We cannot verify your location
Browse Book and Journal Content on Project MUSE
OR

Met (het) oog op morgen

Opstellen over taal, taalverandering en standaardtaal

J.M. van der Horst

Publication Year: 2010

Joop van der Horst is een begrip. En dat al heel lang. Zijn stukken zijn altijd verrassend, eigenzinnig, to the point en met veel humor. Ze zijn bovendien zo verbluffend eenvoudig geschreven en zo aansprekend dat je vergeet dat het om belangrijke en netelige onderwerpen gaat. Taal is iets van iedereen. Maar de meningen over taal staan vaak tegenover elkaar. Vooral als het gaat om taalverandering, om normen en waarden, om de standaardtaal, om onderwijs en literatuur. Al die onderwerpen komen aan de orde in deze bundeling van eerder verschenen artikelen. Sommige, zoals ‘De Croma-verandering’ of ‘Het nieuwe krijgen’ zijn klassiekers. Andere, zoals ‘De ezels in de film’ of ‘Mortier’ zijn pareltjes die verschenen in een obscuur studentenblaadje of in een krant van acht jaar geleden en zijn daardoor nagenoeg onvindbaar geworden. In 'Met (het) oog op morgen' komen ze allemaal weer boven water. In deze stukken is niets van schoolmeesterij. Wie wil weten ‘hoe het moet’, kan beter iets anders lezen. Joop van der Horst schrijft voor zelfdenkende lezers: die worden aan het denken gezet, uitgenodigd tot verwondering of geprikkeld tot tegenspraak. Maar nooit laten deze stukken de lezer onberoerd.

Published by: Leuven University Press

Title Page, Copyright

pdf iconDownload PDF (90.4 KB)
pp. 1-4

Inhoud

pdf iconDownload PDF (58.7 KB)
pp. 5-6

read more

Huydecoper en wij

pdf iconDownload PDF (97.9 KB)
pp. 7-18

...Balthazar Huydecoper leefde van 1695 tot 1778. Ruim honderd jaar na zijn dood kreeg hij de bijnaam ‘taaldespoot uit de pruikentijd’. Dat was een beetje onrechtvaardig. Met evenveel recht zou men hem namelijk een der grondleggers van de Nederlandse standaardtaal kunnen noemen, de ‘vorst der taalverbeteraars’. Het...

read more

Tal van informatie

pdf iconDownload PDF (104.0 KB)
pp. 19-24

...Het zal zo’n dertig jaar geleden zijn dat ik ermee begonnen ben foute en rare zinnen te noteren. Eerst in een schriftje, later op steekkaarten, en nog later in de computer. Het is een tweede natuur geworden. Bij het lezen van de krant, van een tijdschrift of boek, en bij het volgen van radio of televisie, streep ik iets aan, ik...

read more

Moslim Bazarghan

pdf iconDownload PDF (110.8 KB)
pp. 25-32

...Ik weet niet wie dominee De Frolle was. Ik weet zelfs niet of er ooit een dominee De Frolle heeft bestaan. Misschien wel niet. Ik zal dat eens nagaan, maar ’t is hier van geen belang. De naam is me in ieder geval al heel lang bekend, en wel uit de fameuze grammatica van M.C. van den Toorn, paragraaf...

read more

Vaststaan

pdf iconDownload PDF (78.2 KB)
pp. 33-35

...Of is dat niet te zeggen? Er zijn namelijk ook gevallen waarin de spellingregels of de taalkennis ons in de steek laten. Vandaar dat we naast ‘goed’ en ‘fout’ rekening moeten houden met een derde mogelijkheid, ‘valt niet te zeggen’. Of het belangrijk is, is een ander verhaal. Ik vind het niet belangrijk. Maar ik zie het wel als een sport om na te gaan of zoiets uit te maken valt...

read more

Echter

pdf iconDownload PDF (68.5 KB)
pp. 36-39

...Nu betekent een ferme afkeuring door Renkema en de ans nog helemaal niet dat zulke zinnen niet voorkomen. Wie op zoek gaat in allerlei teksten, kan vaststellen dat sommigen die afkeuring negeren of er niet van op de hoogte zijn. De taalkundige S. Theissen heeft er eens onderzoek naar gedaan, en geconstateerd...

read more

De oorsprong van het laf gerammel

pdf iconDownload PDF (103.0 KB)
pp. 40-44

...De regel zou zijn dat niet-splitsing beter is dan splitsing. Al zo’n tweehonderd jaar schijnt die regel te bestaan, tot groot nadeel van ons taalgebruik, want hij deugt niet. In de betere taalgidsen vind je hem dan ook meestal niet vermeld. Maar mondeling, in het onderwijs en in kringen van journalisten en ambtenaren, heeft hij een hardnekkig bestaan. Waar komt zo’n dwaze regel vandaan...

read more

Het nieuwe krijgen

pdf iconDownload PDF (94.7 KB)
pp. 45-51

...Soms krijg je niet bedacht wat er allemaal fout kan gaan. Deze eerste zin is niet van mij; hij stond in een brief die ik onlangs kreeg. Geen persoonlijke brief, maar een algemeen schrijven, gericht aan velen. Ik denk dat de opsteller van die brief hooguit dertig is...

read more

De Croma-verandering

pdf iconDownload PDF (87.0 KB)
pp. 52-57

...Taalveranderingen in het verleden zijn gemakkelijker aan te wijzen dan in onze eigen tijd. Je weet niet of iets doorzet, en er is zo verwarrend veel te zien dat de grote lijnen je vaak ontgaan. Daardoor is het riskant om met een eigentijdse taalverandering aan te komen, zeker als die verder nog door niemand gesignaleerd...

read more

De zorgdraag-verandering

pdf iconDownload PDF (105.6 KB)
pp. 58-64

...Het stuk ging over Olivier B. Bommel, en in het bleke wezentje herkennen we zonder moeite zijn trouwe vriend Tom Poes. De zin was me opgevallen, en ik heb die genoteerd. Wie wat bewaart, die heeft wat. Een opvallende zin, die zin van Wolkers. Ik zou dat zelf nooit zo zeggen. Ik zou zeggen...

read more

Sterke werkwoorden

pdf iconDownload PDF (103.3 KB)
pp. 65-70

...Ik wil de boel niet bespottelijk maken, al klinkt het in mijn oren als bespottelijk, ik ben echt geïnteresseerd in het antwoord. Of deugt mijn gedachtegang niet?’ Het kortste eerlijke antwoord is: dat zou best kunnen, maar zeker is het niet. In ieder geval is er met die gedachte niets mis. Maar zo kort wil ik mij er niet van afmaken...

read more

Met (het) oog op morgen

pdf iconDownload PDF (88.0 KB)
pp. 71-75

...Charles Dickens komt een kostschoolhouder voor die werkt aan een Grieks woordenboek. Het is de eigenaar van de school waar de jonge David eindelijk, door toedoen van zijn tante Betsey Trotwood, een rustige tijd beleeft. Een aardige maar wat wereldvreemde man, die kostschoolhouder. Al zijn...

read more

Verliefd

pdf iconDownload PDF (102.0 KB)
pp. 76-83

...Hij is dan drieëntwintig jaar oud, en net getrouwd met Catharina Horyaans. Het is een indrukwekkende roman, al kan men zich met reden afvragen of Catharina dat ook vond. Hoe dat ook zij, ze zal waarschijnlijk geen taalkundige bezwaren gehad hebben tegen de volgende zin op bladzijde negenentwintig van het eerste deel...

read more

Hoe is dat kunnen gebeuren

pdf iconDownload PDF (115.4 KB)
pp. 84-91

...Onder veel Nederlandse taalkundigen geldt Vlaanderen als een linguïstisch openluchtmuseum. Onder Vlaamse taalkundigen trouwens ook. Je kunt er namelijk taalverschijnselen aantreffen die in Nederland al honderd of vijfhonderd jaar uitgestorven zijn. En daar zijn ze nog dagelijks te zien en te horen, ‘in het wild’. Dat is voor wie er oog voor heeft, en een klein beetje op de...

read more

Geldhoeveelheid

pdf iconDownload PDF (111.4 KB)
pp. 92-100

...Ik denk dat Van Dales definitie een beetje te beperkt is; ‘bij het publiek’ zou beter weggelaten worden, want ik acht mensen in staat om over de geldhoeveelheid bij de overheid te spreken, of over hun eigen geldhoeveelheid. Ik denk dat het gewoon hetzelfde betekent...

read more

Het lastig maken

pdf iconDownload PDF (102.8 KB)
pp. 101-106

...Nu de geest van Charivarius weer los is, en menigeen moord en brand roept over de slechte taalbeheersing van scholieren en studenten, kunnen we niet voorzichtig genoeg zijn. Is deze zin wel goed Nederlands? Zelf zou ik schrijven...

read more

Het toedoen van het zwijgen

pdf iconDownload PDF (101.7 KB)
pp. 107-112

...Het boek als geheel heeft me niet erg kunnen bekoren, maar Stendhal schrijft wel veel schitterende zinnen, en Kars vertaalt die erg goed. Ik bedoel: ook in de vertaling staan veel mooie zinnen. Of hij het Frans correct weergeeft, weet ik niet; ik heb de Franse tekst er niet naast gelegd. Ik wil gerust aannemen van wel, maar het doet er nu even niet...

read more

Over gezag

pdf iconDownload PDF (72.4 KB)
pp. 113-117

...Er zijn vandaag de dag meer wetenschappers dan ooit. Gevraagd en ongevraagd strooien zij hun adviezen uit over de samenleving, meestal ‘wetenschappelijke’ adviezen genaamd. Over de inrichting van de Waddenzee, over het roken van sigaretten, over het opvoeden van linkshandige kinderen, het koken in een magnetron, zonnebaden met factor zes of het gebruik van windmolens...

read more

Andere mensen, andere taal

pdf iconDownload PDF (92.9 KB)
pp. 118-124

...Tijdens een van de eerste colleges die ik als aankomend student volgde, bijna veertig jaar geleden, legde de docent, de betreurde B.C. Damsteegt, ons uit wat abn is, Algemeen Beschaafd Nederlands. Wat hij daar precies over zei, weet ik eigenlijk niet meer. Wel weet ik, dat hij er in hooguit drie minuten mee klaar was. Een duidelijke zaak. En het klonk ongeveer zoals...

read more

Waarom een prijs?

pdf iconDownload PDF (88.4 KB)
pp. 125-130

...Over taal schrijven voor een groot publiek is niets nieuws. Het gebeurt al eeuwen lang. Nieuw is dat er tegenwoordig wel eens een prijs voor uitgereikt wordt. Populariseren lijkt belangrijker gevonden te worden dan vroeger. Ook in andere landen zien we een toegenomen waardering. Hoe zou dat komen...

read more

Een academie voor deNederlandse taal: geen goed idee

pdf iconDownload PDF (92.6 KB)
pp. 131-137

...Die academies hebben een zekere rol gespeeld bij de standaardisering van de taal. De situatie van de zestiende en zeventiende eeuw was namelijk zo, dat de verschillende Europese talen toen, voor het eerst in hun geschiedenis, op grote schaal gebruikt gingen worden voor wetenschappelijke, godsdienstige en literaire boeken. Tot die tijd werden...

read more

Ierse meningen

pdf iconDownload PDF (65.4 KB)
pp. 138-140

...Dit is geen toeval. En het is ook niet zo dat de Italianen bij een vergelijkend onderzoek de hoogste cijfers haalden. ’t Is heel anders. De enige, maar doorslaggevende reden om te zeggen dat de Italianen het beste Italiaans spreken, is deze: er bestaat nu eenmaal geen andere norm om het Italiaans te beoordelen...

read more

Over de preventie van het kwaad

pdf iconDownload PDF (47.4 KB)
pp. 141-142

...In de krant lees ik zojuist een artikel over Afghanistan. Het is daar niet prettig, lijkt me. Er heersen de vreselijkste wantoestanden. Zo mogen vrouwen en meisjes er geen onderwijs meer volgen, meisjesscholen zijn gesloten, en wie privé wat lessen geeft, loopt gevaar van zware straffen. Het is een schande...

read more

Taaladviezen

pdf iconDownload PDF (66.7 KB)
pp. 143-145

...Tientallen, honderden van die kwesties zijn er. In Nederland zo goed als in België, al zijn het niet altijd dezelfde kwesties. En ze zullen nog heel lang een ‘kwestie’ blijven. Mijn voorspelling is: net zolang als er taalgidsen, boekjes voor correct Nederlands, taalrubrieken, abn-gidsen en schrijfwijzers blijven verschijnen...

read more

Automatische verdelers

pdf iconDownload PDF (64.6 KB)
pp. 146-147

...Sinds enige tijd zijn er in het station van Leuven kaartjesautomaten. Ze zijn, geloof ik, nog niet in werking, zodat de reizigers nog even kunnen wennen aan de aanblik, en zich voorbereiden op de verdere vermindering van service door de nmbs. Dat hoeft overigens beslist niet negatief te zijn, want een beetje automaat is al gauw vriendelijker dan veel loketpersoneel...

read more

Linkse boeken

pdf iconDownload PDF (65.8 KB)
pp. 148-150

...heb ik een reprinteditie. Het is een aardige editie, met het negentiende-eeuwse drukwerk in twee kolommen en met de bekende houterige plaatjes. Op het kaft staat een ingekleurde ets, voorstellende de Londense straat Fleet Street, met uitzicht op de St. Paul’s. Ik veronderstel dat die prent ook van het midden van de negentiende eeuw is...

read more

Gezelle en de taalwetenschap

pdf iconDownload PDF (111.3 KB)
pp. 151-161

...Voor ons is Gezelle eerst en vooral dichter. Hij was ook priester en leraar, maar dat is geschiedenis. Volgens sommigen was hij ook taalkundige, of althans iemand met een zeer grote belangstelling voor taal, blijkend uit een leven lang verzamelen en noteren van woorden, uitdrukkingen en zegswijzen. Veel daarvan is bewaard gebleven, deels geordend, deels ongeordend...

read more

Loveling en de mythe van het taalverval

pdf iconDownload PDF (91.4 KB)
pp. 162-166

...Virginie Loveling werd in 1836 geboren in Nevele, niet heel ver van Gent. Ze is er ook gestorven, in 1923. Ze behoort tot de belangrijkste schrijvers van de negentiende eeuw. Eerst samen met haar zuster Rosalie, en nadat die in 1875 overleed alleen, schreef zij gedichten, novellen, romans, essays en ook kinderboeken. Tijdens de Eerste Wereldoorlog woonde ze in Gent. Ze...

read more

Taalkritiek

pdf iconDownload PDF (63.2 KB)
pp. 167-168

...tot en met zijn laatste geschriften. Ik bewonder hem nog steeds, en mag hem graag herlezen. Maar het valt me nu op dat hij eigenlijk niet best schreef. Hermans was geen groot stilist. Vroeger lette ik daar blijkbaar niet op. Misschien een kwestie van leeftijd. Ik bewonder hem nog steeds, om zijn ideeën, om de compositie van zijn boeken, om zijn vlijmscherpe...

read more

De ako-prijs

pdf iconDownload PDF (49.5 KB)
pp. 169-171

...Volgende week wordt de ako-literatuurprijs uitgereikt. Het is op dit moment nog niet bekend wie hem krijgen zal. Uit de grote stapel van vorig jaar verschenen boeken zijn er eerst, geloof ik, 260 uitgekozen, en daaruit vervolgens zes. De zes beste, neem ik aan. Straks zal de jury uit die zes de allerbeste kiezen...

read more

Van der Heijden

pdf iconDownload PDF (66.2 KB)
pp. 172-174

...Hij wint er zelfs literaire prijzen mee. Wat ik ertegen heb, is simpel dat hij zo beroerd schrijft. Te zwaar, te omslachtig; van alles te veel. Het is gewichtigdoenerij. Van der Heijden is z’n eigen stoorzender. Ik geef een voorbeeld van een zin op bladzij 99. Als u die goed leest, weet u genoeg...

read more

Generale Bankprijs

pdf iconDownload PDF (66.7 KB)
pp. 175-177

...Morgen wordt de winnaar bekend gemaakt van de Generale Bankprijs. Dan zullen we op de televisie zien wat de jury het mooiste Nederlandse boek vindt van het afgelopen jaar. Vroeger heette het de ako-literatuurprijs, maar de ako is ermee gestopt. Ik weet niet waarom; ik vermoed omdat de...

read more

Mortier

pdf iconDownload PDF (65.5 KB)
pp. 178-179

...Is het u wel eens opgevallen dat vaak de eerste zin van een goed boek niet deugt? Ik weet niet hoe dat komt. Je zou zeggen, zo’n eerste zin, daar wordt extra veel aandacht aan gegeven. Laat verderop hier of daar een kleine ongerechtigheid zijn blijven staan, maar zorg dat de eerste zin in orde is. Misschien komt...

read more

Grote schrijvers

pdf iconDownload PDF (66.6 KB)
pp. 180-182

...Grote schrijvers hebben invloed op de taal. Dat hoor je vaak. Hoe dat precies gaat, weet niemand. En of het waar is, is nog nooit bewezen. Toch is menigeen ervan overtuigd dat grote schrijvers de taal helpen vormen, zorgen voor nieuwe woorden en uitdrukkingen, een dam zijn tegen verval, en meer van die dingen. Ik weet het nog zo net niet...

read more

Mijn complimenten

pdf iconDownload PDF (64.5 KB)
pp. 183-184

...Groote versleeghenheit, zonder twyfel, baarde de val van Haarlem door ’t gansche landt’. Hij laat daarop volgen: ‘Die niettemin de dingen der weerelt met zuiveren ooghe beschouden, zaaghen lichtelyk af, dat zoo in alle plaatsen slechts van gelyke sterkte de zelfste standvastigheit voet naame, niemandt van de geboorenen jonk genoegh was, om ’t eindt der oorloghe te beleeven...

read more

Gebraden rapen

pdf iconDownload PDF (64.3 KB)
pp. 185-186

...Het valt me op dat succesvolle neerlandici, zij die het op de een of andere manier gemaakt hebben, vaak zeggen dat ze aan hun studie eigenlijk weinig of niets gehad hebben. Dat geeft te denken, zou je zeggen. Natuurlijk mag men daar een ruim percentage psychologisch gemotiveerd ‘zich afzetten’ van aftrekken. Veel mensen zijn voor hun veertigste levensjaar ook maar matig...

read more

Bijbellezen

pdf iconDownload PDF (67.7 KB)
pp. 187-189

...Als het over de bijbel gaat, ben je bij gereformeerden natuurlijk aan een goed adres. Ik ben er zo een, en ik besef dat het een in België vrijwel onbekende, en in Nederland goed bekende maar met uitsterven bedreigde soort is. Of daar veel aan verloren is, weet ik niet. Soms denk ik van niet, en soms van wel. Soms denk ik: hup, de spons erover want de wereld moet vooruit en alles heeft zijn tijd. Maar op andere momenten geloof ik dat de...

read more

Charivarius

pdf iconDownload PDF (72.8 KB)
pp. 190-193

...Conservatief tot in zijn tenen, wel mede-oprichter van de Haarlemse afdeling van de Filmliga in 1927. Schrijver van talloze stukken voor het amateurtoneel en van een groot aantal schoolboeken, oprichter (samen met J.B. Schuil) van de Haarlemsche Tooneel Club, van een tennisclub, een zwemclub, een coöperatieve keuken, doctor...

read more

De verleden tijd van invloed

pdf iconDownload PDF (81.6 KB)
pp. 194-200

...Dendermonde is een heel klein stadje, zodat u al vrij gauw alles gezien hebt. Bijvoorbeeld het stadsmuseum, met de attributen en de foto’s van de befaamde rondgang van het Ros Beiaard met de vier Heemskinderen. Zonder twijfel zult u ook, niet ver van daar, want in Dendermonde is niets heel ver, het standbeeld zien van Prudens Van Duyse...

read more

De ezels in de film

pdf iconDownload PDF (68.7 KB)
pp. 201-203

...Of eigenlijk zijn het niet haar ezels; het zijn vreemde ezels, en vervelende ezeldrijvers, die geregeld over haar grasperkje lopen, en waartegen tante Trotwood een verbeten strijd levert. Hele dagen zit ze voor het raam op de uitkijk. Als maar in de verte zo’n ezel nadert, staat ze in de aanslag. Begeeft een ezel zich wederrechtelijk op haar gras, dan stormt ze naar buiten...

read more

De taal verloederd nu eenmaal?

pdf iconDownload PDF (98.9 KB)
pp. 204-211

...Of de basisschool, met een niveau voor taal en spelling dat veel te wensen overlaat. Zelfs minister Plasterk van Onderwijs is daar nu van overtuigd. Om nog maar te zwijgen van de ontlezing, de invloed van sms-taal, de vele Engelse woorden en de uitspraak op tv, waar je eigenlijk steeds meer mensen zou moeten ondertitelen. Er is inderdaad een stroom...

Aantekeningen

pdf iconDownload PDF (62.6 KB)
p. 212-212

Verantwoording

pdf iconDownload PDF (64.5 KB)
pp. 213-214

Register

pdf iconDownload PDF (262.8 KB)
pp. 215-218


E-ISBN-13: 9789461660077
Print-ISBN-13: 9789058677846

Page Count: 217
Publication Year: 2010