We cannot verify your location
Browse Book and Journal Content on Project MUSE
OR

Doodgewone woorden

NS-taal en de Shoah

Fabian Van Samang

Publication Year: 2010

De uitroeiing van de Europese joden is het symbool geworden van de moderne, gebureaucratiseerde massamoord. Als geen ander historisch thema heeft de judeocide ons gedwongen om na te denken over de vraag welke factoren aan de grondslag liggen van dit soort georganiseerde brutaliteit - een vraag die nog steeds op een bevredigend antwoord wacht. Doodgewone woorden benadert de Shoah vanuit een verrassende, nieuwe invalshoek. In een vlot leesbare stijl beschrijft Fabian Van Samang de typische kenmerken van de nazitaal en beargumenteert hij hoe dit specifieke NS-discours mee aan de basis lag van de ontwikkeling van de Shoah. Hij brengt inzichten uit de psychologie, geschiedenis, filosofie en taalkunde op subtiele wijze samen. Sleuteldocumenten worden in een nieuw licht geplaatst, bestaande interpretaties worden getoetst en het besluitvormingsproces wordt opnieuw bekeken. Doodgewone woorden is een gewaagd en uitdagend boek dat de lezer er ongetwijfeld zal toe aanzetten zichzelf, zijn omgeving en zijn taal kritisch te bevragen.

Published by: Leuven University Press

Title Page, Copyright

pdf iconDownload PDF (119.9 KB)
pp. 1-6

Inhoudstafel

pdf iconDownload PDF (92.3 KB)
pp. 7-8

Lijst met afkortingen

pdf iconDownload PDF (81.3 KB)
pp. 9-10

read more

Dankwoord

pdf iconDownload PDF (81.9 KB)
pp. 11-12

In tegenstelling tot de geneeskunde, “een discipline die bekendstaat om de baardeloosheid van haar coryfeeën”1, zoals Sherwin Nuland het in zijn overzichtswerk van de westerse geneeskunde uitdrukte, is het pantheon der geschiedschrijvers in hoofdzaak gevuld met kromgebogen en bebrilde grijsaards. Historische inzichten rijpen nu eenmaal erg langzaam en vaak lijkt een heel mensenleven...

read more

Inleiding

pdf iconDownload PDF (142.1 KB)
pp. 13-20

In de vroege ochtend van 29 juli 1969 werd de 57-jarige Josef Blösche in een gevangeniswagen naar de Arndtstrasse 48 in Leipzig gebracht. Beambten stelden zijn identiteit vast en registreerden hem zoals de procedure dat voorschreef. Een kwarteeuw was Blösche uit de handen van justitie gebleven. In die tijd had hij zijn geld verdiend als eenvoudig mijnwerker en had...

Deel I

read more

Inleiding

pdf iconDownload PDF (97.1 KB)
pp. 23-26

De precieze rol die het antisemitisme in Hitlers wereldbeeld heeft gespeeld, wordt door historici al vele jaren fel bediscussieerd. Waar kwam de jodenhaat van ’s werelds meest notoire antisemiet vandaan? Wanneer was het onstaan, naar aanleiding van welke concrete gebeurtenissen, onder invloed van welke...

read more

Hoofdstuk 1

pdf iconDownload PDF (766.3 KB)
pp. 27-94

Op 12 september 1919 hield Hitler een korte, waarschijnlijk half geïmproviseerde toespraak in de Münchense Sternecker-Bräu, een ontmoetingsruimte van de Deutsche Arbeiterpartei (DAP), die negen maanden ervoor als één van de tientallen kleine völkische partijen was opgericht.6 Voor Hitler was het...

read more

Hoofdstuk 2

pdf iconDownload PDF (474.9 KB)
pp. 95-128

De relatie tussen een beschreven realiteit, de begrippen waarmee die werkelijkheid wordt uitgedrukt en de wijze waarop ze door de zender en de ontvanger worden begrepen, lijkt eenvoudig, maar is de facto bijzonder complex. Betekenissen van woorden veranderen immers naargelang de tijd waarin ze gebruikt...

read more

Hoofdstuk 3

pdf iconDownload PDF (469.2 KB)
pp. 129-168

De term intertekstualiteit stamt uit de literatuurkritiek en werd in 1969 voor het eerst gebruikt in een essay van de Frans-Bulgaarse taalkundige Julia Kristeva.1 Ze ontleende haar concept aan de notie ‘dialoog’, die door de Russische formalist Mikhail Bakhtin was geïntroduceerd, maar paste het aan de ideologische eisen...

Deel II

read more

Hoofdstuk 1

pdf iconDownload PDF (141.6 KB)
pp. 171-178

In Lying: moral choice in public and private life schetste de Zweeds- Amerikaanse filosofe en psychologe Sissela Bok een beknopte geschiedenis van de leugen, beginnend bij de eerste Latijnse kerkvaders en eindigend bij de 20ste-eeuwse wijsgeren.1 Augustinus benadrukte de intentionaliteit toen hij de leugen omschreef...

read more

Hoofdstuk 2

pdf iconDownload PDF (159.0 KB)
pp. 179-188

De organische leugen maakt een bijsturing van het concept ‘ideologie’ noodzakelijk. Sinds het eerste gebruik van de term, in de late achttiende eeuw, werd hij met een veelheid aan negatieve connotaties beladen: de ideologie was de sfeer van het onware, van het bedrog, de onrealistische hersenspinsels, en vooral ook...

read more

Hoofdstuk 3

pdf iconDownload PDF (158.8 KB)
pp. 189-198

Het lijkt onbetwistbaar dat de NS-ideologie het denken en handelen van zijn leden vrij strikt reglementeerde. De eenpartijstaat, die er met de Gleichschaltung naar streefde administratie, cultuur, onderwijs en politiek op de doctrine af te stemmen, liet alvast weinig ruimte voor afwijkend gedrag. De intensivering van de vervolgingscampagnes...

read more

Hoofdstuk 4

pdf iconDownload PDF (139.3 KB)
pp. 199-206

Weinig sociaal-wetenschappelijke theorieën vertrekken van zo’n eenvoudige basisstelling en hebben tezelfdertijd zo’n complexe concrete uitwerking en zo’n omvattend verklarend potentieel als de cognitieve dissonantietheorie (CDT). Lepper en Schulz, die er een artikel aan wijdden in de MIT encyclopedia of the cognitive sciences...

read more

Hoofdstuk 5

pdf iconDownload PDF (100.2 KB)
pp. 207-210

Festingers theorie maakt het mogelijk enkele fenomenen uit het nationaalsocialisme beter te plaatsen. Ten eerste verklaart het free-choice-model de aanzienlijke mate van trouw en loyaliteit voor het Hitlerregime, nadat de keuze eenmaal was gemaakt om het daadwerkelijk te steunen. Hoewel Festingers onderzoek enkel...

read more

Hoofdstuk 6

pdf iconDownload PDF (117.0 KB)
pp. 211-216

De weinige taalkundigen die zich hebben gespecialiseerd in de mechanismen van het nationaalsocialistische taalgebruik, hebben dit discours doorgaans beschreven in termen van manipulatie en verhullingen, van codetaal, van duidelijk overeengekomen taalvermommingen. In de ogen van Cornelia...

Deel III

read more

Hoofdstuk 1

pdf iconDownload PDF (199.3 KB)
pp. 219-232

Niet enkel Hitlers betekenis voor de Holocaust, maar ook de rol die hij in het hele NS-apparaat speelde, wordt door historici al geruime tijd bediscussieerd.1 Daar waar de eerste Hitlerbiografen meenden dat de hele nationaalsocialistische besluitvorming enkel op initiatief van de dictator tot stand kon komen, gaan steeds meer...

read more

Hoofdstuk 2

pdf iconDownload PDF (157.4 KB)
pp. 233-242

Historici houden vol dat het gehanteerde NS-idioom een taalscherm was waarachter nationaalsocialistische denkers en uitvoerders hun concrete plannen was hielden. Dit zou betekenen dat vooreerst in de hogere naziechelons een beleidslijn werd uitgetekend, die vervolgens naar de lagere niveaus werd doorgegeven. Die interne...

read more

Hoofdstuk 3

pdf iconDownload PDF (1.0 MB)
pp. 243-340

Bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog was semantische entropie niet enkel binnengedrongen in Hitlers discours, maar typeerde ze ook het anti-joodse vertoog van de voornaamste NS-instellingen. In 1932 verscheen Wesensgefüge des Nationalsozialismus...

read more

Besluit

pdf iconDownload PDF (200.1 KB)
pp. 341-354

In 1980 voltooide de Zuid-Afrikaanse schrijver en toekomstige Nobelprijswinnaar voor de literatuur John Maxwell Coetzee één van zijn bekendste en waarschijnlijk ook meest beklijvende romans, Waiting for the barbarians. Daarin schetste hij hoe een kleine, vreedzame gemeenschap razendsnel en zonder noemenswaardig...

Bibliografie

pdf iconDownload PDF (585.6 KB)
pp. 355-402

Personenregister

pdf iconDownload PDF (259.5 KB)
pp. 403-406


E-ISBN-13: 9789461660022
Print-ISBN-13: 9789058678003

Page Count: 406
Publication Year: 2010