫פון‬ ֿ ‫אסערן‬ ַ‫וו‬ ‫די‬ ‫פון‬ ֿ ‫געטרונקען‬ ‫אך‬ ָ‫נ‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ,‫שראל‬ ׂ‫חכמי־י‬ ‫די‬ ‫צווישן‬ ‫גרעסטער‬ ‫דער‬ ‫דער‬ ‫ײ‬ ַ‫ב‬ ‫אך‬ ָ‫נ‬ ‫זיך‬ ‫זעען‬ ‫פעה‬ ּ‫הש‬ ‫דער‬ ‫פון‬ ֿ ‫סימנים‬ ‫ארקע‬ ַ‫שט‬ ‫און‬ ,‫אליזם‬ ַ‫אנ‬ ָ‫אצי‬ ַ‫ר‬ ‫אנצייזישן‬ ַ‫פר‬ ֿ ‫אליטישע‬ ָ‫פ‬ ּ ‫די‬ ‫ווען‬ .(24.1 §) ‫אויך‬ ‫שראל‬ ׂ‫חכמת־י‬ ‫ײטש־געצענטערטער‬ ַ‫ד‬ ‫פעטערדיקער‬ ּ‫ש‬ ‫אין‬ ‫ײדן‬ ִ ‫אר‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫אכט‬ ַ‫געמ‬ ‫מיגלעך‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫אלוציע‬ ָ‫רעוו‬ ‫אנצייזישער‬ ַ‫פר‬ ֿ ‫דער‬ ‫פון‬ ֿ ‫אלונגען‬ ַ‫אויסשטר‬ ‫פעציעל‬ ּ‫ס‬ ‫אין‬ ‫וווינען‬ ‫צו‬ ‫אנג‬ ַ‫צוו‬ ‫דער‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ,‫אציע‬ ַ‫פ‬ ּ‫אנצי‬ ַ‫עמ‬ ‫אנען‬ ָ‫מ‬ ‫צו‬ ‫פע‬ ּ‫א‬ ָ‫אל־אייר‬ ַ‫צענטר‬ ‫פון‬ ֿ ‫סימן‬ ‫פסטער‬ ֿ‫אר‬ ַ‫ש‬ ‫דער‬ ‫ווי‬ ‫אויגן‬ ‫די‬ ‫אין‬ ‫פן‬ ֿ‫אר‬ ַ‫וו‬ ‫געמוזט‬ ‫זיך‬ ‫אסן‬ ַ‫ג‬ ‫אויסגעטיילטע‬ ‫יענער‬ ‫מיט‬ ‫א‬ ָ ‫ט‬ ‫ע‬ ‫ג‬ ‫ארט‬ ָ‫וו‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬ ‫ניצן‬ ‫גענומען‬ ‫רעכט‬ ‫פון‬ ֿ ‫אנערס‬ ָ‫מ‬ ‫די‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ .‫אזיקייט‬ ָ‫רעכטל‬ ‫עס‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫זיי‬ .‫פה‬ ֿ‫תקו‬ ּ‫היטלער־‬ ‫דער‬ ‫ביז‬ ‫אט‬ ַ‫געה‬ ‫זי‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫מיר‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ,‫ארבונג‬ ַ‫פ‬ ֿ‫א‬ ַ‫ב‬ ‫אנעלער‬ ָ‫אצי‬ ָ‫עמ‬ ‫ײדן‬ ִ ‫מען‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫מיטל־עלטער‬ ‫אין‬ ‫אז‬ ַ ‫ײנט׃‬ ַ‫ה‬ ‫אך‬ ָ‫נ‬ ‫הערט‬ ‫מען‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫אריע‬ ָ‫טע‬ ‫די‬ ‫ארמולירט‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫פט‬ ֿ‫א‬ ַ‫געזעלש‬ ‫אלגעמיינער‬ ַ ‫דער‬ ‫פון‬ ֿ ‫אסן‬ ָ‫אויסגעשל‬ ‫זיי‬ ‫דעם‬ ‫דורך‬ ‫און‬ ‫א‬ ָ‫געט‬ ‫אין‬ ‫אסן‬ ָ‫ארשל‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫איז‬ ‫אציע‬ ַ‫אל‬ ָ‫איז‬ ‫ונגענער‬ ּ‫געצוו‬ ‫דער‬ ‫אט‬ ָ ‫אין‬ ;‫אנטוויקלונג‬ ַ ‫אינטעלעקטועלער‬ ‫איר‬ ‫און‬ .‫פרט‬ ֿ‫ב‬ ‫אך‬ ַ‫פר‬ ּ‫ש‬ ‫זייער‬ ‫אי‬ ‫בכלל‬ ‫לעבן‬ ‫שטייגער‬ ‫זייער‬ ‫אי‬ ‫ארן‬ ָ‫געוו‬ ‫ארקרימט‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫ערשטן‬ ‫מיטן‬ ‫אנגעהויבן‬ ָ ‫זיך‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אויסשליסונג‬ ‫די‬ ‫אז‬ ַ ,(39 §) ‫געווען‬ ‫איז‬ ‫קוק‬ ‫גרעצעס‬ ‫אוונע‬ ָ‫אלד‬ ַ‫גוו‬ ‫קיין‬ ‫ײטשן‬ ַ‫ד‬ ‫ײ‬ ַ‫ב‬ ‫איז‬ ‫ארהונדערט‬ ָ‫י‬ ‫פטן‬ ֿ‫על‬ ‫סוף‬ ‫ביזן‬ ‫היות‬ ‫און‬ ,‫אר‬ ָ‫פ‬ ֿ‫קרייצ‬ ‫קיין‬ ‫ײדן‬ ִ ‫כנזישע‬ ּ‫אש‬ ַ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫בעצם‬ ‫אז‬ ַ ,‫אויס‬ ‫קומט‬ ,‫געווען‬ ‫ניט‬ ‫אנטוויקלונג‬ ַ ‫אינטעלעקטועלע‬ ‫די‬ ‫צווישן‬ ‫אנדערע‬ ַ .‫מיטלעלטער‬ ‫פון‬ ֿ ‫קולטור‬ ‫ײטשער‬ ַ‫ד‬ ‫דער‬ ‫אין‬ ‫חלק‬ ‫קיין‬ ‫אט‬ ַ‫געה‬ ‫ניט‬ ‫אל‬ ָ‫מ‬ ‫אך‬ ָ‫נ‬ ‫פשר‬ ֿ‫א‬ ‫און‬ ,‫ארהונדערט‬ ָ‫י‬ ‫ײצעטן‬ ַ‫דר‬ ‫)ביזן‬ ‫אל‬ ָ‫מ‬ ‫א‬ ַ ‫אר‬ ָ‫ג‬ ‫אז‬ ַ ,‫אלטן‬ ַ‫געה‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫שראל‬ ׂ‫חכמי־י‬ ‫אלגעמיינער‬ ַ ‫דער‬ ‫פון‬ ֿ ‫מיטגלידער‬ ‫געווען‬ ‫א‬ ָ‫י‬ ‫לענדער‬ ‫ײטשע‬ ַ‫ד‬ ‫די‬ ‫אין‬ ‫ײדן‬ ִ ‫ײנען‬ ַ‫ז‬ (‫פעטער‬ ּ‫ש‬ ‫אנהייב‬ ָ ‫ארויסגעגעבן‬ ַ ‫פילו‬ ֿ‫א‬ ַ ‫און‬ ‫ײטש‬ ַ‫ד‬ ‫גערעדט‬ ,‫ײטש‬ ַ‫ד‬ ‫געקליידט‬ ‫זיך‬ ‫זיי‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ,‫פט‬ ֿ‫א‬ ַ‫געזעלש‬ ‫פעטער‬ ּ‫ש‬ ‫אר‬ ָ‫נ‬ ;‫טרימבערג‬ ‫פון‬ ֿ ‫זיסקינד‬ ,‫ײטש‬ ַ‫ד‬ ‫אויף‬ ‫מינעזינגער‬ ‫א‬ ַ ‫ארהונדערט‬ ָ‫י‬ ‫ײצעטן‬ ַ‫דר‬ .‫אכיק‬ ַ‫פר‬ ּ‫ש‬ ‫און‬ ‫אמיש‬ ָ‫אנ‬ ָ‫עק‬ ,‫אליטיש‬ ָ‫פ‬ ּ ‫אלירט‬ ָ‫איז‬ ‫זיי‬ ‫און‬ ‫א‬ ָ‫געט‬ ‫אין‬ ‫ײנגעטריבן‬ ַ‫אר‬ ַ ‫זיי‬ ‫מען‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫געלערנט‬ ‫ײך‬ ַ‫ארגל‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫ארישן‬ ָ‫היסט‬ ‫כמו‬ ּ ‫א‬ ַ ‫פון‬ ֿ ‫אויך‬ ‫מען‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫א‬ ָ‫געט‬ ‫אבלעם‬ ָ‫פר‬ ּ ‫דער‬ ‫אין‬ ‫די‬ ‫ײס‬ ַ‫נ‬ ‫א‬ ַ ‫איבער‬ ‫אן‬ ָ‫ט‬ ‫ײן‬ ַ‫ש‬ ‫א‬ ַ ‫אר‬ ָ‫נ‬ ‫אל‬ ָ‫ז‬ .‫רעכט‬ ‫ײכע‬ ַ‫גל‬ ‫ײדן‬ ִ ‫געבן‬ ‫צו‬ ‫נייטיקייט‬ ‫דער‬ ‫אויף‬ ‫פשט‬ ּ ‫זיך‬ ‫וועלן‬ ‫און‬ ‫קולטור‬ ‫זייער‬ ‫אין‬ ‫ײטשן‬ ַ‫ד‬ ‫ווערן‬ ‫אל‬ ָ‫מ‬ ‫א‬ ַ ‫ווידער‬ ‫ײדן‬ ִ ‫וועלן‬ ,‫אנץ‬ ַ‫אלער‬ ָ‫ט‬ ‫פון‬ ֿ ‫זון‬ .‫רעליגיע‬ ‫אין‬ ‫מערניט‬ ‫מיטבירגערס‬ ‫זייערע‬ ‫פון‬ ֿ ‫אונטערשיידן‬ ‫ניצט‬ ‫ציל‬ ‫אליטישן‬ ָ‫פ‬ ּ ‫לעגיטימען‬ ‫א‬ ַ ‫צוליב‬ ‫אויב‬ ,‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫ניט‬ ‫טענות‬ ‫קיין‬ ‫פשר‬ ֿ‫א‬ ‫קען‬ ‫מען‬ ‫א‬ ַ ‫פון‬ ֿ ‫פיקציעס‬ ֿ ‫די‬ ‫אלן‬ ָ‫ז‬ ‫מיר‬ ,‫יוו‬ ִ‫א‬ ַ‫נ‬ ‫צו‬ ‫געווען‬ ‫אלט‬ ָ‫ס'וו‬ ‫אבער‬ ָ .‫פיקציעס‬ ֿ ‫ארישע‬ ָ‫היסט‬ ‫עמעצער‬ .‫אליטעט‬ ַ‫רע‬ ‫ארישער‬ ָ‫היסט‬ ‫פון‬ ֿ ‫געלט‬ ‫גוט‬ ‫אר‬ ָ‫פ‬ ֿ ‫אננעמען‬ ָ ‫ײט‬ ַ‫צ‬ ‫אנגענער‬ ַ‫ארג‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫וועגן‬ ,‫שחיטות‬ ‫וועגן‬ ‫מען‬ ‫הערט‬ ‫ײדן‬ ִ ‫פון‬ ֿ ‫אטור‬ ַ‫ליטער‬ ‫מיטל־עלטערישער‬ ‫דער‬ ‫אין‬ ‫פינען‬ ֿ‫גע‬ ‫מען‬ ‫אל‬ ָ‫ז‬ ,‫אדרבא‬ ַ ‫אר‬ ַ‫ג‬ – ‫אד''גל‬ ‫ײסענישן‬ ַ‫אר‬ ַ‫ב‬ ‫וועגן‬ ,‫בילבולים‬ ‫און‬ ‫גזירות‬ ,‫גירושים‬ ‫ײדן‬ ִ ‫אז‬ ָ ,‫אגן‬ ָ‫קל‬ ‫זיך‬ ‫אל‬ ָ‫ז‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ,‫ארהונדערט‬ ָ‫י‬ ‫אכצעטן‬ ַ ‫ארן‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫יער‬ ִ‫פר‬ ֿ ‫מחבר‬ ‫ײדישן‬ ִ ‫איין‬ ‫אטש‬ ָ‫כ‬ ,‫ײן‬ ַ‫ז‬ ‫ניט‬ ‫ס'קען‬ ‫און‬ ‫אזוינס‬ ַ ‫א‬ ָ‫ניט‬ .''‫פט‬ ֿ‫א‬ ַ‫געזעלש‬ ‫דער‬ ‫פון‬ ֿ ‫ארן‬ ָ‫געוו‬ ‫פט‬ ּ‫ארויסגעשטו‬ ַ'' ‫ײנען‬ ַ‫ז‬ .‫זיך‬ ‫אר‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫ײן‬ ַ‫ז‬ ‫ט‬ ‫ל‬ ‫א‬ ָ ‫ו‬ ‫ו‬ ‫ע‬ ‫ג‬ ‫ײדן‬ ִ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫אציע‬ ַ‫פ‬ ּ‫אנצי‬ ַ‫עמ‬ ‫פון‬ ֿ ‫אד‬ ָ‫פערי‬ ּ ‫דעם‬ ‫ביז‬ ‫ארעם‬ ָ‫וו‬ ‫אכן‬ ָ‫נ‬ ,‫ארהונדערט‬ ָ‫י‬ ‫ײצעטן‬ ַ‫דר‬ ‫אין‬ ‫אנגעהויבן‬ ָ ‫זיך‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫ײדן‬ ִ ‫אר‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫וווינדיסטריקטן‬ ‫ונגענע‬ ּ‫געצוו‬ ‫ארהונדערט‬ ָ‫י‬ ‫פטן‬ ֿ‫על‬ ‫פון‬ ֿ ‫אך‬ ָ‫נ‬ ‫אבער‬ ָ ;1215 ‫פון‬ ֿ ''‫אנציל‬ ָ‫ק‬ ‫אנער‬ ַ‫אטער‬ ַ‫''ל‬ ‫א''ג‬ ַ ‫קלויסטערשן‬ ‫ײער‬ ַ‫פ‬ ּ‫ש‬ ,‫רעגנסבורג‬ ,‫קעלן‬ ,‫מענץ‬ ,‫ײזע‬ ַ‫ווערמ‬ ‫אין‬ ‫אסן‬ ַ‫ג‬ ‫ײדישע‬ ִ ‫אזונדערע‬ ַ‫ב‬ ‫אנט‬ ָ‫דערמ‬ ‫ײנען‬ ַ‫ז‬ ‫זייער‬ ‫זינט‬ ‫פון‬ ֿ ‫אזונדער‬ ַ‫ב‬ ‫געוווינט‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫ײדן‬ ִ ‫אז‬ ַ ,‫זיכער‬ ‫אויף‬ ‫אגן‬ ָ‫ז‬ ‫מעג‬ ‫מען‬ ‫און‬ ,‫אז''וו‬ ַ‫א‬ .‫תיר‬ ּ‫לו‬ ‫פון‬ ֿ ‫שטעט‬ ‫די‬ ‫אין‬ ‫זיך‬ ‫אזעצן‬ ַ‫ב‬ ‫ײנטיקע‬ ַ‫ה‬ ‫פון‬ ֿ ‫ײן‬ ַ‫ש‬ ‫אין‬ ‫אויסקומען‬ ‫ניט‬ ‫אל‬ ָ‫ז‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬ ‫משונהדיק‬ ‫)ווי‬ ‫אזונדער‬ ַ‫ב‬ ‫וווינען‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫מען‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫פריווילעגיעס‬ ּ ‫די‬ ‫פון‬ ֿ ‫טייל‬ ‫א‬ ַ ‫געווען‬ ‫איז‬ (‫שגות‬ ׂ‫רעכט־ה‬ ‫אלגעמיינע‬ ַ ‫און‬ ‫ײדישע‬ ִ 172 ‫קענען‬ ‫צוליב‬ ‫זיך‬ ‫צווישן‬ ‫ײן‬ ַ‫ז‬ ‫אלט‬ ָ‫געוו‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫ײדן‬ ִ .‫אנג‬ ַ‫ארל‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫אייגענעם‬ ‫זייער‬ ‫אויף‬ ‫געגעבן‬ ‫ײדן‬ ִ ‫שוין‬ – ‫בית־דין‬ ‫אייגענעם‬ ‫ארן‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫זיך‬ ‫אדן‬ ָ‫ל‬ ‫צוליב‬ ,‫בציבור‬ ‫לערנען‬ ‫צוליב‬ ,‫בציבור‬ ‫אוונען‬ ַ‫ד‬ ‫איבער‬ ‫קומען‬ ‫צו‬ ‫און‬ ‫מיקווה‬ ‫א‬ ַ ‫און‬ ‫שחיטה־שטיבל‬ ‫א‬ ַ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫צו‬ ‫נייטיקייט‬ ‫דער‬ ‫פון‬ ֿ ‫פגערעדט‬ ּ‫א‬ ָ ‫אריקער‬ ָ‫ארכיטעקט־היסט‬ ַ ‫ײדישער‬ ִ ‫ײטש־‬ ַ‫ד‬ ‫דער‬ .‫שראל‬ ׂ‫בר־י‬ ֿ‫ק‬ ‫צו‬ ‫אר‬ ָ‫י‬ ‫אנציק‬ ַ‫צוו‬ ‫און‬ ‫הונדערט‬ ‫אין‬ ‫שטעט‬ ‫מיטל־עלטערישע‬ ‫הונדערט‬ ‫פון‬ ֿ ‫פיע‬ ֿ‫א‬ ַ‫אגר‬ ָ‫פ‬ ּ‫א‬ ָ‫ט‬ ‫די‬ ‫ארשט‬ ָ‫פ‬ ֿ‫אויסגע‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫פינטוס‬ ּ ,‫פגעוויזן‬ ֿ‫אוי‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫און‬ ‫מיזרח‬ ‫צו‬ ‫איר‬ ‫מיט‬ ‫זיך‬ ‫גרענעצן‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫לענדער‬ ‫די‬ ‫אין‬ ‫און‬ ‫אנד‬ ַ‫ײטשל‬ ַ‫ד‬ ‫אין‬ ‫אלטן‬ ַ‫געה‬ ‫אך‬ ָ‫נ‬ ‫זיך‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫שטעט‬ ‫די‬ ‫בשעת‬ ,‫פרי‬ ֿ ‫אוויזן‬ ַ‫ב‬ ‫זיך‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫ײדן‬ ִ ‫ו‬ ּ‫וו‬ ‫ארטן‬ ָ‫ד‬ ‫אז‬ ַ ‫פטקלויסטער‬ ּ‫הוי‬ ‫לעבן‬ ,‫אט‬ ָ‫שט‬ ‫צענטער‬ ‫אין‬ ‫אסן‬ ַ‫ג‬ ‫ײדישע‬ ִ ‫עלטסטע‬ ‫די‬ ‫זיך‬ ‫פינען‬ ֿ‫גע‬ ,‫צעבויען‬ ,‫אטמענטשן‬ ָ‫שט‬ ‫געווען‬ ‫ײנען‬ ַ‫ז‬ ‫ײדן‬ ִ .‫קוקווינקל‬ ‫אמישן‬ ָ‫אנ‬ ָ‫עק‬ ‫פון‬ ֿ ‫אקירט‬ ָ‫ל‬ ‫גוט‬ ‫ד''ה‬ ,‫ארק‬ ַ‫מ‬ ‫און‬ ,‫אזן‬ ָ‫דערל‬ ‫אך‬ ָ‫נ‬ ‫אים‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫מען‬ ‫ווען‬ ‫פילו‬ ֿ‫א‬ ַ ‫אלע‬ ָ‫ר‬ ‫פע‬ ּ‫א‬ ַ‫קנ‬ ‫א‬ ַ ‫פילט‬ ּ‫געש‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫אזיץ‬ ַ‫ערדב‬ ‫ײדישער‬ ִ ‫אנדל‬ ַ‫סחורה־ה‬ ‫קליינער‬ ‫און‬ ‫גרויסער‬ ,‫אנדל‬ ַ‫ײטה‬ ַ‫וו‬ – ‫אט‬ ָ‫שט‬ ‫אין‬ ‫פטיקונגען‬ ֿ‫אשע‬ ַ‫ב‬ ‫אר‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫און‬ ‫ארטן‬ ָ‫ד‬ .‫צענטער‬ ‫צום‬ ‫נעענטער‬ ‫אס‬ ָ‫וו‬ ‫ײן‬ ַ‫ז‬ ‫צו‬ ‫וויכטיק‬ ‫געווען‬ ‫איז‬ – ‫אנדל‬ ַ‫געלטה‬ ,‫ארט‬ ָ ‫פן‬ ֿ‫אוי‬ ‫אזעצט‬ ַ‫ב‬ ‫שוין‬ ‫זיי‬ ‫מען‬ ‫אט‬ ָ‫ה‬ ‫ײן‬ ַ‫אר‬ ַ ‫בים‬ ֿ‫ײשו‬ ִ ‫אטישע‬ ָ‫שט‬ ‫ארטיקע‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫אין‬ ‫געקומען‬ ‫ײנען‬ ַ‫ז‬ ‫ײדן‬ ִ ‫ו‬ ּ‫וו‬ – ‫ײז‬ ַ‫פעסוו‬ ּ‫גרו‬ ‫אזעצן‬ ַ‫ב‬ ‫זיך‬ ‫אל‬ ָ‫ז‬ ‫מען‬ ‫אז‬ ַ .‫מויערן‬ ‫די‬ ‫הינטער‬ ‫פילו‬ ֿ‫א‬ ַ ‫אדער‬ ָ ‫מויערן‬ ‫די‬ ‫ײ‬ ַ‫ב‬ ‫אנג‬ ַ‫ג‬ ‫אנגענומענער‬ ָ ‫אן‬ ַ ‫געווען‬ ‫איז‬ – ‫זיך‬ ‫אר‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫יעדערע‬ ‫פעס‬ ּ‫גרו‬ ‫אלע‬ ַ‫אצי‬ ָ‫ס‬ ,‫עטנישע‬ ,‫רעליגיעזע‬ ‫פון‬ ֿ ‫ײן‬ ַ‫אמענז‬ ַ‫צוז‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬ ‫דעריבער‬ ‫איז‬ ,‫פעטער‬ ּ‫ש‬ ‫סך‬ ‫א‬ ַ ‫אך‬ ָ‫נ‬ ‫און‬ ‫מיטל־עלטער‬ ‫פון‬ ֿ ‫שטעט‬ ‫די‬ ‫אין‬ ‫ב‬ ‫ע‬ ‫ג‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫ײדן‬ ִ ‫ווען‬ ,‫אלן‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫פגעוויזענע‬ ֿ‫אוי‬ ‫אויך‬ ‫אן‬ ַ‫אר‬ ַ‫פ‬ ֿ .‫אטירלעך‬ ַ‫נ‬ ‫ווי‬ ‫מער‬ ‫ניט‬ ‫געווען‬ ‫ײדן‬ ִ ‫געקענט‬ ‫גרינגער‬ ‫זיך‬ ‫זיי‬ ‫אבן‬ ָ‫ה‬ ‫פן‬ ֿ‫או‬ ‫דעם‬ ‫אויף‬ ‫ײל‬ ַ‫וו‬ ,‫אזונדער‬ ַ‫ב‬ ‫זיצן‬ ‫צו‬ ‫מיגלעכקייט‬ ‫א‬ ַ ‫ן‬ ‫ט‬ ‫ע‬ ....‫אלן‬ ַ‫פ‬ ֿ‫אנ‬ ָ ‫פון‬ ֿ ‫שיצן‬ [186‫־‬184 .‫ז‬ ,1 ‫אנד‬ ַ‫ב‬ ,(1973 ,‫א‬ ָ‫ײוו‬ ִ ,‫ארק‬ ָ‫)ניו–י‬ ‫אך‬ ַ‫פר‬ ּ‫ש‬ ‫ײדישער‬ ִ ‫דער‬ ‫פון‬ ֿ ‫געשיכטע‬ ‫די‬ ,‫ײך‬ ַ‫ײנר‬ ַ‫װ‬ ‫אקס‬ ַ‫]מ‬ ____________________________________________________________ 173 Ashkenazic Jewry ‫אס‬ ָ‫ד‬ ,[‫אז‬ ַ‫אשקענ‬ ַ] ‫כנז‬ ּ‫אש‬ ַ research subject ‫־ן‬ ‫דער‬ ,‫אביעקט‬ ָ‫ארש‬ ָ‫פ‬ ֿ approach, attitude ‫־ען‬ ‫דער‬ ,‫אנג‬ ַ‫צוג‬ happen, meet, encounter ‫פן‬ ֿ‫א‬ ָ‫געטר‬ ‫פן‬ ֿ‫טרע‬ fateful [‫]גױרעלדיק‬ ‫גורלדיק‬ development ‫־ען‬ ‫די‬ ,‫אנטוויקלונג‬ ַ a tiny bit ‫־עך‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬ ,‫פיצעלע‬ ּ area, domain [‫אכים‬ ָ‫]שט‬ ‫־ים‬ ‫דער‬ ,[‫]שעטעך‬ ‫שטח‬ Hasidism ‫אס‬ ָ‫ד‬ ,[‫]כסידעס‬ ‫חסידות‬ ‫שי־בראשית‬ ׂ‫מע‬ ‫די‬ ,[‫ײסע־ברײשעס‬ ַ‫]מ‬ ‫שה־בראשית‬ ׂ‫מע‬ here: beginning happen ‫פן‬ ֿ‫א‬ ָ‫ארל‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫זיך‬ ‫פן‬ ֿ‫ארלױ‬ ַ‫פ‬ ֿ point ‫־ן‬ ‫דער‬ ,‫פונקט‬ ּ Cologne ‫קעלן‬ Mainz ‫מענץ‬ Worms ‫ײזע‬ ַ‫װוערמ‬ Speyer ‫ײער‬ ַ‫פ‬ ּ‫ש‬ Metz ‫מעץ‬ Jewish community ‫־ות‬ ‫די‬ ,[‫]קעהילע‬ ‫קהילה‬ probably [‫אמע‬ ָ‫]מיסט‬ ‫תמא‬ ּ‫מס‬ include ‫ײן‬ ַ‫ז‬ [‫ארעף‬ ַ‫]מעצ‬ ‫מצרף‬ Regensburg ‫רעגנסבורג‬ community [‫]קיבוצים‬ ‫־ים‬ ‫דער‬ ,[‫]קיבעץ‬ ‫קיבוץ‬ chapter [‫אקים‬ ָ‫פר‬ ּ] ‫־ים‬ ‫דער‬ ,[‫פײרעק‬ ּ] ‫פרק‬ ּ age, epoch, era ‫־ות‬ ‫די‬ ,[‫פע‬ ֿ‫]טקו‬ ‫פה‬ ֿ‫תקו‬ ּ contemporary ‫ײנטיק‬ ַ‫ה‬ emerge ‫ארויסגעשײלט‬ ַ ‫זיך‬ ‫ארויסשיילן‬ ַ general ‫אלגעמיין‬ ַ push, spur, stimulus ‫־ן‬ ‫דער‬ ,‫שטויס‬ be able, have in one’s power‫ײן‬ ַ‫ז‬ [‫]ביכױלעס‬ ‫ביכולת‬ describe, portray, picture ‫אלט‬ ָ‫אויסגעמ‬ ‫אלן‬ ָ‫אויסמ‬ nevertheless, yet, after all ‫ארט‬ ָ‫פ‬ ֿ be interested ‫אראינטערעסירט‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫זיך‬ ‫אראינטערעסירן‬ ַ‫פ‬ ֿ in condition ‫־ען‬ ‫די‬ ,‫אדינגונג‬ ַ‫ב‬ create ‫פן‬ ֿ‫א‬ ַ‫אש‬ ַ‫ב‬ ‫פן‬ ֿ‫א‬ ַ‫אש‬ ַ‫ב‬ maintain ‫אלטן‬ ַ‫אנגעה‬ ָ ‫אלטן‬ ַ‫אנה‬ ָ Lombard ‫־ן‬ ‫דער‬ ,‫ארד‬ ַ‫אב‬ ָ‫אנג‬ ַ‫ל‬ invade‫ײנגעריסן‬ ַ‫אר‬ ַ ‫זיך‬ ‫ײסן‬ ַ‫ײנר‬ ַ‫אר‬ ַ state ‫־ות‬ ‫די‬ ,[‫]מעלוכע‬ ‫מלוכה‬ mix, blend, mingle ‫אויסגעמישט‬ ‫זיך‬ ‫אויסמישן‬ Romance, Latinate ‫אניש‬ ַ‫אמ‬ ָ‫ר‬ majority ‫־ן‬ ‫די‬ ,‫מערהייט‬ Celt ‫־ן‬ ‫דער‬ ,‫קעלט‬ Gaul ‫די‬ ,‫אליע‬ ַ‫ג‬ (be on the) move, budge ‫גערירט‬ ‫זיך‬ ‫רירן‬ take over, assume ‫איבערגענומען‬ ‫איבערנעמען‬ conqueror ‫־ס‬ ‫דער‬ ,‫ײננעמער‬ ַ‫א‬ Roman – ‫דער‬ ,‫רוימער‬ skinny ‫אגער‬ ָ‫מ‬ minority [‫יוטים‬ ִ‫]מ‬ ‫־ים‬ ‫דער‬ ,[‫יעט‬ ִ‫]מ‬ ‫מיעוט‬ devour, swallow ‫ײנגעשלונגען‬ ַ‫א‬ ‫ײנשלינגען‬ ַ‫א‬ cow ‫קי‬ ‫די‬ ,‫קו‬ rise, origin ‫דער‬ ,‫פקום‬ ֿ‫אוי‬ Provençal ‫אליש‬ ַ‫אנצ‬ ַ‫אוו‬ ָ‫פר‬ ּ save, salvage ‫אטעוועט‬ ַ‫פגער‬ ּ‫א‬ ָ ‫זיך‬ ‫אטעװען‬ ַ‫פר‬ ּ‫א‬ ָ piece ‫־ער‬ ‫די‬/‫אס‬ ָ‫ד‬ ,‫שטיק‬ considerably, substantially ‫פש‬ ּ‫הי‬ bring along ‫אכט‬ ַ‫מיטגעבר‬/‫מיטגעברענגט‬ ‫מיטברענגען‬ spoken language ‫־ן‬ ‫די‬ ,‫אך‬ ַ‫פר‬ ּ‫ריידש‬ incorporate ‫ײנגעגלידערט‬ ַ‫א‬ ‫זיך‬ ‫ײנגלידערן‬ ַ‫א‬ co-territorial ‫אל‬ ַ‫ארי‬ ָ‫אטעריט‬ ָ‫ק‬ population, populace ‫־ען‬ ‫די‬ ,‫פעלקערונג‬ ֿ‫א‬ ַ‫ב‬ raw material ‫אס‬ ָ‫ד‬ ,‫ארג‬ ַ‫רויוו‬ recast, form anew ‫פורעמט‬ ֿ‫איבערגע‬ ‫פורעמען‬ ֿ‫איבער‬ one’s own property/possession ‫אס‬ ָ‫ד‬ , ‫אייגנס‬ take along ‫מיטגענומען‬ ‫מיטנעמען‬ take/carry across ‫אגן‬ ָ‫אריבערגעטר‬ ַ ‫אגן‬ ָ‫אריבערטר‬ ַ overseas, beyond the [‫אם‬ ַ‫]מעײװער־לעי‬ ‫בר־לים‬ ֿ‫מע‬ sea only, none other than [‫פקע‬ ֿ‫א‬ ַ‫]ד‬ ‫דווקא‬ bunch, cluster, clump ‫־ך‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬ ,‫פעלע‬ ֿ‫ײ‬ ַ‫ה‬ scatter ‫צעזײט‬ ‫צעזייען‬ spread, disperse ‫פרײט‬ ּ‫צעש‬ ‫פרייטן‬ ּ‫צעש‬ come to nothing ‫װערן‬ [‫אטל‬ ָ‫]ב‬ ‫בטל‬ ‘annulled among [‫אטל־בעשישים‬ ָ‫]ב‬ ‫בטל־בשישים‬ sixty’ = disappeared in a crowd during ‫פון‬ ֿ [‫]מעשעך‬ ‫משך‬ ‫אין‬ consider, rate, reckon ‫אררעכנט‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫אררעכענען‬ ַ‫פ‬ ֿ proper, ___self [‫פע‬ ֿ‫]גו‬ ‫פא‬ ֿ‫גו‬ creation ‫־ען‬ ‫די‬ ,‫פונג‬ ֿ‫א‬ ַ‫ש‬ brilliance, genius ‫אס‬ ָ‫ד‬ ,[‫]געױנעס‬ ‫גאונות‬ appearance ‫־ען‬ ‫די‬ ,‫ײזגעבונג‬ ַ‫וו‬ evidence ‫־ות‬ ‫די‬ ,[‫ײע‬ ַ‫]ר‬ ‫איה‬ ַ‫ר‬ 174 it is plausible ‫שכל‬ ׂ ‫פן‬ ֿ‫אוי‬ ‫זיך‬ ‫ס'לייגט‬ reason, sense, wit ‫דער‬ ,[‫]סײכל‬ ‫שכל‬ ׂ assumption, conjecture ‫־ות‬ ‫די‬ ,[‫ארע‬ ָ‫אש‬ ַ‫]ה‬ ‫השערה‬ judge ‫פט‬ ּ‫געמיש‬ [‫פעטן‬ ּ‫]מיש‬ ‫פטן‬ ּ‫מיש‬ part, share, [‫אקים‬ ָ‫אל‬ ַ‫]כ‬ ‫־ים‬ ‫דער‬ ,[‫]כײלעק‬ ‫חלק‬ section point of view, perspective ‫־ען‬ ‫דער‬ ,‫קוקווינקל‬ flash ‫־ן‬ ‫דער‬ ,‫פבליץ‬ ֿ‫אוי‬ interrupt ‫איבערגעריסן‬ ‫זיך‬ ‫ײסן‬ ַ‫איבערר‬ Aachen/Aix-la-Chapelle ‫אכן‬ ַ Charlemagne ‫גרויסער‬ ‫דער‬ ‫ארל‬ ַ‫ק‬ capital city ‫שטעט‬ ‫די‬ ,‫אט‬ ָ‫קרוינשט‬ in the sense/role of [‫פכינעס‬ ֿ‫]בי‬ ‫בחינת‬ ֿ‫ב‬ [‫]שלוכים‬ ‫שלוחים‬/[‫]שליכים‬ ‫־ים‬ ‫דער‬ ,[‫יעך‬ ִ‫]שעל‬ ‫שליח‬ messenger, envoy caliph ‫־ן‬ ‫דער‬ ,‫אליף‬ ַ‫כ‬ then ‫אלט‬ ָ‫יעמ‬ settlement ‫־ען‬ ‫די‬ ,‫אזעצונג‬ ַ‫ב‬ tradition ‫־ות‬ ‫די‬ ,[‫]מעסױרע‬ ‫מסורה‬ source, [‫]מעקױרים‬ ‫־ים‬ ‫דער‬ ,[‫אר‬ ָ‫מעק‬/‫אקער‬ ָ‫]מ‬ ‫מקור‬ origin probably, presumably [‫אעס‬ ָ‫אשמ‬ ַ‫]מ‬ ‫משמעות‬ Rashi = Rabbi Solomon b. Isaac [‫אשי‬ ַ‫]ר‬ ‫רשי‬ ‘way of the six orders [‫אס‬ ַ‫אש‬ ַ‫]דער)ע(כ‬ ‫דרך־השס‬ [= Talmud]’ = traditional religious lifestyle particularity ‫־ען‬ ‫די‬ ,‫אזונדערקייט‬ ַ‫ב‬ as a matter of course [‫]מימײלע‬ ‫ממילא‬ pre-condition ‫־ען‬ ‫דער‬ ,‫אדינג‬ ַ‫ארויסב‬ ָ‫פ‬ ֿ immigrant ‫־ס‬ ‫דע‬ ,‫אנדערער‬ ַ‫ײנוו‬ ַ‫א‬ generation [‫]דױרעס‬ ‫־ות‬ ‫דער‬ ,[‫אר‬ ָ‫]ד‬ ‫דור‬ surrounding, neighboring ‫ארומיק‬ ַ Ashkenazic Jew ‫־ם‬ ‫דער‬ ,[‫אזי‬ ַ‫אשקענ‬ ַ] ‫כנזי‬ ּ‫אש‬ ַ in sum, all told [‫אקל‬ ַ‫א(כ‬ ַ)‫]ס‬ ‫כל‬ ּ‫סך־ה‬ speck, bit ‫־ך‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬ ,‫פרענקעלע‬ ּ‫ש‬ scatter ‫צעשיט‬/‫אטן‬ ָ‫צעש‬ ‫צעשיטן‬ primeval times, ancients ‫ל''ר‬ [‫אדמױנים‬ ַ‫]ק‬ ‫קדמונים‬ from time immemorial ‫אן‬ ָ [‫אדמױנים‬ ַ‫]ק‬ ‫קדמונים‬ ‫פון‬ ֿ number, sum, amount ‫־ס‬ ‫די‬ ,‫סומע‬ individual [‫]יעכידים‬ ‫־ים‬ ‫דער‬ ,[‫אכעד‬ ָ‫]י‬ ‫יחיד‬ first(ly) ‫ערשטן‬ ‫צום‬ cause, reason ‫־ות‬ ‫די‬ ,[‫]סיבע‬ ‫סיבה‬ independence ‫־ען‬ ‫די‬ ,‫ארזיכדיקייט‬ ַ‫פ‬ ֿ conceive ‫אכט‬ ַ‫ארטר‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫אכטן‬ ַ‫ארטר‬ ַ‫פ‬ ֿ pamphleteer, journalist ‫־ן‬ ‫דער‬ ,‫פובליציסט‬ ּ countless, limitless [‫יער‬ ִ‫]ש‬ ‫שיעור‬ ‫א‬ ַ ‫אן‬ ָ weight, gravity, scales ‫־ן‬ ‫די‬ ,‫אג‬ ָ‫וו‬ category ‫־ות‬ ‫די‬ ,[‫פכינע‬ ּ] ‫בחינה‬ modern scholars ‫ל''ר‬ [‫אעל‬ ָ‫ײסר‬ ִ ‫אכמע־‬ ָ‫]כ‬ ‫שראל‬ ׂ‫חכמי־י‬ of Judaism sign, mark, [‫אנים‬ ָ‫]סימ‬ ‫־ים‬ ‫דער‬ ,[‫]סימען‬ ‫סימן‬ indication influence ‫־ות‬ ‫די‬ ,[‫אע‬ ָ‫פ‬ ּ‫אש‬ ַ‫]ה‬ ‫פעה‬ ּ‫הש‬ Germano-centric ‫ענטערט‬°‫ײטש־געצ‬ ַ° ‫ד‬ ‘Wissenschaft des [‫אעל‬ ָ‫ײסר‬ ִ ‫אכמעס־‬ ָ‫]כ‬ ‫שראל‬ ׂ‫חכמת־י‬ Judentums’ radiation ‫־ען‬ ‫די‬ ,‫אלונג‬ ַ‫אויסשטר‬ demand one’s due ‫אנט‬ ָ‫געמ‬ ‫אנען‬ ָ‫מ‬ compulsion, constraint, coercion ‫דער‬ ,‫אנג‬ ַ‫צוו‬ specify, distinguish, mark ‫אויסגעטיילט‬ ‫אויסטײלן‬ injustice, absence of rights ‫־ן‬ ‫די‬ ,‫אזיקייט‬ ָ‫רעכטל‬ nuance, coloring, hue ‫־ען‬ ‫די‬ ,‫ארבונג‬ ַ‫פ‬ ֿ‫א‬ ַ‫ב‬ lock up/in ‫אסן‬ ָ‫ארשל‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫ארשליסן‬ ַ‫פ‬ ֿ exclude, bar ‫אסן‬ ָ‫אויסגעשל‬ ‫אױסשליסן‬ general ‫אלגעמיין‬ ַ society ‫־ן‬ ‫די‬ ,‫פט‬ ֿ‫א‬ ַ‫געזעלש‬ development ‫־ען‬ ‫די‬ ,‫אנטוויקלונג‬ ַ compel, coerce, force ‫ונגען‬ ּ‫געצוו‬ ‫צװינגען‬ distort, deform ‫ארקרימט‬ ַ‫פ‬ ֿ ‫ארקרימען‬ ַ‫פ‬ ֿ in particular [‫אט‬ ַ‫פר‬ ֿ‫]בי‬ ‫פרט‬ ֿ‫ב‬ crusade ‫־ן‬ ‫דער‬ ,‫אר‬ ָ‫פ‬ ֿ‫קרייצ‬ whereas, inasmuch as [‫]העיױס‬ ‫היות‬ significant, great ‫אוונע‬ ָ‫אלד‬ ַ‫גוו‬ basically, fundamentally [‫]בעעצעם‬ ‫בעצם‬ clothe oneself ‫געקליידט‬ ‫זיך‬ ‫קלײדן‬ courtly love poet ‫־ס‬ ‫דער‬ ,‫מינעזינגער‬ drive/force into‫ײנגעטריבן‬ ַ‫אר‬ ַ ‫ײבן‬ ַ‫ײנטר‬ ַ‫אר‬ ַ would-be, pseudo-, quasi- [‫]קמױ‬ ‫כמו‬ ּ comparison ‫־ן‬ ‫דער‬ ,‫ײך‬ ַ‫ארגל‬ ַ‫פ‬ ֿ necessity ‫־ן‬ ‫די‬ ,‫נייטיקייט‬ distinguish, ‫אונטערגעשײדט‬ ‫זיך‬ ‫אונטערשיידן‬ differentiate fellow citizens ‫־ס‬ ‫דער‬ ,‫מיטבירגער‬ only ‫מערני]ש[ט‬ claim, complaint ‫־ות‬ ‫די‬ ,[‫ײנע‬ ַ‫]ט‬ ‫טענה‬ purpose, aim, goal ‫־ן‬ ‫דער‬ ,‫ציל‬ accept at face ‫געלט‬ ‫גוט‬ ‫אר‬ ָ‫פ‬ ֿ {‫אנגענומען‬ ָ} ‫אננעמען‬ ָ value slaughter, massacre ‫־ות‬ ‫די‬ ,[‫]שכיטע‬ ‫שחיטה‬ expulsion, [‫]גערושים‬ ‫־ים‬ ‫דער‬ ,[‫]גײרעש‬ ‫גירוש‬ banishment evil decree/edict ‫־ות‬ ‫די‬ ,[‫]גזײרע‬ ‫גזירה‬ calumny, false [‫]בילבולים‬ ‫־ים‬ ,[‫]בילבל‬ ‫בילבול‬ accusation overcharging, fleecing ‫־ן‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬ ,‫ײסעניש‬ ַ‫אר‬ ַ‫ב‬ 175 and the like ‫ײכן‬ ַ‫גל‬ ‫דעם‬/‫אס‬ ָ‫ד‬ ‫און‬ = ‫אד''גל‬ at least ‫אטש‬ ָ‫כ‬ author, [‫אברים‬ ַ‫]מעכ‬ ‫־ים‬ ‫דער‬ ,[‫אבער‬ ַ‫]מעכ‬ ‫מחבר‬ riter complain ‫אגט‬ ָ‫געקל‬ ‫זיך‬ ‫אגן‬ ָ‫קל‬ oust, displace, push ‫פט‬ ּ‫ארויסגעשטו‬ ַ ‫פן‬ ּ‫ארױסשטו‬ ַ out residential district/area ‫־ן‬ ‫דער‬ ,‫וווינדיסטריקט‬ ecclesiastical, church ‫קלויסטערש‬ so-called ‫פן‬ ֿ‫גערו‬ ‫אזױ‬ ַ = ‫א''ג‬ ַ cite, mention ‫אנט‬ ָ‫דערמ‬ ‫אנען‬ ָ‫דערמ‬ and so forth, etc. ‫ײטער‬ ַ‫װ‬ ‫אזױ‬ ַ ‫און‬ = ‫אז''וו‬ ַ‫א‬ since ‫זינט‬ ‫פון‬ ֿ strange, weird [‫]מעשונעדיק‬ ‫משונהדיק‬ seem, appear ‫אױסגעקומען‬ * ‫אויסקומען‬ idea, conception ‫־ות‬ ‫די‬ ,[‫אגע‬ ָ‫אס‬ ַ‫]ה‬ ‫שגה‬ ׂ‫ה‬ request, desire, wish ‫־ען‬ ‫דער‬ ,‫אנג‬ ַ‫ארל‬ ַ‫פ‬ ֿ collective(ly) [‫]בעציבער‬ ‫בציבור‬ rabbinical court ‫־ס‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬ ,[‫]בעז)ד(ן‬ ‫בית־דין‬ not to mention ‫פון‬ ֿ ‫פגערעדט‬ ּ‫א‬ ָ burial in a ‫דער‬ ,[‫אעל‬ ָ‫ײסר‬ ִ ‫]קײװער־‬ ‫שראל‬ ׂ‫בר־י‬ ֿ‫ק‬ Jewish cemetery research‫ארשט‬ ָ‫פ‬ ֿ‫אויסגע‬ ‫ארשן‬ ָ‫פ‬ ֿ‫אױס‬ border ‫געגרענעצט‬ ‫זיך‬ ‫גרענעצן‬ demonstrate, prove ‫פגעוויזן‬ ֿ‫אוי‬ ‫ײזן‬ ַ‫פװ‬ ֿ‫אױ‬ appear ‫אוויזן‬ ַ‫ב‬ ‫זיך‬ ‫ײזן‬ ַ‫אװ‬ ַ‫ב‬ while [‫אס‬ ַ‫]בעש‬ ‫בשעת‬ be built, expand ‫צעבױט‬ ‫צעבויען‬ that is ‫הײסט‬ ‫אס‬ ָ‫ד‬ = ‫ד''ה‬ land ownership ‫דער‬ ,‫אזיץ‬ ַ‫ערדב‬ slight, small, insignificant ‫פ‬ ּ‫א‬ ַ‫קנ‬ allow, permit ‫אזט‬ ָ‫דערל‬/‫אזן‬ ָ‫דערל‬ ‫אזן‬ ָ‫דערל‬ employment, occupation ‫־ען‬ ‫די‬ ,‫פטיקונג‬ ֿ‫אשע‬ ַ‫ב‬ long-distance trade ‫דער‬ ,‫אנדל‬ ַ‫ײטה‬ ַ‫וו‬ commodity trade ‫דער‬ ,[‫]סכױרע־‬ ‫אנדל‬ ַ‫סחורה־ה‬ currency/money trade ‫דער‬ ,‫אנדל‬ ַ‫געלטה‬ here: existing ‫ארטיק‬ ַ‫פ‬ ֿ Jewish settle- [‫וװים‬ ּ‫ײש‬ ִ ] ‫־ים‬ ‫דער‬ ,[‫ײשעװ‬ ִ ] ‫ב‬ ֿ‫ײשו‬ ִ ment, colony exterior/city wall ‫־ן‬ ‫דער‬ ,‫מויער‬ defined by group affiliation ‫ײז‬ ַ‫פעסוו‬ ּ‫גרו‬ customary, conventional ‫אנגענומען‬ ָ course, method, manner ‫גענג‬ ‫דער‬ ,‫אנג‬ ַ‫ג‬ way, manner [‫אנים‬ ַ‫פ‬ ֿ‫]אױ‬ ‫־ים‬ ‫דער‬ ,[‫פן‬ ֿ‫]אױ‬ ‫פן‬ ֿ‫או‬ attack ‫־ן‬ ‫דער‬ ,‫אל‬ ַ‫פ‬ ֿ‫אנ‬ ָ ...

pdf

Additional Information

ISBN
9780814270653
Related ISBN
9780814211670
MARC Record
OCLC
869372568
Pages
250
Launched on MUSE
2014-01-01
Language
English
Open Access
No
Back To Top

This website uses cookies to ensure you get the best experience on our website. Without cookies your experience may not be seamless.