We cannot verify your location
Browse Book and Journal Content on Project MUSE
OR

Revoluties in de klas

Secundair geschiedenisonderwijs in de Zuidelijke Nederlanden, 1750-1850

Matthias Meirlaen

Publication Year: 2014

Verrassend portret van de politieke debatten en didactische praktijk in het eerste geschiedenisonderwijs. Tussen 1750 en 1850 vormden de Zuidelijke Nederlanden het toneel van verschillende politieke omwentelingen. De Oostenrijkse, Franse revolutionaire, Napoleontische, Hollandse en Belgische bestuurders volgden elkaar in een snel tempo op. In het kader van de beoogde bestuurlijke centralisatie, stond het onderwijs tijdens deze regimewissels telkens bovenaan de politieke agenda. Vooral over het curriculum voor het secundair onderwijs werd hevig gediscussieerd. Revoluties in de klas gaat uitvoerig in op deze debatten, en laat zien hoe het vak geschiedenis vorm kreeg en tegelijkertijd ingang vond in het secundair onderwijs. Centraal staat de vraag hoe de opeenvolgende politieke revoluties de didactiek en inhoud van het vroegste geschiedenisonderwijs hertekenden. Matthias Meirlaen schetst een rijk beeld van niet enkel de politieke debatten, maar ook van de verhalen en praktijken in het vroegste geschiedenisonderwijs van de Zuidelijke Nederlanden. Hij laat zien hoe oude didactische gebruiken voortleefden, wijst op de subtiele betekenisverschuivingen in de historische beeldvorming, en brengt de vaak verrassende persoonlijke invulling van leraren in de praktijk aan het licht. De lezer krijgt zo een geschakeerd zicht op de veelvormige dynamiek die het geschiedenisonderwijs tijdens de periode van de revoluties kenmerkte.

Published by: Leuven University Press

Title Page, Copyright Page

pdf iconDownload PDF (94.5 KB)
 

Inhoudstafel

pdf iconDownload PDF (91.6 KB)
pp. 7-10

read more

Dankwoord

pdf iconDownload PDF (40.8 KB)
pp. 11-12

Dit boek is een herziene versie van mijn proefschrift dat ik in december 2011 aan de Leuvense Universiteit verdedigde. Zonder de steun van heel wat mensen zou dit boek nooit tot stand zijn gekomen. Het vormt de bekroning van vijf geweldige jaren aan ‘het vijfde’. Heel wat mensen ben ik ontzettend dankbaar om samen met...

Afkortingen

pdf iconDownload PDF (36.5 KB)
pp. 13-14

read more

Inleiding

pdf iconDownload PDF (132.8 KB)
pp. 15-34

In 1843 schreef de Brusselse advocaat en liberale politicus Jules Gendebien bovenstaande woorden in een hervormingsplan dat hij voor het Belgische secundair onderwijs voorstelde. Hij deed dit amper één jaar nadat de unionistische regering onder leiding van Jean-Baptiste Nothomb het lager onderwijs aan een nationale...

read more

Deel I. Geschiedenis in het curriculum.

pdf iconDownload PDF (67.8 KB)
pp. 35-40

Aan de vooravond van het schooljaar 1777-1778 werd in Brusselse regeringskringen opgelucht ademgehaald. Na meer dan vier jaar voorbereidend werk door de jointes en comités bevoegd voor de opheffing van de jezuïetenorde en door de Koninklijke Commissie der Studiën, was het zo ver. Op 9 augustus 1777 gaf de gevolmachtigde minister Georg Adam von Starhemberg...

read more

Hoofdstuk 1:Geschiedenis op het programma

pdf iconDownload PDF (159.2 KB)
pp. 41-66

Het humanistische secundair onderwijs was in essentie een actief talenonderricht. In dit onderricht lag de nadruk veeleer op wat vandaag onder de noemer ‘vaardigheden’ valt, dan op kennis. De lectio, recitatio, praecepta, disputatio, declamatio en compositio waren actieve oefenvormen waarmee de leerlingen zelf het schrijven en spreken in Latijn onder de knie moesten krijgen. Het verwerven...

read more

Hoofdstuk 2: Eruditie en moraal. Een christelijk geschiedverhaal

pdf iconDownload PDF (344.1 KB)
pp. 67-90

De werken die het nieuwe studieplan aan de leraren als lectuur aanbeval, waren alle aan het begin van de achttiende eeuw bij een breed geletterd publiek gekend. Bossuets Discours sur l’histoire universelle was geschreven voor de opvoeding van de jonge Lodewijk van Frankrijk, maar werd zoals vele boeken die voor het...

read more

Hoofdstuk 3: Gedicteerde chronologische modellen. De lespraktijk

pdf iconDownload PDF (878.0 KB)
pp. 91-112

In mei 1777, vier maand voor het van start gaan van de onderwijshervorming, werd door de centrale overheid in Brussel bepaald dat de Koninklijke Commissie der Studiën tijdens de zomer een concours zou organiseren voor het benoemen van de leraren, prefecten en principalen van de nieuwe staatscolleges. Het examen...

read more

Deelbesluit

pdf iconDownload PDF (70.6 KB)
pp. 113-118

Door de onderwijshervorming van 1777 stond geschiedenis in de Zuidelijke Nederlanden veel vroeger op het lesprogramma van alle colleges dan in Frankrijk, Engeland of de Verenigde Provinciën. Vanaf 1777 vormde geschiedenis – net als wiskunde en aardrijkskunde – in de Zuidelijke Nederlanden een zelfstandig...

read more

Deel II: Een revolutionair experiment. Geschiedenis aan de écoles centrales (1794-1802)

pdf iconDownload PDF (76.0 KB)
pp. 119-126

‘De revolutie start wanneer de tirannie eindigt’, zo riep de jonge Jakobijnse revolutionair Louis Antoine Simon de Saint-Just op 27 december 1792 op het proces van Lodewijk XVI.1 Met deze woorden gaf Saint-Just uiting aan de politieke gevoelens die na drie jaar van revolutie de bovenhand...

read more

Hoofdstuk 4: Empirisme, reflectie en kritiek. Het revolutionair experiment

pdf iconDownload PDF (153.8 KB)
pp. 127-152

De revolutionairen vertoonden niet alleen omwille van ideologische redenen interesse om op nationale schaal een openbaar onderwijsnet uit te bouwen. Ook de gevolgen van de revolutie zelf noopten de revolutionaire machthebbers in de jaren 1790 tot nieuwe initiatieven voor het onderwijs. Zoals in de Zuidelijke...

read more

Hoofdstuk 5: De voortgang van het menselijk vernuft. Het filosofische geschiedverhaal

pdf iconDownload PDF (151.0 KB)
pp. 153-176

Over het geschiedverhaal dat op school moest worden onderwezen, waren de revolutionairen het eens. Ze ijverden voor een geschiedenis die verschilde van de traditionele geschiedenissen uit het Ancien Régime. Opdat het geschiedenisonderwijs een kritische en politieke functie zou vervullen, zo...

read more

Hoofdstuk 6: De vruchten van het experiment. Een geslaagd project?

pdf iconDownload PDF (537.2 KB)
pp. 177-208

De oprichting van de centrale scholen in 1795 was een initiatief waarmee de nieuwe republikeinse machthebbers een staatsmonopolie op het secundair onderwijs trachtten te verkrijgen. De idee van staatsinterventie betreffende onderwijs was op zich niet vernieuwend. In Frankrijk hadden vele voorstanders...

read more

Deelbesluit

pdf iconDownload PDF (73.0 KB)
pp. 209-214

De levensduur van de centrale scholen was kort. In de Zuidelijke Nederlanden waren de meeste centrale scholen slechts zes jaar open, van het schooljaar 1796- 1797 tot 1801-1802. Op 1 mei 1802 nam Napoleon op voorstel van zijn pas benoemde directeur voor het openbaar onderwijs Antoine-François de Fourcroy...

read more

Deel III

pdf iconDownload PDF (70.8 KB)
pp. 215-222

De regimewissel van 9 november 1799 bracht een belangrijke kentering in het geloof in het project van de centrale scholen. Dag op dag één jaar na de staatsgreep van Napoleon Bonaparte stelde de nieuwe minister van Binnenlandse Zaken Jean Antoine Claude Chaptal een hervormingsplan voor...

read more

Hoofdstuk 7: Napoleon en de hervorming tussen oud en nieuw

pdf iconDownload PDF (597.6 KB)
pp. 223-256

Wanneer Fourcroys hervormingswet in 1802 werd goedgekeurd, stond Napoleon al drie jaar aan het hoofd van de Franse republiek die ook de Zuidelijke Nederlanden omvatte. Op 9 november 1799 was generaal Bonaparte aan de macht gekomen. Onder het voorwendsel van een Jakobijns complot had hij met behulp van de...

read more

Hoofdstuk 8: Nieuwe handboeken onder Willem I. Oude verhalen aangepast

pdf iconDownload PDF (164.1 KB)
pp. 257-284

Net zoals onder revolutionaire bewind, bleek ook de Napoleontische tijd te kort om het onderwijssysteem ten gronde te hervormen. De wet van 1802 zorgde weliswaar voor de (her)opbouw van een uitgebreid netwerk van colleges (secundaire scholen), waarin de klassieke humaniora werd hersteld. Maar de tweede ambitie...

read more

Hoofdstuk 9: Geschiedenis als bindmiddel? Het beleid van Willem I en de praktijk

pdf iconDownload PDF (462.1 KB)
pp. 285-312

De interesse in het onderwijsveld voor apart geschiedenisonderricht groeide in de jaren 1820. Aan verschillende colleges en athenea in de Zuidelijke Nederlanden lasten leraren en schoolbesturen afzonderlijke lessen geschiedenis in, los van de studie van het Latijn. Deze introductie, zo is aangetoond werd in belangrijke mate...

read more

Deelbesluit

pdf iconDownload PDF (73.5 KB)
pp. 313-318

De ontwikkeling van het geschiedenisonderwijs tussen 1802 en 1830 bouwde veeleer verder op de veranderingen die in de tweede helft van de achttiende eeuw onder het Oostenrijkse bewind in gang waren gezet, dan op de (radicale) hervormingen die de Franse revolutionairen hadden doorgevoerd. Als verklaring...

read more

Epiloog

pdf iconDownload PDF (121.9 KB)
pp. 319-340

De sluiting van de door de clerus uitgebate colleges zonder koninklijke toestemming en de oprichting van het Collegium Philosophicum in 1825, stuitten in het Zuiden op hevig verzet van de geestelijkheid. Aartsbisschop François-Antoni de Méan weigerde het nieuwe Collegium Philosophicum te...

Bibliografie

pdf iconDownload PDF (230.1 KB)
pp. 341-382

Index

pdf iconDownload PDF (67.6 KB)
pp. 383-391


E-ISBN-13: 9789461661449
Print-ISBN-13: 9789058679642

Page Count: 392
Publication Year: 2014

Research Areas

Recommend

UPCC logo
  • You have access to this content
  • Free sample
  • Open Access
  • Restricted Access