We cannot verify your location
Browse Book and Journal Content on Project MUSE
OR

Haven in de branding

De economische ontwikkeling van de Antwerpse haven vanaf 1900

Reginald Loyen

Publication Year: 2008

De haven van Antwerpen telt vandaag de dag 65.000 voltijdse banen en genereert bijna 3% van het bruto binnenlands product. Over de manier waarop dit economische complex tot stand kwam, is maar weinig bekend – behalve dat er sinds 150 jaar een bijna explosieve groei moet hebben plaatsgevonden. Haven in de branding analyseert voor het eerst het tijdspad,de oorzaken en gevolgen van deze groei op basis van de goederen-stromen en de toegevoegde-waardecreatie. Zo wordt de waarde van de Antwerpse staaltrafiek verduidelijkt, net als de impact van de tonnage balans, de mythe van de ‘spoorweghaven Antwerpen’ en het ‘Belgische’ karakter van de overslag. Ook de groei bij inter-nationale concurrenten Rotterdam en Hamburg komt aan bod. Centraal staat de vraag hoe de haven van Antwerpen goederen-stromen kon aantrekken. Was de haven gelijk een rots in de branding overgeleverd aan de grillen van de stroming, of hadden havenarbeiders en havenbestuurders invloed op de richting en de sterkte van de stroom?

Published by: Leuven University Press

Title Page, Copyright

pdf iconDownload PDF (116.6 KB)
pp. 1-4

read more

Woord vooraf

pdf iconDownload PDF (49.4 KB)
pp. 5-8

Vandaag de dag is de haven van Antwerpen met een toegevoegde waarde van bijna € 10 miljard en een directe werkgelegenheid van 65.000 voltijdse banen een factor van belang voor de nationale economie. De Nationale Bank becijferde dat de toegevoegde waarde gecreëerd in de haven van Antwerpen oploopt tot 3% van het bruto binnenlands product. ...

Inhoud

pdf iconDownload PDF (86.4 KB)
pp. 9-12

Lijst met afkortingen

pdf iconDownload PDF (32.9 KB)
pp. 13-16

Lijst met grafieken

pdf iconDownload PDF (66.3 KB)
pp. 17-18

Lijst met tabellen

pdf iconDownload PDF (77.6 KB)
pp. 19-20

Lijst met figuren

pdf iconDownload PDF (38.7 KB)
pp. 21-22

read more

Algemene inleiding

pdf iconDownload PDF (46.4 KB)
pp. 23-26

De zeehavens vormen de navelstreng van het economische, commerciële en sociale leven van elk aan zee grenzende regio. De havens weerspiegelen immers de economische activiteit van het achterland quasi perfect. Daarom kan de sociaaleconomische ontwikkeling van de regio in kwestie best in de havens worden geobserveerd. ...

Deel I. De ontdekking van de havens: Literatuuroverzicht en theorievorming

read more

Hoofdstuk 1. De internationale maritieme economische geschiedenis en de havenrevival

pdf iconDownload PDF (101.3 KB)
pp. 29-40

Dit historiografische overzicht beperkt zich tot de publicaties uit de negentiende en de twintigste eeuw. Om deze oriënterende bijdrage niet onnodig te verzwaren, werken we niet-exhaustief. We beperken ons louter tot de voornaamste monografieën en artikels over de economische ontwikkeling van de haven. ...

read more

Hoofdstuk 2. De haven van Antwerpen in de literatuur: terug van nooit weggeweest?

pdf iconDownload PDF (135.9 KB)
pp. 41-56

Antwerpen en België nemen in de maritieme economische geschiedschrijving een unieke positie in. In tegenstelling tot de internationale trend, handelt maar liefst een derde van Belgische maritieme historiografie over de havens.57 In vergelijking met het buitenland vond in België ook weinig relatief weinig onderzoek naar de koopvaardij plaats. ...

read more

Hoofdstuk 3. Hoe de havenexpansie verklaren? Referentiekader,begripsomschrijving en theorievorming

pdf iconDownload PDF (193.8 KB)
pp. 57-84

Het literatuuroverzicht biedt een aantal interessante voorbeelden van geslaagde havenstudies. Een steeds weerkerend begrip daarbij zijn de havenfuncties. 142 Sommige auteurs stellen zelfs: ‘a classification of ports by function is an essential approach to their study’.143 ...

read more

Besluit bij deel I

pdf iconDownload PDF (49.8 KB)
pp. 85-88

Uit voorgaand literatuuroverzicht volgt dat we de centrale doelstelling van dit proefschrift – de ontwikkeling van de haven van Antwerpen beschrijven, analyseren en verklaren – best vanuit het voorland-achterlandcontinuüm aanvatten, volgens de dominerende havenfunctie moduleren en aan de hand van het Hanseatisch model verklaren. ...

Deel II. Over tonnen, tonnenmaaten toegevoegde waarde: de cijfers aan het woord

read more

Hoofdstuk 1. Beknopt bronnenoverzicht

pdf iconDownload PDF (157.7 KB)
pp. 91-108

Voorliggend bronnenoverzicht heeft als doel de bronnen voor de constructie van een databank met betrekking tot de goederenstromen en de scheepsbewegingen op te sporen. Het hoofdstuk omvat drie groepen bronnen: namelijk de statistieken opgesteld door de douane, door het Antwerpse havenbestuur en door enkele (belangen)organisaties.221 ...

read more

Hoofdstuk 2. Scheepsbewegingen

pdf iconDownload PDF (169.5 KB)
pp. 109-126

Gezien de scheepsbewegingen van oudsher deel uitmaken uit van iedere zichzelf respecterende havenstudie en gezien elke statistische publicatie steevast met een overzicht van het aantal schepen, de tonnenmaat en de vlag van de aangekomen schepen opent, kunnen we de scheepsbewegingen niet verwaarlozen. ...

read more

Hoofdstuk 3. Goederenstromen

pdf iconDownload PDF (674.6 KB)
pp. 127-210

Zeehavens vormen belangrijke schakels in goederenstromen. In de haven vindt er overslag (throughput (E), transbordement (F), Umschlagg (D)) plaats. Van Dale definieert overslag als ‘het overslaan van goederen van het ene schip in het andere en in ruimere zin elke overgang van een vervoerwijze op een andere voor eenzelfde object (…)’.306 ...

read more

Hoofdstuk 4. Toegevoegde waarde

pdf iconDownload PDF (141.7 KB)
pp. 211-226

In de jaren tachtig veroorzaakte de ton-gulden paradox in Nederland heel wat commotie.518 De publieke opinie had het er moeilijk mee dat de Nederlandse belastingsbetaler investeerde in infrastructuur die uiteindelijk door buitenlandse bedrijven ten gunste van buitenlandse markten en buitenlandse winsten werd ingezet. ...

read more

Besluit bij deel II

pdf iconDownload PDF (31.7 KB)
pp. 227-228

Dit tweede boekdeel illustreert dat we de ontwikkeling van de haven van Antwerpen tijdens de twintigste eeuw ietwat arbitrair in drie grote tijdspannes kunnen onderverdelen (met de Tweede Wereldoorlog en de eerste oliecrisis als scharnierjaren). ...

Deel III. Kapers op de kust: Antwerpen en haarconcurrenten in de Hamburg-Le Havre range

read more

Hoofdstuk 1. Methodologie comparatief onderzoek

pdf iconDownload PDF (177.0 KB)
pp. 231-242

Dit derde deel plaatst Antwerpen in de range van zeehavens tussen Hamburg en Le Havre. Het is voornamelijk de bedoeling Antwerpens prestatie beter te kunnen inschatten en om de hypotheses omtrent de prestatie van de haven bij te stellen. Waar staat Antwerpen in de Noordwest-Europese havenrange? ...

read more

Hoofdstuk 2. Goederenstromen: Rotterdam boven

pdf iconDownload PDF (415.1 KB)
pp. 243-278

Welke haven realiseerde de grootste overslag? Hoe evolueerde de totale overslag in elk van de havens afzonderlijk? Eerst bekijken we de algemene positionering van Antwerpen in de havenrange. Vervolgens richten we ons specifiek op de structuur van de overslag in de haven van Antwerpen en gaan we na in welke mate de andere rangehavens dezelfde overslag kenden. ...

read more

Hoofdstuk 3. Toegevoegde waarde: Antwerpen boven

pdf iconDownload PDF (171.0 KB)
pp. 279-292

Voorgaande vergelijking behoort tot het standaardrepertorium van elke havenstudie. Het traditionele comparatief onderzoek beperkt zich tot een vergelijking van de trafieken van de verschillende havens onderling. Het leeuwendeel van de bekende publicaties en studies hanteert toegevoegde waarde vrijwel nooit als indicator ...

read more

Besluit bij deel III

pdf iconDownload PDF (50.0 KB)
pp. 293-296

Dit boekdeel plaatste de evolutie van de haven van Antwerpen sinds 1900 in een internationaal kader. Het situeerde de goederenstromen in een internationale havencontext. Aan de hand van een strategische positioneringsanalyse vergeleken we omvang en samenstelling van de overslag te Antwerpen ...

Deel IV. Determinanten van de haven ontwikkeling: Antwerpen speelbal van de wereldeconomie?

read more

Hoofdstuk 1. Technologische en organisatorische innovaties: de havenindustrialisatie

pdf iconDownload PDF (183.6 KB)
pp. 299-320

De technologische en organisatorische innovaties komen als eerste determinant aan bod. Het aantal innovaties dat de havens diep trof en ingrijpend veranderde, is legio. De introductie en verspreiding van stoomkracht bracht voor de havens grote veranderingen met zich. ...

read more

Hoofdstuk 2. Havenbestuur en havencapaciteit: van tool port naar landlord port

pdf iconDownload PDF (291.1 KB)
pp. 321-350

Vervolgens operationaliseren we de endogene determinant ‘havenbestuur’ aan de hand van de havencapaciteit. We concentreren ons op de infra- en suprastructuur en op het grondbeleid (concessies). Voor het havenbestuur vormt dit immers het instrument bij uitstek om tegenover de vraag naar transport in het voorland-achterlandcontinuüm een aanbod te stellen. ...

read more

Hoofdstuk 3. Lijnvaart: alfa en omega

pdf iconDownload PDF (286.3 KB)
pp. 351-392

Als derde en laatste sleuteldeterminant analyseren we de impact van de lijnvaart op de havenontwikkeling. De keuze voor de lijnvaart wordt geïnspireerd door de bestaande polemiek rond dit thema. Vele auteurs brandmerken Antwerpen als lijnvaarthaven en plaatsen Antwerpen ten opzichte van Rotterdam als tramphaven.822 ...

read more

Besluit bij deel IV

pdf iconDownload PDF (59.3 KB)
pp. 393-396

Dit vierde boekdeel herbekeek het Hanseatisch model door zich op drie determinanten te concentreren, met name op de rol van technologische en organisatorische innovaties (de aan de hand van de havenindustrialisatie), van het havenbestuur (havencapaciteit) en van de lijnvaart. ...

read more

Algemeen besluit

pdf iconDownload PDF (73.2 KB)
pp. 397-404

Tijdens de afgelopen eeuw deed er zich een explosieve groei voor in de haven van Antwerpen. Deze verliep niet lineair maar kende heel wat groeivertragingen en -versnellingen waarvan het tijdspad, de oorzaken en de gevolgen thans in kaart zijn gebracht. ...

Bibliografie

Bronnen

pdf iconDownload PDF (70.9 KB)
pp. 407-410

Artikels en monografieën

pdf iconDownload PDF (242.6 KB)
pp. 411-448

Bijlagen

Nomenclatuur voor Vervoerstatistieken

pdf iconDownload PDF (36.5 KB)
pp. 451-452

Scheepsbewegingen van/naar dehaven van Antwerpen

pdf iconDownload PDF (35.8 KB)
p. 453-453

Overzeese goederenstromen van/naar de haven van Antwerpen

pdf iconDownload PDF (35.9 KB)
p. 454-454

Overlandse goederenstromen van/naar dehaven van Antwerpen

pdf iconDownload PDF (44.0 KB)
pp. 455-458

Overzicht van de evolutie van de Antwerpse haveninfrastructuur

pdf iconDownload PDF (42.7 KB)
pp. 459-462

Kaart van de ruimtelijke expansie van de Antwerpse haven

pdf iconDownload PDF (617.1 KB)
pp. 463-466


E-ISBN-13: 9789461660619
Print-ISBN-13: 9789058677020

Page Count: 466
Publication Year: 2008

Series Title: Studies in Social and Economic History