We cannot verify your location
Browse Book and Journal Content on Project MUSE
OR

De levenskracht der bevolking

Sociale en demografische kwesties in de Lage Landen tijdens het interbellum

Jan Kok, Jan Van Bavel (eds)

Publication Year: 2010

De periode tussen de Eerste en de Tweede Wereldoorlog heeft in de Lage Landen tot nog toe weinig aandacht gekregen. Het leek een niemandsperiode, een verminkt tijdsgewricht, dat letterlijk en figuurlijk weggedrukt werd door de oorlogen. Ten onrechte, zo blijkt uit De levenskracht der bevolking. Het interbellum was een dynamisch sociaal laboratorium en kende intense maatschappelijke spanningen. De moderniteit was op kruissnelheid gekomen en riep tegengestelde reacties op, gaande van radicale omarming tot reactionaire verwerping. Politieke democratisering botste op antidemocratische reacties en nieuwerwetse tendensen in het huwelijks- en gezinsleven lokten antimoderne kritiek uit. In de westerse wereld woedde een debat over ‘de bevolkingskwestie'. Een aantal demografische evoluties werd in brede kringen gelezen als een teken dat het met de westerse cultuur de verkeerde kant uitging en dat een aantal waarden en normen dreigde verloren te gaan. In dit boek nemen Nederlandse en Vlaamse historici, sociologen, economen en demografen een reeks thema's onder de loep rond ‘volk', huwelijk en gezin, leven en dood tijdens het interbellum. Ze doen dit vanuit actuele invalshoeken en met verrassende bronnen en originele methoden. De belangrijkste thema's uit die tijd staan ook vandaag (opnieuw) op de maatschappelijke agenda: lage vruchtbaarheid, vergrijzing en internationale migratie.

Published by: Leuven University Press

Title Page, Copyright

pdf iconDownload PDF (94.3 KB)
pp. 1-4

Woord vooraf

pdf iconDownload PDF (73.4 KB)
pp. 5-6

Inhoud

pdf iconDownload PDF (87.9 KB)
pp. 7-8

read more

“De levenskracht der bevolking”

pdf iconDownload PDF (392.2 KB)
pp. 9-24

De periode tussen de Eerste en de Tweede Wereldoorlog (1919-1939) was een periode van intense maatschappelijke spanningen. De moderniteit was in een kruisversnelling gekomen en riep tegengestelde reacties op, gaande van radicale omarming tot reactionaire verwerping. Politieke democratisering botste op antidemocratische reacties. Moderniserings- en individualiseringstendensen in het huwelijks- en gezinsleven...

Deel 1 Oorzaken van de economische depressie

read more

Europa en de wereldeconomiein het interbellum

pdf iconDownload PDF (291.5 KB)
pp. 25-48

Hoewel historici en economisten altijd wel belangstelling aan de dag legden voor de economische problemen tussen de twee wereldoorlogen, kwam dit onderzoek pas in de jaren 1970 echt in een stroomversnelling terecht. De twee olieschokken veroorzaakten moeilijkheden die heel wat gelijkenissen vertoonden met die van de jaren 1930. De schuldencrisis in de ontwikkelingslanden, de grote onevenwichtigheden...

read more

Neutraliteit in de Eerste Wereldoorlogen de economische gevolgenin de jaren 20 en 30

pdf iconDownload PDF (477.6 KB)
pp. 49-78

Nederland was in de Grote Oorlog van 1914-1918 neutraal. Dat betekende niet dat de strijd niet ook in dit land enorme gevolgen had. Niet alleen werd het in 1914 in enige dagen overspoeld met een miljoen vluchtelingen uit het minder fortuinlijke België, ook betekende het uitbreken van de oorlog voor de wereld als geheel het einde van een periode van vrijhandel, economische integratie en openheid...

read more

De demografische componentin de economische crisisvan de jaren dertig:een correctie op het bestaande beeld

pdf iconDownload PDF (991.3 KB)
pp. 79-106

De algemeen geaccepteerde verklaring (hierna: ‘economische consensus’) voor het feit dat Nederland – en, zij het in iets mindere mate, ook België - langer en heftiger dan andere landen werd getroffen door de economische crisis na 1929 luidt dat het handhaven van de gouden standaard – in Nederland tot in de herfst van 1936; in België tot in 1935 – en de daarmee verbonden aanpassingspolitiek de voornaamste boosdoeners...

Deel 2 Geboortebeperkingen het risico van ontvolking

read more

Tussen crisis en verzuiling:regionale verschillen in vruchtbaarheidin Nederland tijdens het interbellum

pdf iconDownload PDF (1.7 MB)
pp. 109-140

Al bleef Nederland neutraal tijdens de Eerste Wereldoorlog en wist het de verschrikkingen daarvan buiten haar grenzen te houden, binnen die grenzen was er wel degelijk sprake van strijd, zij het van niet-gewelddadige aard. Wij doelen hier op de twee maatschappelijke strijdpunten, die het land in het laatste kwart van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw in zijn greep hadden: de schoolstrijd en de...

read more

Kleine boeren en grote gezinnenin crisistijd (1920-1970)Een nieuwe these

pdf iconDownload PDF (645.9 KB)
pp. 141-196

In de historische demografie wordt – althans in Nederland – de kracht van het antimalthusiaans, dogmatisch en georganiseerd katholicisme vrij algemeen aanvaard als verklaring voor het relatief hoge niveau van huwelijksvruchtbaarheid, dat de katholieken, vergeleken met de rest van de bevolking, hadden. De kerk, zo is de gedachte, belette een acceptatie van rationele afwegingen. Dezelfde kerkelijke controle wordt...

read more

Uitstel en afstel van ouderschaptijdens het interbellum in Nederland

pdf iconDownload PDF (1010.0 KB)
pp. 197-228

Op vrijdag 8 en zaterdag 9 november 1929, nog geen twee weken na de beurskrach in New York, werd in Den Haag de conferentie ‘Het veranderende gezinsleven’ gehouden, uitgaande van de Bond ter Behartiging van de Belangen van het Kind. Hoewel de deelnemers over het algemeen positief stonden tegenover de snelle veranderingen in de samenleving, zoals de verbeterde opleiding, de toegenomen...

read more

“Miskenning van de kinderzegen”Kleine gezinnen en kinderloosheidtijdens het interbellum in België

pdf iconDownload PDF (686.2 KB)
pp. 229-252

In maart 1932 schrijft de redactie van De Bond dat België getroffen wordt door een crisis die “veel dieper, ernstiger en noodlottiger dan de economische krisis” is, namelijk “de ontvolkingskrisis” (p.35). “Volgens de meest wetenschappelijke berekeningen, zal de Belgische bevolking binnen één eeuw met de helft verminderd zijn, indien de huidige demografische...

Deel 3 De strijd tegendegeneratie en losbandigheid

read more

Voedingsleer op zoek naar hetideale menu voor arbeidersgezinnenin België tussen 1900 en 1940

pdf iconDownload PDF (1.6 MB)
pp. 255-284

Rond 1910 hadden alle Belgische deskundigen het over grote tekorten met betrekking tot de voeding van de arbeidersbevolking, maar amper twintig jaar later gewaagden sommigen al van de gevaren van te veel eten voor diezelfde arbeiders. Louisa Mathieu, directrice van de huishoudschool van Verviers, illustreerde de eerste visie: “La nourriture doit...

read more

Op het breukvlak van individuen gemeenschap. Europesesociaaldemocraten en een‘brave new world’ in de 20ste eeuw

pdf iconDownload PDF (440.3 KB)
pp. 285-320

In het midden van de jaren zeventig van de 20ste eeuw schafte het Zweedse parlement de eugenetisch geïnspireerde sterilisatiewetgeving af die in 1935 onder sociaaldemocratisch bewind was ingevoerd en in 1941 nog eens werd aangescherpt. In die periode van veertig jaar werden bijna 63.000 Zweden onvruchtbaar gemaakt. In vele gevallen gebeurde dat onder zware druk of zelfs regelrechte dwang van de staat en het waren vooral degenen...

read more

‘De onbewoonbare krotten zijnetterende middens, waar al de ziektenvan het sociaal korps gisten.

pdf iconDownload PDF (1.1 MB)
pp. 321-354

In 1999 lanceerden de Verenigde Naties het initiatief Cities without slums, met als doel de levensomstandigheden van de armste en meest marginale stadsbewoners te verbeteren. Alan Gilbert ziet het met lede ogen aan. Niet het programma vervult hem met vrees, wel het (opnieuw) opduiken van het woord ‘slum’. Hij heeft het over ‘a dangerous...

read more

Los van God, gezin en natie.Problematisering en criminalisering vanongeoorloofde seks van jonge vrouwenin de vroege twintigste eeuw

pdf iconDownload PDF (376.6 KB)
pp. 355-384

Het zogeheten vraagstuk van de ‘zedeloosheid’ was niet weg te branden uit het vroegtwintigste-eeuwse maatschappelijke en politieke debat in België. De vertogen en beleidsmaatregelen die rondom deze kwestie vorm kregen, weerspiegelden een verhoogde intolerantie van brede maatschappelijke kringen ten aanzien van afwijkingen van...

read more

“Ik hèb geen man!”Celibaat en echtscheidingtijdens het interbellum,vertogen en praktijken

pdf iconDownload PDF (1.5 MB)
pp. 385-414

“Ik heb geen man” roept de Samaritaanse vrouw tot Jezus, en na haar uitroep ontmaskert hij prompt haar overspelig gedrag (Johannes 4, 17-18). ‘Ik hèb geen man!’ is ook de uitdagende titel van een boek uit 1947 dat in Vlaanderen een ruime verspreiding krijgt. Het verwerpt het huwelijk als louter lustbevrediging en roept op tot “een ware huwelijksbeleving...

read more

Immigratie(beleid) in Belgiëtijdens het interbellum,kansen benutten of gevaar weren?

pdf iconDownload PDF (407.9 KB)
pp. 415-446

M. Lechat, hoofdcommissaris van de gerechtelijke politie blikte in 1950 terug op de immigratie tijdens het interbellum: “Tot 1918 ging de buitenlandse bevolking zonder moeite op in de Belgische samenleving, bood haar de voordelen van de specialiteiten die ze meebrachten en hun initiatieven op het vlak van handwerk en zelfs van industrie. Zij fungeerden...


E-ISBN-13: 9789461660053
Print-ISBN-13: 9789058677891

Page Count: 448
Publication Year: 2010

Research Areas

Recommend

UPCC logo

Subject Headings

  • Reconstruction (1914-1939) -- Netherlands.
  • Reconstruction (1914-1939) -- Belgium -- Flanders.
  • Netherlands -- Population -- History -- 20th century.
  • Flanders (Belgium) -- Population -- History -- 20th century.
  • You have access to this content
  • Free sample
  • Open Access
  • Restricted Access